Hôm nay,  

Chúng ta sẽ chứng kiến nhiều việc phổ biến vũ khí hạt nhân hơn?

09/05/202500:00:00(Xem: 899)

hat nhan
 
Bằng cách làm suy yếu các đồng minh của Mỹ, chính quyền Trump đã làm suy yếu việc răn đe mở rộng của Mỹ, khiến nhiều quốc gia cân nhắc liệu họ có nên có vũ khí hạt nhân cho riêng mình không. Nhưng ý tưởng về việc phổ biến vũ khí hạt nhân nhiều hơn có thể ổn định dựa trên nền tảng của các giả định sai lầm.
 
Tám thập niên đã trôi qua kể từ khi năng lượng chứa trong một nguyên tử được sử dụng trong binh pháp chiến tranh. Tuy nhiên, thay vì phải chịu đựng một tai hoạ kinh hoàng về hạt nhân, cho đến nay, thế giới đã đạt được một tình trạng ổn định hạt nhân đáng ngạc nhiên. Đáng chú ý không kém là trong khi nền công nghệ hạt nhân đã lan rộng sang nhiều quốc gia, chỉ một phần nhỏ đã chọn sử dụng nó để phát triển vũ khí. Thế giới đã được hưởng lợi từ một chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân hiệu quả, một bộ quy tắc, chuẩn mực và thể chế đã ngăn cản - mặc dù trì trệ và không hoàn hảo – trong việc phổ biến vũ khí hạt nhân. Nhưng liệu nó có thể tồn tại trong kỷ nguyên của các thay đổi về địa chính trị nhanh chóng?
 
Vào thập niên 1960, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy dự đoán rằng sẽ có khoảng 25 quốc gia có vũ khí hạt nhân vào những năm 1970. Tuy nhiên, ngày nay, chỉ có chín, bởi vì các chính phủ đã thực hiện các biện pháp để ngăn chặn việc phổ biến vũ khí hạt nhân.
 
Năm 1968, họ đàm phán về Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (Nuclear Non-Proliferation Treaty, NPT), trong đó họ công nhận rằng năm quốc gia đã có vũ khí hạt nhân, nhưng bảo đảm cam kết từ các quốc gia khác về việc không phát triển chúng. Trong nhiều thập kỷ, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency, IAEA) trụ sở tại Vienna đã cử các quan sát viên đến các quốc gia phát triển năng lượng hạt nhân để bảo đảm rằng cho việc chỉ được sử dụng cho mục đích dân sự. Và trong những năm 1970, chính quyền của Tổng thống Mỹ Jimmy Carter đã đặt ưu tiên cao vào việc làm chậm phổ biến vũ khí hạt nhân, một phần thông qua nhóm các nhà cung cấp hạt nhân mới được thành lập, mà các quốc gia thành viên cam kết hạn chế xuất khẩu nền công nghệ việc tinh luyện và tái xử lý.
 
Chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân này đã trở thành một phần quan trọng của trật tự thế giới, nhưng một số nhà phân tích tin rằng nó phải đối mặt với những mối đe dọa mới. Ngay cả Tổng giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi cũng lo lắng về tương lai của vấn đề. Thách thức rõ ràng nhất là chương trình tinh luyện uranium trên 60% của Iran, nó vượt xa những gì cần thiết để sử dụng trong các lò thuộc về dân sự. Ông Grossi ước tính rằng Iran có thể chế tạo một quả bom trong vài tháng, không phải trong vài năm; và nếu họ phát triển vũ khí hạt nhân, Ả Rập Xê Út nói rằng họ sẽ làm theo và rút ra khỏi Hiệp ước NPT. Israel và Mỹ đang đe dọa sử dụng vũ lực để ngăn chặn Iran, ngay cả khi Mỹ và Iran tham gia vào các cuộc đàm phán mới về việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
 
