Tác phẩm mở ra như một dòng sông, đưa người đọc trôi về miền ký ức xa xăm, nơi quá khứ vừa là một câu chuyện kể, vừa là một phần của căn tính, một mảnh hồn không thể tách rời. Những Ngày Thơ Ấu của Võ Phú là cánh cửa mở ra thế giới tuổi thơ, tựa một bản giao hưởng của nỗi nhớ, nhưng cùng lúc chính là tiếng vọng của văn học Việt Nam hải ngoại, vốn từ lâu vẫn luôn phải đối diện với những câu hỏi không dễ trả lời:
Chúng ta viết gì?
Viết cho ai?
Và viết bằng ngôn ngữ nào?
Trong một không gian mà thế hệ trước mang theo tiếng mẹ đẻ như một hành trang tinh thần, nhưng thế hệ sau có thể đã xa rời nó, làm thế nào để văn chương giữ được sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa quê hương và nơi chốn lưu vong? Những Ngày Thơ Ấu xuất hiện trong bối cảnh ấy phải chăng là một câu trả lời đầy chân thành—một tác phẩm không những kể lại một thời thơ ấu đã qua mà còn giúp độc giả, dù thuộc thế hệ nào, tìm lại một phần của chính mình trong dòng chảy ký ức.
Võ Phú không viết về tuổi thơ với sự nuối tiếc hay luyến lưu đơn thuần. Phú viết như một chứng nhân, với tất cả sự tươi mới của những ngày tháng rong chơi, nhưng cũng đầy đủ nỗi khắc khoải của một người đã đi xa, nhìn lại quê hương bằng đôi mắt của ký ức. Ở đó có những con đường đất đỏ của miền ven biển, có những mái tranh đơn sơ treo lưới đánh cá, có giếng nước chung nơi cả xóm tụ họp mỗi sáng. Và trên hết, có những tâm hồn non trẻ, lớn lên trong sự chật vật của một xã hội biến động, nhưng vẫn giữ trong lòng niềm vui trong trẻo của những ngày thơ dại.
Điều đặc biệt trong Những Ngày Thơ Ấu là cách Võ Phú để những kỷ niệm tự chảy trôi mà không cần gò ép. Phú không cường điệu hóa, cũng không tô vẽ một hình ảnh quê hương lý tưởng. Thay vào đó, tác phẩm là một bức tranh chân thực về những điều giản dị nhất—một ngôi trường cũ với bàn ghế xiêu vẹo, những ngày hè rong chơi với bạn bè, một chuyến phiêu lưu trên biển cùng Phúc Ròm, hay chỉ đơn giản là bữa cơm đạm bạc nhưng đầy ắp yêu thương trong một gia đình nghèo. Chính sự chân thật đó làm cho Những Ngày Thơ Ấu không riêng là một câu chuyện cá nhân, mà là ký ức tập thể của nhiều thế hệ đã từng lớn lên trong những năm tháng khó khăn ấy.
Nhưng vượt lên trên những ký ức cá thể, tác phẩm này còn đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để những thế hệ sau có thể hiểu được những gì đã qua? Khi chúng ta đi xa hơn, khi những thế hệ mới được sinh ra trong một thế giới không còn những giếng nước chung, những phiên chợ quê, khi tiếng Việt dần trở thành một ngôn ngữ thứ hai, thậm chí là xa lạ đối với nhiều người trẻ trong cộng đồng hải ngoại—liệu văn chương có thể là sợi dây níu giữ họ lại với nguồn cội?
Bấy giờ, Những Ngày Thơ Ấu là một cuốn sách để đọc, nhưng còn là một cây cầu nối giữa các thế hệ. Đối với những người lớn lên ở quê nhà, nó là một hồi chuông nhắc nhở về những giá trị đã từng tồn tại. Đối với những người trẻ lớn lên ở hải ngoại, nó là một lời mời gọi để hiểu hơn về nơi cha mẹ họ đã từng sống, về những gian khó mà họ chưa từng trải qua và về những điều đã làm nên bản sắc của một dân tộc.
Văn học hải ngoại từ lâu đã mang trong mình một sứ mệnh khó khăn: không riêng gìn giữ ngôn ngữ, mà còn gìn giữ tinh thần, truyền tải những câu chuyện của quá khứ vào tương lai. Trong bối cảnh đó, mỗi tác phẩm được viết ra sẽ là một sự sáng tạo cá nhân, cùng lúc là một phần của dòng chảy lớn hơn—dòng chảy của ký ức, của bản sắc, của nỗ lực tìm kiếm chính mình trong những đổi thay không ngừng.
Khi khép lại những trang sách này, người đọc không rời khỏi một câu chuyện, để còn mang theo một nỗi niềm, một chút suy tư về nơi mình đã từng thuộc về, hoặc nơi mình đang cố gắng tìm lại. Và có lẽ, đó chính là điều tuyệt vời nhất mà văn chương nói chung và Những Ngày Thơ Ấu nói riêng có thể làm được: kết nối chúng ta với quá khứ, với chính mình, và với nhau.
Chốn Bụi, ngày 07 tháng 03 năm 2025
Uyên Nguyên
Gửi ý kiến của bạn
