WASHINGTON, D.C. – Ngày 10 tháng 11: Lãnh đạo khối đa số Thượng viện John Thune (Cộng Hòa – Nam Dakota) trả lời báo chí khi đi về văn phòng tại Điện Capitol, Washington, D.C. Thượng viện đã đạt được thỏa thuận muộn tối Chủ nhật nhằm tài trợ cho chính phủ và chấm dứt tình trạng đóng cửa dài nhất trong lịch sử. (Ảnh: Tom Brenner/Getty Images)
Washington vừa bật sáng lại sau bốn mươi ngày tê liệt. Nhưng cái cảm giác “ổn rồi” chỉ là ảo giác. Đằng sau cái khoảnh khắc “chính phủ mở cửa trở lại” là câu chuyện thỏa hiệp, mà trung tâm của cuộc mặc cả chính là Obamacare – chương trình từng giúp hàng chục triệu người có bảo hiểm y tế – nay trở thành bệnh nhân bị đặt lên bàn mổ của chính quyền Trump, với con dao ngân sách trong tay Quốc hội.
Đêm Chủ nhật, Thượng viện bỏ phiếu 60–40 để chấm dứt cuộc khủng hoảng. Tám thượng nghị sĩ Dân Chủ bỏ phiếu thuận, đổi lấy lời hứa của Lãnh Đạo Đa Số Thượng Viện John Thune rằng sẽ có một cuộc biểu quyết riêng vào giữa tháng Mười Hai về việc gia hạn trợ cấp Obamacare. Một lời hứa không giấy trắng mực đen, chỉ đủ để gọi là “thỏa hiệp”.
Nhưng người dân không được gì từ đó. Trợ cấp Obamacare – những khoản tín thuế giúp người thu nhập thấp giữ được bảo hiểm y tế – sẽ hết hiệu lực vào cuối năm. Chúng được tạo ra trong đại dịch, kéo dài thêm qua Đạo luật Giảm Lạm Phát năm 2022, và nay bị gác lại giữa cuộc cãi vã về chi tiêu. Dân Chủ xem đây là nền tảng an sinh, Cộng Hòa xem là gánh nặng.Hai quan niệm về nước Mỹ đối đầu nhau: một bên tin rằng chính phủ có trách nhiệm bảo vệ người yếu thế, bên kia tin rằng ai không đủ sức thì ráng mà tự lo liệu.
Theo Trung tâm Ngân sách và Chính sách, 24 triệu người có bảo hiểm nhờ Obamacare, 93% trong số đó được trợ cấp. Nếu chương trình ngừng, phí bảo hiểm có thể tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba. Cục Ngân sách Quốc hội dự tính khoảng bốn triệu người sẽ mất bảo hiểm. Nhóm tuổi 50–64, vốn giảm một nửa tỉ lệ không bảo hiểm nhờ ACA, sẽ chịu thiệt hại nặng nhất.
Giáo sư Mark Shepard của Trường Kennedy, Harvard, nói: “Mất bảo hiểm không chỉ là chuyện cá nhân. Nó là hiệu ứng dây chuyền: người dân đến với Medicare muộn hơn, trong tình trạng tệ hơn, và chi phí điều trị cao hơn.” Các bệnh viện và chính quyền địa phương sẽ là nơi đầu tiên cảm nhận cú sốc đó.
Theo khảo sát của Mercer, chi phí bảo hiểm y tế cho người lao động sẽ tăng trung bình 6,5% vào năm 2026 – cao nhất trong 15 năm. Gần 60% doanh nghiệp nói sẽ cắt quyền lợi hoặc tăng phần đóng góp của nhân viên. Và khi trợ cấp biến mất, giá bảo hiểm tăng khắp thị trường – cả trong lẫn ngoài Obamacare. 57% người hưởng trợ cấp ACA sống ở các khu vực bầu cho Cộng Hòa.