Ngoài việc thách thức thuộc về khu vực này ở Trung Đông còn ẩn chứa một mối đe dọa cho toàn cầu đối với chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân. Sau Đệ nhị Thế chiến, Đức và Nhật Bản đã hạn chế kế hoạch hạt nhân của riêng họ vì có liên minh với Mỹ. Mức độ tin cậy của việc răn đe hạt nhân của Mỹ đủ để cung cấp an ninh cho họ, và điều tương tự cũng đúng với hàng chục quốc gia khác, cả trong khối NATO và ở Đông Á. Nhưng hiện nay chính quyền Trump đang làm suy yếu các liên minh này, nó cũng đã làm suy yếu việc răn đe mở rộng của Mỹ, khiến các nước khác cân nhắc liệu họ có nên có vũ khí hạt nhân cho riêng mình không. Họ biết rõ rằng Ukraine đã từ bỏ vũ khí hạt nhân thời Liên Xô được đồn trú trên lãnh thổ của họ, chỉ để bị Nga xâm lược (nước đã bảo đảm việc toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine trong  Bản ghi nhới Budapest năm 1994).
 
Một số nhà phân tích nói rằng chúng ta không nên lo lắng, bởi vì việc phổ biến vũ khí hạt nhân sẽ có tác động có lợi cho nền chính trị thế giới. Cũng giống như vũ khí hạt nhân duy trì sự thận trọng trong các mối quan hệ Mỹ-Xô, họ cho rằng vũ khí hạt nhân cũng có thể ổn định cán cân quyền lực khu vực ngày nay.
 
Nhưng thái độ càng nhiều càng tốt này sẽ chỉ có thể đứng vững nếu các điều kiện chính trị tương tự. Nó giả định các hệ thống chỉ huy và kiểm soát ổn định; sự vắng mặt của các cuộc nội chiến nghiêm trọng hoặc động cơ gây bất ổn (chẳng hạn như những ước vọng phục quốc); và kỷ luật trước sự cám dỗ để phát động các cuộc tấn công phủ đầu trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, khi khả năng vũ khí hạt nhân mới là yếu và dễ bị tổn thương.
 
Những giả định như vậy là không thực tế ở nhiều nơi trên thế giới. Khác xa với việc tăng cường an ninh, những tác động đầu tiên của việc có được khả năng hạt nhân trong nhiều trường hợp có thể là làm tăng tính dễ bị tổn thương và bất an của một số nước. Hơn nữa, ngay cả một cuộc tấn công hạt nhân địa phương, "có tính cách chiến thuật" cũng sẽ là một sự vi phạm nghiêm trọng điều cấm kỵ trong toàn cầu trong những năm 80.
 
Người ta cũng phải cân nhắc các vai trò gây bất ổn mà các tác nhân phi nhà nước có thể đóng góp. Ngay cả khi việc một nhóm khủng bố có được một thiết bị hạt nhân là có nguy cơ thấp, thì khả năng đơn thuần tạo ra những thách thức nghiêm trọng. Thực ra các vật liệu có thể sử dụng để chế vũ khí có thể bị đánh cắp hoặc bán cho các quốc gia bất hảo trên thị trường chợ đen có nghĩa là mối đe dọa do các nhóm phi nhà nước gây ra không chỉ phụ thuộc vào khả năng công nghệ của họ. Các siêu cường ngày nay cũng không nhất thiết phải miễn nhiễm với các tác động. Các khả năng hạt nhân lan rộng nhanh chóng có thể ảnh hưởng đến cán cân chiến lược toàn cầu và triển vọng của một trật tự thế giới hòa bình và công chính trong tương lai.
 
Rõ ràng là các xu hướng chính trị và kỹ thuật sẽ tiếp tục thay đổi. Nhưng vấn đề quan trọng liên quan đến tương lai của các liên minh của Mỹ và việc răn đe mở rộng. Cho rằng tình trạng phổ biến vũ khí hạt nhân có thể gây bất ổn, vũ khí hạt nhân không phải lúc nào cũng nâng cao vị thế địa chính trị của quốc gia mua lại và các siêu cường không thể hoàn toàn thoát khỏi những tác động, nên việc duy trì chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân có một lợi ích quan trọng trong toàn cầu.
 
