Maria Corina Machado, từ biểu tượng đối lập đến người đoạt giải Nobel Hòa bình – và những dấu hỏi quanh lý tưởng hòa bình.
Ngày 10 tháng 10 vừa qua, Giải Nobel Hòa bình 2025 được trao cho bà Maria Corina Machado (58 tuổi). ørgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Nobel, phát biểu rằng: “Bà Machado nhận giải Hòa bình vì những nỗ lực thúc đẩy quyền dân chủ cho nhân dân Venezuela, cũng như vì cuộc đấu tranh hướng tới một chuyển giao công bằng và hòa bình từ chế độ độc tài sang nền dân chủ.”
Việc trao giải này đã gây ra những tranh luận sôi nổi trong dư luận quốc tế. Người ca ngợi bà như biểu tượng của lòng can đảm trước độc tài; kẻ dè dặt lại đặt câu hỏi về tính chất hòa bình thật sự của giải thưởng, khi tôn vinh một nhân vật mang lập trường cứng rắn, thậm chí không loại trừ biện pháp quân sự để đạt mục tiêu.
Maria Corina Machado, xuất thân từ giới trí thức trung lưu ở Caracas, được bầu vào Quốc hội Venezuela năm 2010 trong hàng ngũ đảng Mesa de la Unidad Democrática.
Chỉ bốn năm sau, bà bị tước ghế nghị sĩ và bị cấm hoạt động chính trị vì “phản quốc” — tội danh mà giới quan sát xem là thủ đoạn nhằm loại trừ đối thủ.
Kể từ đó, vị nữ chính khách này nổi lên như một biểu tượng cho phong trào dân chủ Venezuela, chống lại sự cai trị độc đoán của Tổng thống Nicolás Maduro, người đã đưa đất nước vào khủng hoảng kinh tế lẫn chính trị trầm trọng.
Năm 2024, bà bị ngăn cản tranh cử tổng thống và buộc phải lưu vong sau khi nhận được nhiều lời đe dọa bắt giữ. Tuy nhiên, bà vẫn khéo léo kết nối các phe nhóm đối lập và hỗ trợ cho ứng viên Edmundo González.
Machado tuyên bố: “Đây là cuộc chiến để cứu lấy sinh mạng con người.”
Với bà, sự sụp đổ của chế độ Maduro không chỉ là một yêu cầu chính trị, mà là điều kiện để người dân Venezuela được sống như con người.
Với bà, sự sụp đổ của chế độ Maduro không chỉ là một yêu cầu chính trị, mà là điều kiện để người dân Venezuela được sống như con người.
Dù sống lưu vong, bà vẫn giữ vai trò trung tâm trong phong trào đối lập, được xem là đại diện cho phe hữu trên bàn cờ chính trị.
Lý tưởng hòa bình và những nghịch lý
Dẫu vậy, khi tên bà được xướng lên tại Oslo, không ít người cảm thấy ngỡ ngàng.
Giáo sư Andrés Rivarola Puntigliano thuộc Đại học Stockholm, Thụy điển nói thẳng:
Giáo sư Andrés Rivarola Puntigliano thuộc Đại học Stockholm, Thụy điển nói thẳng:
“Bà là một người đấu tranh cho dân chủ – điều đó không ai chối cãi – nhưng tôi không chắc bà xứng đáng với một giải thưởng Hòa bình.”
Câu hỏi không phải là về lòng dũng cảm của bà, mà là về phương tiện và đường hướng.
Trong khi kêu gọi chấm dứt bạo quyền trong nước, Machado lại bày tỏ sự ủng hộ đối với đường hướng của Hoa Kỳ và Donald Trump, người từng tuyên bố rằng “mọi giải pháp đều được đặt lên bàn” – hàm ý kể cả biện pháp quân sự đối với Venezuela.
Bà còn viết trên mạng X:
“Tôi xin dành giải thưởng này cho những người đang đau khổ ở Venezuela – và cho Tổng thống Trump, vì sự ủng hộ quyết định của ông ấy đối với chúng tôi.”
Những lời này khiến giới chủ hòa châu Âu và nhiều tổ chức nhân quyền khó chấp nhận.
Cả Hội đồng Hòa bình Na Uy lẫn Tổ chức Hòa bình Thụy Điển (Svenska Freds) đều tuyên bố không tán đồng, cho rằng lập trường của bà “thiếu tinh thần đối thoại và phi bạo lực”.
Hội đồng Hòa bình Na Uy thông báo sẽ không tổ chức lễ rước đuốc truyền thống để tôn vinh người đoạt Giải Nobel Hòa bình năm nay, với lý do Maria Corina Machado “không chia sẻ các giá trị của hội đồng.”
“Một số phương pháp của bà không phù hợp với nguyên tắc của các thành viên chúng tôi, đặc biệt là khi chúng tôi đề cao đối thoại và các phương thức phi bạo lực,” chủ tịch hội đồng Eline H. Lorentzen nói với báo VG.
Tổ chức Hòa bình Thụy Điển viết trên Facebook:
“Lập trường thiếu phê phán của bà đối với Israel, cũng như sự ủng hộ các hành động tấn công trái luật của Hoa Kỳ ở vùng Caribe và lời kêu gọi can thiệp quân sự vào Venezuela, đã đặt ra nhiều nghi vấn về quyết định của Ủy ban Nobel.”
Trong lịch sử, Giải Nobel Hòa bình từng nhiều lần dấy tranh cãi: từ việc trao cho Henry Kissinger giữa lúc bom Mỹ còn rơi ở Đông Dương, đến Barack Obama khi ông chưa kịp thực hiện chính sách ngoại giao nào.
Nay, tên tuổi Maria Corina Machado lại một lần nữa làm sống dậy câu hỏi cũ: thế nào là hòa bình?
Không ai phủ nhận lòng quả cảm của Maria Corina Machado, người dám đối đầu với chế độ hà khắc giữa lúc dân tộc Venezuela chìm trong đói khổ.
Nhưng cũng không thể không thấy rằng, tinh thần hòa bình, nếu chỉ là một chiêu bài chính trị, sẽ mất đi ý nghĩa nguyên sơ của nó.
Giải Nobel Hòa bình năm nay, vì thế, có thể là vinh dự cho một người đàn bà dám đứng lên, nhưng đồng thời cũng là thước đo cho sự lúng túng của thế giới – khi cái gọi là “hòa bình” đôi khi lại được gói trong tiếng ồn của chiến hạm và cờ hiệu của ngoại bang.
Nguyên Hòa
Nguồn: tổng hợp từ báo VG (Na Uy) và SVD (Thụy Điển)
Gửi ý kiến của bạn
