Nếu đã từng trải qua một giấc mơ mà vẫn biết rõ mình đang đang nằm mơ, quý vị có thể đã trải qua giấc mơ sáng suốt [lucid dreaming]. (Nguồn: pixabay.com)
Nếu đã từng có cảm giác như mình đang ở trong một bộ phim và đồng thời cũng đang xem bộ phim đó khi đang mơ, quý vị có thể đã trải qua giấc mơ sáng suốt [lucid dreaming]. Nhưng có thể quý vị chưa biết nó là gì, hoặc nó có thể mang lại lợi ích gì cho sức khỏe và tinh thần của mình.
Nói một cách đơn giản, giấc mơ sáng suốt là một giấc mơ mà người mơ nhận thức được rằng họ đang mơ và có thể kiểm soát phần nào giấc mơ, hoặc đơn giản là quan sát diễn biến trong mơ khi vẫn ý thức được rằng đó là một giấc mơ. Điều này mang lại cơ hội cho người nằm mơ tác động đến nội dung giấc mơ của họ – có thể gián đoạn ‘câu chuyện’ một cách có ý thức để tạo ra một kết quả mới. Nó có thể đặc biệt hữu ích trong việc giảm tần suất ác mộng ở những người thường xuyên gặp ác mộng, theo nghiên cứu năm 2023 được đăng trên Encephale. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng việc mơ sáng suốt có thể giúp người ta giảm nhẹ tình trạng mất ngủ và các triệu chứng của lo âu.
Antonio Zadra, giáo sư tâm lý học tại Đại học Montreal và đồng tác giả cuốn When Brains Dream [Khi bộ não nằm mơ], cho biết: “Có những người mơ sáng suốt không muốn thay đổi giấc mơ - họ muốn khám phá giấc mơ và xem nó mang lại cho họ những gì. Đó là một cách khám phá tâm trí của bản thân và mở ra cơ hội để tương tác với các phần khác nhau trong tâm hồn của chúng ta.”
Benjamin Baird, khoa học gia về thần kinh nhận thức và là giáo sư nghiên cứu tại Đại học Texas ở Austin, cho biết giấc mơ sáng suốt cũng có giá trị giải trí. “Nó giống như một dạng thực tế ảo của riêng quý vị.”
Lịch sử của những giấc mơ sáng suốt
Mặc dù nhận thức về trạng thái mơ đã có từ nhiều thế kỷ trước, nhưng phải đến năm 1913, bác sĩ tâm thần người Hà Lan Frederik Van Eeden mới đặt ra thuật ngữ “giấc mơ sáng suốt” dựa trên những trải nghiệm của chính bản thân ông. Trong những năm 1970 và 1980, các nhà nghiên cứu, trong đó có nhà tâm sinh lý học Stephen LaBerge của Stanford, đã chứng minh rằng giấc mơ sáng suốt là một hiện tượng trong giấc ngủ REM; những người đang mơ được yêu cầu di chuyển mắt theo những kiểu khác nhau khi họ trở nên minh mẫn trong giấc mơ.
Trong khi đó, những người tu hành theo Phật giáo Tây Tạng từ lâu đã tin rằng con người có thể rèn luyện để trở nên minh mẫn trong khi mơ, thông qua một phương pháp gọi là thiền mộng [dream yoga].
Michael Sheehy, một học giả về Phật giáo Tây Tạng và giám đốc học thuật tại Trung tâm Khoa học Thiền định thuộc Đại học Virginia ở Charlottesville, giải thích: “Tất cả các kỹ thuật thiền mộng đều là giấc mơ sáng suốt. Sự khác biệt là, trong thiền mộng, chúng ta thực hiện các kỹ thuật một cách có chủ ý khi đang ở trong giấc mơ. Chúng ta nhận thức được mình đang làm gì khi đang mơ và biết rõ là mình đang làm những việc mà bình thường mình không thể làm khi tỉnh táo.”
Ông giải thích, những hành động có chủ đích này bao gồm việc gợi lên những đối tượng kỳ lạ xuất hiện trong giấc mơ, biến đổi môi trường hoặc địa điểm của giấc mơ hoặc biến vật này thành vật khác.
