Ảnh (Phải) Phó Tổng thống Dick Cheney và phu nhân Lynne mặc niệm trên bãi cỏ phía Nam Bạch Ốc nhân tưởng niệm bảy năm ngày 11/9, tại Washington, ngày 11 tháng 9 năm 2008.
(Trái): Phu nhân cựu Phó Tổng thống Dick Cheney, bà Lynne Cheney trên xe lăn, cùng con gái Liz Cheney và gia đình, đón linh cữu của ông tại Nhà Thờ Quốc Gia Washington sáng 20 tháng 11 năm 2025.
-- Tang Lễ Tiễn Đưa Dick Cheney Hôm Nay Tại Nhà Thờ Quốc Gia Washington.
-- Mỹ Tăng 119.000 Việc Làm, Nhưng Chuỗi Báo Cáo Lao Động Bị Đứt Đoạn.
-- Kế Hoạch Vẽ Lại Địa Hạt Của Trump Gặp Trở Ngại, Dân Chủ Đang Chiếm Ưu Thế.
-- Trump Chuẩn Thuận Kế Hoạch Hòa Bình Dù Thiếu Sự Đồng Thuận Từ Ukraine.
-- Cập Nhật Thẻ Xanh: Tòa Liên Bang Chặn Tăng Phí EB-5.
-- C.D.C. Điều Chỉnh Trang Web, Phản Ánh Nghi Ngờ Của Kennedy Về Vaccine Và Tự Kỷ.
-- Elon Musk Chuẩn Bị Sản Xuất Robot Người trong khi Trung Quốc Đã Bán Ra Thị Trường.
-- Úc Cấm Trẻ Dưới 16 Tuổi Sử Dụng Facebook Và Instagram Từ Tháng 12.
-- Úc Cấm Trẻ Dưới 16 Tuổi Sử Dụng Facebook Và Instagram Từ Tháng 12.
-- Bạch Ốc Soạn Sắc Lệnh Buộc Bộ Tư Pháp Kiện Các Tiểu Bang Ban Hành Luật AI.
-- Trump Ký Luật Công Bố Hồ Sơ Epstein, Nhưng Nhiều Lỗ Hổng Giữ Tài Liệu Ở Lại Trong Bóng Tối.
-- Tổ Chức Công Giáo Kiện Chính Quyền Trump Vì Bị Ngăn Vào Trung Tâm Giam Giữ Di Dân.
-- Dân Biểu Yêu Cầu ICE Thả Phụ Nữ Mang Thai Bị Giam Trong Điều Kiện Tồi Tệ.
-- Phân Tích Mới Tố Cáo “Thỏa Thuận Sa Đọa” Của Chánh Án John Roberts.
-- Truy Quét Di Dân Ở North Carolina: Số Người Bị Bắt Vọt Lên Hơn 250.
-- Dân Biểu Florida (D) Bị Truy Tố Rửa Tiền, Đối Diện Án Tù Hàng Chục Năm.
-- Khảo Sát Mới: Lạm Phát Gắn Kết Người Mỹ, Nhưng Hy Vọng Về Tương Lai Lại Chia Rẽ Vùng Miền.
***
Tang Lễ Tiễn Đưa Dick Cheney Hôm Nay Tại Nhà Thờ Quốc Gia Washington
WASHINGTON — Lễ tang của cựu Phó Tổng thống Dick Cheney diễn ra sáng thứ Năm tại Nhà Thờ Quốc Gia Washington, sau khi ông qua đời ngày 3 tháng 11 ở tuổi 84 vì biến chứng viêm phổi và bệnh tim mạch.
Buổi lễ bắt đầu lúc 11 giờ sáng theo giờ miền Đông, với cựu Tổng thống George W. Bush — người từng đồng hành với Cheney suốt hai nhiệm kỳ — là diễn giả chính. Tham dự còn có cựu Tổng thống Joe Biden và bốn cựu phó tổng thống: Kamala Harris, Mike Pence, Al Gore và Dan Quayle. Gia đình chủ lễ gồm phu nhân Lynne Cheney và hai người con, Liz Cheney và Mary Cheney. Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống J. D. Vance không nằm trong danh sách khách mời.
Gia đình chủ lễ gồm phu nhân Lynne Cheney, con gái Liz Cheney và các cháu. Trong lời tưởng niệm, Liz Cheney kể về tình cảm của thân phụ dành cho Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ: “Cha tôi gắn bó với nước Mỹ bằng một tình cảm sâu xa và thiết thực. Ông dành cả đời tìm hiểu lịch sử nền cộng hòa này. Ông hiểu rằng người ta không thể thật sự trân trọng tự do nếu không hiểu những hy sinh của bao thế hệ đi trước. Và ông luôn muốn con cháu mình phải hiểu điều ấy.” Bà nhắc đến những chuyến cuối tuần ông dẫn hai chị em đi thăm các chiến địa Nội Chiến, như một cách dạy con người ta phải nhìn lại quá khứ để hiểu tự do không bao giờ đến dễ dàng.
