MOSCOW/KYIV – Ngày đầu tiên của năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trên thị trường năng lượng Âu Châu: dòng khí đốt Nga qua các đường ống thời Liên Xô chạy qua lãnh thổ Ukraine chính thức ngừng chảy, theo Reuters.
Bất chấp gần ba năm chiến tranh, dòng khí đốt từ Nga vẫn tiếp tục chảy qua Ukraine. Tuy nhiên, vào lúc 5:00 giờ GMT ngày 1/1/2025, công ty khí đốt Gazprom của Nga tuyên bố ngừng cung cấp sau khi Ukraine từ chối gia hạn thỏa thuận trung chuyển.
Sự việc này đã được dự báo từ trước, và không gây ảnh hưởng lớn đến giá khí đốt ở Liên Âu (EU). Điều này khác xa với năm 2022, khi nguồn cung cấp giảm từ Nga đã khiến giá khí đốt tăng cao kỷ lục, đẩy Âu Châu vào cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cạnh tranh của EU.
Các quốc gia EU từng phụ thuộc vào khí đốt Nga qua Ukraine, như Slovakia và Áo, đã sớm chuẩn bị sẵn nguồn cung cấp thay thế. Còn Hungary vẫn tiếp tục nhận khí đốt Nga qua đường ống TurkStream dưới Biển Đen. Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng dễ dàng thích nghi với thay đổi này.
Tại Transdniestria, vùng ly khai thân Nga của Moldova – quốc gia láng giềng Ukraine – nguồn sưởi ấm và nước nóng cho các hộ gia đình đã bị cắt giảm. Công ty năng lượng địa phương Tirasteploenergo khuyến cáo người dân mặc đồ giữ ấm, sử dụng rèm dày che chắn cửa sổ và sử dụng máy sưởi điện để đối phó với tình trạng thiếu hụt năng lượng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy ca ngợi quyết định ngừng trung chuyển khí đốt qua lãnh thổ Ukraine là “một trong những thất bại lớn nhất của Moscow.” Trên Telegram, Zelenskiy kêu gọi Hoa Kỳ tăng cường cung cấp khí đốt cho Âu Châu: “Thị trường càng có nhiều khí đốt từ các đối tác thực sự của Âu Châu, chúng ta càng nhanh chóng vượt qua những hậu quả tiêu cực còn sót lại từ sự phụ thuộc năng lượng vào Nga.”
Đồng thời, Zelenskiy kêu gọi Âu Châu hỗ trợ Moldova trong quá trình chuyển đổi năng lượng.
Phát ngôn viên của Ủy ban Âu Châu (EC) cho biết EU đã chuẩn bị đầy đủ cho kịch bản này: “Cơ sở hạ tầng khí đốt của Âu Châu đủ linh hoạt để tiếp nhận các nguồn khí đốt khác ngoài của Nga. Từ năm 2022, năng lực nhập cảng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Âu Châu đã được củng cố đáng kể.”
Trong suốt 50 năm, Nga và Liên Xô trước đây từng nắm giữ vị trí thống trị trên thị trường khí đốt Âu Châu, chiếm tới 35% thị phần vào thời kỳ đỉnh cao. Tuy nhiên, kể từ khi chiến tranh Ukraine bùng nổ, EU đã chủ động giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng của Nga, thay thế bằng nguồn khí đốt từ Na Uy, Qatar, và Hoa Kỳ.
Khi từ chối gia hạn thỏa thuận trung chuyển, Ukraine khẳng định rằng Âu Châu đã quyết định từ bỏ khí đốt của Nga từ lâu. Bộ trưởng Năng lượng Ukraine, German Galushchenko, cho biết: “Việc chúng tôi ngừng cho trung chuyển khí đốt của Nga là một sự kiện lịch sử. Nga đang mất dần thị trường và sẽ phải chịu tổn thất tài chánh nặng nề.”
Quyết định này sẽ khiến Ukraine mất khoảng 1 tỷ MK mỗi năm từ phí trung chuyển. Để bù đắp, Ukraine quyết định tăng gấp bốn lần biểu phí vận chuyển khí đốt cho người tiêu dùng trong nước, điều này có thể khiến ngành công nghiệp trong nước chịu thêm chi phí khoảng 1.6 tỷ hryvnia (38.2 triệu MK) hàng năm.
Phía Nga cũng không tránh khỏi tổn thất. Gazprom dự kiến sẽ mất khoảng 5 tỷ MK từ việc giảm doanh thu bán khí đốt. Kể từ giữa tháng 11, Gazprom đã ngừng cung cấp cho công ty OMV của Áo do tranh chấp hợp đồng, nhưng trong những tuần gần đây, khí đốt Nga vẫn đến Áo qua Slovakia với mức khoảng 200 gigawatt giờ (GWh) mỗi ngày. Tuy nhiên, theo cơ quan năng lượng Áo (E-Control), từ ngày 1/1, lưu lượng này sẽ giảm mạnh xuống còn khoảng 7 GWh/ngày.
Slovakia, quốc gia từng phụ thuộc rất nhiều vào khí đốt Nga, cho biết họ đã sẵn sàng cung cấp cho khách hàng thông qua các đường ống từ Đức và Hungary, dù phải chịu thêm chi phí vận chuyển.
Trước đây, Nga từng chiếm lĩnh thị trường khí đốt Âu Châu: vào năm 2018, tổng cộng các đường ống từ Nga cung cấp tới 201 tỷ mét khối khí đốt cho EU. Nhưng hiện nay, đường ống Nord Stream qua Biển Baltic đến Đức đã bị phá hủy, còn đường ống Yamal-Europe qua Belarus cũng đã ngừng hoạt động.
Năm 2023, Nga chỉ vận chuyển khoảng 15 tỷ mét khối khí đốt qua Ukraine, giảm mạnh so với con số 65 tỷ mét khối khi hợp đồng trung chuyển 5 năm cuối cùng được ký kết vào năm 2020.
Gửi ý kiến của bạn