Sau giấc mơ, “chúng ta có thể trải nghiệm sự linh hoạt về nhận thức, nhận ra rằng ta có thể thay đổi suy nghĩ và tư duy hoặc cách ta nhìn nhận hoàn cảnh của mình. Và chúng ta cũng có thể tưởng tượng ra những khả năng, quan điểm và các kết quả theo tình huống mới.”
Phạm vi những lợi ích
Ken Paller, khoa học gia về thần kinh tại Đại học Northwestern ở Evanston, Illinois, cho biết cơ sở dữ liệu sinh học thần kinh của giấc mơ sáng suốt vẫn chưa được hiểu rõ. Nhưng các nghiên cứu sơ bộ cho thấy có sự hoạt động mạnh mẽ hơn ở vùng vỏ não trước trán – nơi điều chỉnh các chức năng điều hành [executive functions], chẳng hạn như tư duy và giải quyết vấn đề, cũng như cảm xúc – và ở vùng vỏ não thùy đỉnh [parietal cortex], đóng vai trò giải quyết và tích hợp các thông tin giác quan và sự chú ý.
Sử dụng điện não đồ (EEG), đo lường các hoạt động điện trong não, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng giấc mơ sáng suốt “tạo thành một trạng thái ý thức lai” với các khía cạnh hoạt động của não có tính chất của cả trạng thái tỉnh và giấc ngủ REM.
Về những lợi ích tiềm tàng của giấc mơ sáng suốt, Baird cho biết chúng trải dài từ khoa học đến cá nhân và đến cả các liệu pháp trị liệu.
Baird giải thích: “Theo truyền thống, rất khó để nghiên cứu những giấc mơ – chúng ta đang cố gắng liên kết các báo cáo về giấc mơ với những gì đang diễn ra về mặt sinh lý trong não.” Về cơ bản, với các kỹ thuật được phát triển để kích thích chuyển động của mắt và giấc mơ sáng suốt trong giấc ngủ REM, các nhà nghiên cứu có thể đánh dấu sự bắt đầu và kết thúc của một giấc mơ sáng suốt, “điều này cho phép điều chỉnh chính xác với các báo cáo chủ quan và báo cáo sinh lý não, việc mà trước đây là không thể thực hiện được.”
Ở cấp độ cá nhân, những giấc mơ sáng suốt có thể giúp tăng cường khả năng sáng tạo và góp phần vào sự an lạc của mọi người bằng cách giúp họ tìm hiểu về bản thân mình, một số điều mà họ có thể không biết được nếu không có giấc mơ sáng suốt.
Christopher Mazurek đã nghe nói về giấc mơ sáng suốt khi còn học trung học và đã cố gắng thử nghiệm nó trong một năm rưỡi, dựa trên một cuốn sách đã đọc. Mãi cho đến khi ông làm tình nguyện tại phòng thí nghiệm của Paller vào năm 2018, khi đó ông còn là sinh viên đại học ở Northwestern, Mazurek mới có giấc mơ sáng suốt đầu tiên của mình. Phòng thí nghiệm sử dụng kỹ thuật kích hoạt lại bộ nhớ có mục tiêu, trong đó các âm thanh cụ thể được sử dụng để kích thích giấc mơ sáng suốt trong khi người đó đang ngủ.
Giấc mơ sáng suốt của Mazurek có tác dụng chữa lành; ông bà của ông vừa qua đời và ông có thể nói chuyện với họ trong giấc mơ sáng suốt của mình. Mazurek, hiện là phụ tá nghiên cứu tại Đại học Northwestern, cho biết: “Nó rất mạnh mẽ và giúp tôi xoa dịu nỗi đau của mình. Đó là một trải nghiệm rất thú vị và bổ ích.”
Giấc mơ sáng suốt cũng mang đến cho mọi người cơ hội rèn luyện kỹ năng của mình. Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng việc rèn luyện các kỹ năng vận động trong giấc mơ sáng suốt là một hình thức diễn tập tinh thần nhằm cải thiện hiệu suất về sau trong thể thao hoặc trò chơi thực tế.
Trong khi đó, ở cấp độ trị liệu, giấc mơ sáng suốt được cho là có tác dụng giúp giảm bớt chứng mất ngủ và hay gặp ác mộng. Nếu ai đó thường xuyên gặp ác mộng và học cách làm quen với giấc mơ sáng suốt, họ có thể nhận ra rằng mình đang mơ, những gì họ đang trải qua là không có thật, và có thể thay đổi kết quả của giấc mơ.