Trong hoàn cảnh hiện tại, một số bất bình đẳng về vũ khí có thể chấp nhận được đối với hầu hết các quốc gia vì giải pháp thay thế – bình đẳng vô chính phủ – nguy hiểm hơn. Chừng nào mà các quốc gia có thể trở nên tốt hơn mà không có bom hơn là sử dụng bom, một chính sách làm chậm sự lan rộng của công nghệ vũ khí hạt nhân sẽ dựa trên một nền tảng vững chắc. Trên thực tế, một chế độ quốc tế không cần phải tuân thủ hoàn hảo để có tác dụng hạn chế đáng kể. Nhưng một khi sự xói mòn của các chuẩn mực và thể chế bắt đầu, thì nó có thể khó ngăn chặn.
 
(Đỗ Kim Thêm dịch)
 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số, nơi mọi thứ đều được đo bằng thuật toán: nhịp tim, bước chân, năng suất, thậm chí cả tình yêu. Thuật toán không có tình cảm, nhưng khôi hài vì chúng ta điều khiển thuật toán bằng cảm xúc.Máy móc có thể xử lý hàng tỷ dữ liệu mỗi giây, còn con người — chỉ cần một tưởng tượng — mọi thứ biến hoá. Cảm xúc lan truyền nhanh hơn tin tức, giận dữ được tối ưu hóa bằng công nghệ, và hạnh phúc được đong đếm bằng lượt thả tim. Chúng ta tưởng mình tiến hóa thành sinh vật lý trí, nhưng thật ra chỉ là sinh vật cảm xúc có Wi-Fi. Trong khi AI đang thao túng mọi lãnh vực, chúng ta loay hoay với cảm xúc, thao túng mọi ý nghĩ, hành vi.

Năm 2025 sắp khép lại, và theo thông lệ hàng năm, các nhà từ điển trên thế giới lại đi tìm từ ngữ để chọn đặt tên cho cái mớ hỗn độn mà nhân loại vừa bơi qua trong năm. Oxford chọn cụm từ “mồi giận dữ” (rage bait). Theo các nhà ngôn ngữ học của Oxford, đây là cách tiếng Anh vẫn thường vận hành: hai chữ quen thuộc — “giận dữ” và “mồi nhử” — ghép lại trong bối cảnh trực tuyến để tạo nên một ý niệm mới: thứ nội dung bày ra để cố tình khêu gợi bản tính nóng nảy của người xem, người đọc, khiến thiên hạ phải lao vào vòng tranh cãi chỉ để cuối cùng bấm thêm một cú “tức” nữa.

Tài năng như ông vua tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung cũng chỉ có thể tạo ra những vị tướng phản diện nhưng có võ công cao cường và chí lớn, chứ không thể giả mạo làm tướng. Mộ Dung Phục, tức Nam Yến Quốc, là một trong nhiều ví dụ. Mộ Dung Phục là kẻ háo danh, không từ thủ đoạn để đạt mục đích. Hắn sẵn sàng bỏ quên nhân nghĩa, thậm chí phản bội anh em, bạn bè, để leo lên nấc thang quyền lực, khôi phục nước Yên. Nhưng vẫn là một kẻ võ công cái thế. Đối thủ của Mộ Dung Phục là anh hùng chính nghĩa Kiều Phong. Bởi vậy, mới có câu "Bắc Kiều Phong, Nam Mộ Dung" để chỉ hai cao thủ võ lâm mạnh nhất thời bấy giờ. Vậy mà nước Mỹ hôm nay lại có bộ phim kỳ quái về một kẻ giả danh tướng, khoác lên mình chiếc áo quyền lực để công kích một anh hùng, một đại tá Hải Quân, một phi hành gia của NASA, một người yêu nước đích thực.

Trong lúc hàng triệu người không đủ thực phẩm để ăn, chính quyền của Tổng thống Donald Trump lại để mặc cho nông sản thối rữa hàng loạt ngoài đồng, trong kho bãi, và thậm chí còn trực tiếp tiêu hủy hàng ngàn tấn thực phẩm viện trợ. Tất cả đều nhân danh mục tiêu “nâng cao hiệu quả” của bộ máy chính phủ. Những thay đổi quyết liệt trong chính sách thuế quan, các cuộc bố ráp di dân gắt gao và cắt giảm các chương trình hỗ trợ người dân như tem phiếu thực phẩm đã khiến nông dân kiệt quệ vì thiếu nhân lực và vốn liếng. Nông sản thì bị bỏ mặc cho mốc meo trong kho và thối rữa ngoài đồng, trong khi hàng triệu người dân rơi vào cảnh đói kém. Đó là chưa kể đến những trường hợp chính quyền trực tiếp tiêu hủy nguồn thực phẩm hoàn toàn có thể sử dụng được.