Trong khi Thượng viện bỏ phiếu, một lưỡi dao khác đã sẵn sàng. Đạo luật “One Big, Beautiful Bill” mà Tổng thống Trump ký hồi tháng Bảy sẽ xóa bỏ toàn bộ trợ cấp ACA cho di dân hợp pháp có thu nhập thấp – những người làm việc, đóng thuế, nhưng chưa đủ điều kiện nhận Medicaid. Cục Ngân sách Quốc hội ước tính 300.000 người sẽ mất bảo hiểm năm tới, gần một triệu vào năm 2034.
Arturo Bustamante, giáo sư Trường Y tế Công cộng UCLA, nói: “Khi người trẻ và khỏe rời hệ thống, chi phí cho phần còn lại sẽ tăng. Và khi đó, thị trường bảo hiểm bắt đầu chết dần.”
Rồi đến “kế hoạch mới” của Tổng thống Trump. Ông viết trên Truth Social rằng thay vì chuyển tiền cho các hãng bảo hiểm, chính phủ nên “gửi thẳng cho người dân” qua tài khoản tiết kiệm y tế cá nhân – Health Savings Accounts (HSA) – để “người Mỹ tự lo việc chăm sóc sức khỏe của mình.” Nghe đơn giản, nhưng chính vì thế mà nguy hiểm.
Giáo sư Miranda Yaver của Đại học Pittsburgh chỉ rõ: “Đây không phải là cải tổ, mà là sự rút lui khoác áo tự do.” Các tài khoản HSA chỉ có lợi cho người giàu, những người có tiền để gửi và được giảm thuế. Người nghèo thì có thể mở tài khoản, nhưng trong đó sẽ chỉ có sự trống rỗng và một lời nhắn: hãy tự lo liệu.
Sự thay đổi này đánh vào cốt lõi của bảo hiểm – chia sẻ rủi ro. Khi người khỏe rút lui, chỉ còn người bệnh ở lại, chi phí tăng, và hệ thống sụp. Ở nước Mỹ của Trump, họ gọi đó là “trao quyền chọn lựa cá nhân.” Ở thế giới tự do giàu mạnh khác, người ta gọi là “bỏ mặc.”
Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu các hãng bảo hiểm giảm từ 2 đến 10 phần trăm trong ngày thứ Hai. James Harlow, phó chủ tịch Novare Capital Management, nói: “Thị trường phản ứng với sự bất định” – và bất định lớn nhất bây giờ là liệu Obamacare có sống sót qua mùa đông năm nay hay không.
Cùng ngày, Bộ Nội an gửi lên Tòa Bạch Ốc dự thảo khôi phục quy định “public charge” – cho phép từ chối hồ sơ thường trú của di dân nếu họ từng nhận trợ cấp y tế hay phúc lợi. Adriana Cadena, giám đốc tổ chức Protecting Immigrant Families, nói: “Khi một người sợ đi khám bệnh, cả nhà sẽ tránh bệnh viện. Và khi giữ gìn sức khỏe trở thành điều đáng sợ, quốc gia ấy tự làm mình yếu đi.”
Theo KFF, 24,3 triệu người Mỹ đang dựa vào Obamacare để được bảo hiểm. Phần lớn từng bị các hãng bảo hiểm từ chối trước năm 2010. Nếu chương trình sụp, họ sẽ trở lại với thế giới cũ: bệnh viện, hóa đơn, và nợ.
Tuy hôm nay, Washington bật đèn xanh trở lại, nhưng cuộc khủng hoảng còn lâu mới kết thúc. Một chính phủ đang chuẩn bị “vận hành lại” cùng lúc chuẩn bị phẫu thuật chính hệ thống từng giúp nó đứng vững. Obamacare đang bị tháo gỡ từng phần, từng điều khoản, từng dòng luật. Và vết cắt ấy không hướng vào các sự đắt đỏ bảo hiểm, mà xén bỏ quyền được chữa bệnh của người dân – điều từng được xem là phần tối thiểu của phẩm giá con người trong một đất nước tự xưng “vĩ đại.”
Nina HB Lê
(Dữ kiện tổng hợp từ Newsweek, TIME, Politico, NBC News và các báo cáo của CBO, KFF, Harvard Kennedy School, tháng 11 năm 2025.)
Gửi ý kiến của bạn