Học cách có những giấc mơ sáng suốt
Nếu không thể có những giấc mơ sáng suốt một cách tự nhiên (hầu hết mọi người đều không có), quý vị có thể học cách tạo ra chúng thông qua nhiều kỹ thuật khác nhau, nhưng cũng có thể có một số hạn chế.
Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Sleep Advances, các nhà nghiên cứu đã kiểm tra và phân tích 400 bài đăng trên diễn đàn thảo luận về giấc mơ sáng suốt và phát hiện ra cả hiệu quả tích cực lẫn trải nghiệm tiêu cực. Về mặt tích cực, nhiều người cho biết giấc mơ của họ được cải thiện, họ thức dậy với tâm trạng tích cực và ít gặp ác mộng hơn.
Về mặt tiêu cực, một số người cho biết họ cảm thấy bị tê liệt – không thể la hét hay cử động – hoặc gặp khó khăn trong việc phân biệt xem họ đang ngủ hay thực sự thức, và chất lượng giấc ngủ không được cải thiện gì nhiều.
Các chuyên gia cho biết, nếu quý vị quyết định thử nghiệm giấc mơ sáng suốt, điều kiện tiên quyết là phải có khả năng nhớ lại giấc mơ khá tốt. Các kỹ thuật được sử dụng để tạo ra những giấc mơ sáng suốt có mức độ thành công khác nhau, và không có kỹ thuật nào phù hợp với tất cả mọi người.
Có những phương pháp tư duy đã được kiểm chứng là hiệu quả. Quý vị có thể thực hiện chúng trong suốt ngày hoặc khi chuẩn bị đi ngủ. Zadra giải thích, với kỹ thuật kiểm tra thực tế, quý vị sẽ dừng những việc đang làm sau mỗi khoảng thời gian nhất định trong ngày, tự hỏi liệu mình đang ở trong mơ hay đang trong thực tại. Sau đó, quý vị tiếp tục công việc của mình. Ý tưởng là những lần kiểm tra ‘mơ hay thực’ này sẽ dần trở thành một phần của giấc mơ, giúp quý vị phân biệt giữa thực tại khi thức và khi ngủ, từ đó kích thích giấc mơ sáng suốt.
Có một kỹ thuật được gọi là ‘Phương pháp ghi nhớ những giấc mơ sáng suốt’ [Mnemonic Induction of Lucid Dreams], người ta sẽ thường ‘ôn lại’ một giấc mơ nào đó vào ban ngày và hình dung bản thân mình trở nên tỉnh táo, đồng thời tự nhủ rằng lần sau khi mơ, tôi sẽ biết mình đang mơ.
Với kỹ thuật ‘Thức dậy-Trở lại giường’ [Wake-Up-Back-to-Bed], người ta đặt đồng hồ báo thức sau khoảng sáu giờ ngủ, tỉnh dậy trong khoảng 30 phút, sau đó nằm ngủ trở lại với ý định trở nên minh mẫn nếu có mơ. Một kỹ thuật khác, được gọi là kỹ thuật ‘Giấc mơ sáng suốt do giác quan khởi xướng’ [Senses Initiated Lucid Dream], người ta sẽ thức dậy sau khoảng năm giờ ngủ và liên tục chuyển sự chú ý giữa các cảm giác thị giác, thính giác và thể chất trước khi quay lại giấc ngủ.
Trong số ba kỹ thuật này, một nghiên cứu năm 2023 đã phát hiện ra rằng việc ‘ôn lại’ giấc mơ vào ban ngày là hiệu quả nhất.
Thông qua quá trình thử nghiệm, quý vị có thể nghiệm ra phương pháp nào phù hợp với mình. Hoặc, “quý vị có thể sử dụng cùng lúc nhiều phương pháp,” vì chúng có thể tương tác với nhau.
Bất kể tần suất ra sao, giấc mơ sáng suốt có thể giúp người ta có cảm giác “nắm quyền kiểm soát hoặc điều khiển nội dung giấc mơ của họ.” Điều này rất hữu ích, “bởi vì những tác động của giấc mơ có thể ảnh hưởng đến cuộc sống sau khi thức tỉnh.”
Nguồn: “You can learn to control your dreams. Here’s how.” được đăng trên trang nationalgeographic.com.
Gửi ý kiến của bạn