Quan hệ Trung Quốc-Ấn Độ-Hoa Kỳ phản ánh sự dịch chuyển mạnh của trật tự quyền lực toàn cầu. Trung Quốc và Ấn Độ có tiềm năng hợp tác lớn nhờ quy mô dân số và kinh tế, nhưng nghi kỵ chiến lược, cạnh tranh ảnh hưởng và tranh chấp biên giới khiến hợp tác bị hạn chế. Với Mỹ, việc Ấn Độ nghiêng về Trung Quốc có thể làm suy yếu chiến lược kiềm chế Bắc Kinh, trong khi tranh chấp thương mại như thuế 50% của Mỹ càng làm quan hệ thêm bất ổn...

Nếu có ai nói, nhạc của Trịnh Công Soạn giống như nhạc Trịnh Công Sơn, đôi bài nghe còn ác liệt hơn. Chắc bạn sẽ không tin. Tôi cũng không tin, cho đến khi tôi nghe được một số ca khúc của Trịnh Công Soạn, quả thật là như vậy. Tôi nghĩ, nếu anh này dứt bỏ dòng nhạc Trịnh cũ mà khai phá dòng nhạc Trịnh mới, thì chắc anh sẽ thành công. Người viết lách thì tính hay tò mò và mến mộ tài năng, tôi dọ hỏi người quen và nhất là những ca sĩ trẻ mong được nổi bật, đã tranh nhau khởi sự hát nhạc của Soạn. Cuối cùng, tôi cũng tìm đến được nhà anh. Gõ cửa. Mở.

Vào một buổi sáng Tháng Sáu năm 2025, dân biểu, cựu chủ tịch Hạ Viện đảng Dân Chủ tiểu bang Minnesota, Melissa Hortman, một trong những nhà lập pháp được kính trọng nhất của tiểu bang, và chồng của bà bị bắn chết tại nhà riêng. Chú chó cảnh sát lông vàng của họ, Gilbert, cũng ra đi với chủ. Vụ giết người này không phải là ngẫu nhiên. Thượng nghị sĩ John Hoffman và vợ cũng bị tấn công cùng ngày, nhưng may mắn sống sót. Chính quyền sớm tiết lộ thủ phạm, Vance Boelter, 57 tuổi, người theo chủ nghĩa cực hữu, đã viết bà Hortman vào “danh sách mục tiêu” bao gồm các nhà lập pháp Đảng Dân Chủ khác.

Ngày đi phỏng vấn thẻ xanh để trở thành thường trú nhân Hoa Kỳ thường là một ngày tràn đầy hy vọng và đáng nhớ, đặc biệt đối với những đôi vợ chồng, hoặc những hôn phu, hôn thê. Lễ Tạ Ơn tưởng đâu là ngày họ sum vầy, nói câu “Tạ ơn nước Mỹ” với những hy vọng về một tương lai tốt đẹp. Nhưng điều đó không xảy ra trong thời này, ở Hoa Kỳ. Khi bước cuối cùng trong quá trình xin thường trú nhân Hoa Kỳ, là cuộc phỏng vấn với viên chức di trú kết thúc, các đặc vụ liên bang lại ập đến, còng tay người vợ/chồng người ngoại quốc và đưa họ đi. Hy vọng trở thành ác mộng.

Dự thảo Hòa ước Ukraine do Hoa Kỳ và Nga đề ra gồm có 28 điểm đã được công bố gần đây. Kết quả của diễn biến này khá bất thường vì không có sự tham gia đàm phán của Ukraine và Liên minh châu Âu (EU)...

Trong một nghiên cứu phối hợp giữa đại học Hồng Kông và đại học Rutgers tại Mỹ cùng một số khoa học gia trong khu vực hồi tháng 8 năm 2024, báo cáo này chỉ ra rằng vị trí của Việt nam sẽ là một "điểm nóng" của những cơn bão nhiệt đới với cường độ dữ dội và thường xuyên hơn trước sự biến đổi khí hậu toàn cầu, với rủi ro cao là ngay Hải Phòng.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.