Buổi tưởng niệm đánh dấu sự khép lại của một chặng đường dài trong chính trường Mỹ: Dick Cheney, người giữ vai trò phó tổng thống từ 2001 đến 2009 và được xem là một trong những nhân vật quyền lực nhất từng bước vào văn phòng này.
Cheney sinh năm 1941 tại Nebraska, lớn lên ở Wyoming, khởi nghiệp dưới thời Nixon–Ford, rồi trở thành dân biểu Wyoming sáu nhiệm kỳ, Bộ trưởng Quốc phòng thời George H. W. Bush, và sau đó là kiến trúc sư quan trọng của chính sách an ninh sau 11/9 trong chính quyền George W. Bush. Ông để lại một di sản kết hợp giữa kinh nghiệm, tính quyết đoán và nhiều tranh luận gai góc xoay quanh chiến tranh Iraq và quyền lực hành pháp mở rộng.
Lễ tang tổ chức riêng cho khách mời, nhưng được truyền hình trực tiếp để công chúng theo dõi trên toàn quốc. (Xem tại: https://www.youtube.com/live/CYzgjFoqIEI)
Mỹ Tăng 119.000 Việc Làm, Nhưng Chuỗi Báo Cáo Lao Động Bị Đứt Đoạn
Hoa Kỳ tạo thêm 119.000 việc làm trong tháng Chín, một mức tăng khá vững, tuy vậy báo cáo của Cơ Quan Thống Kê Lao Động lại cho thấy thị trường lao động đang chậm lại. Việc làm mới tập trung vào y tế, dịch vụ ăn uống và hỗ trợ xã hội, trong khi sản xuất mất 6.000 việc và vận tải – kho bãi mất hơn 25.000. Tỷ lệ thất nghiệp nhích lên 4,4% do lực lượng lao động mở rộng, và mức tăng lương tiếp tục yếu.
Tình hình trở nên khó đánh giá vì báo cáo tháng Mười — vốn hoãn lại do chính phủ đóng cửa — nay bị hủy hẳn. Cơ Quan Thống Kê Lao Động cho biết dữ liệu khảo sát hộ gia đình không thể thu thập và không thể bổ sung sau. Báo cáo tháng Mười Một cũng dời sang ngày 16 tháng 12, khiến hai tháng dữ liệu liên tiếp thiếu vắng đúng lúc kinh tế cần các chỉ dấu chính xác nhất.
Trong sáu tuần mất báo cáo chính thức, nhiều tập đoàn lớn — Amazon, GM, IBM, Microsoft, Paramount, Target, UPS và mới nhất Verizon — đã loan báo cắt hàng chục ngàn nhân sự. Riêng tháng Mười, khoảng 39.000 công nhân nhận thông báo mất việc, mức cao nhất từ đầu năm. Thời gian thất nghiệp trung bình tăng lên gần sáu tháng, lâu nhất từ năm 2017.
Việc thiếu dữ liệu đặt Cục Dự Trữ Liên Bang vào thế khó trước cuộc họp quyết định lãi suất ngày 9–10 tháng 12. Ngay sau tin từ Cơ Quan Thống Kê Lao Động, thị trường giảm kỳ vọng Fed sẽ cắt lãi suất thêm, dù Tổng thống Trump tiếp tục thúc ép biện pháp này nhằm hỗ trợ tăng trưởng.
Kế Hoạch Vẽ Lại Địa Hạt Của Trump Gặp Trở Ngại, Dân Chủ Đang Chiếm Ưu Thế
Kế hoạch của Tổng thống Donald Trump nhằm củng cố đa số Cộng Hòa tại Hạ viện bằng cách thúc ép các tiểu bang vẽ lại địa hạt đang phản tác dụng, theo tờ Washington Post.
Một loạt phán quyết tại Texas, Utah, Indiana, Kansas và New Hampshire khiến nỗ lực của ông bị chặn đứng. Phán quyết mới nhất — hủy bản đồ Hạ viện ở Texas mà Cộng Hòa kỳ vọng giúp tăng thêm tới năm ghế — được xem là cú đánh mạnh nhất.
Trong lúc đó, Dân Chủ lại đạt tiến bộ: California và Virginia đang trên đường đem về đến tám ghế mới; phán quyết tại Utah giúp họ thêm một ghế nữa. Nhìn chung, Dân Chủ đang tạm dẫn với khả năng thu về khoảng năm ghế, dù cán cân có thể đổi chiều bất cứ lúc nào.
Trump gây áp lực lên các thống đốc và chủ tịch quốc hội tiểu bang để vẽ lại bản đồ, nhưng một số nơi — như Indiana — công khai kháng cự. Các chuyên gia Cộng Hòa cảnh báo việc theo đuổi chiến dịch này khiến đảng phân tán sức lực thay vì tập trung tuyển ứng viên và gây quỹ.
Texas đã kháng cáo lên Tối Cao Pháp Viện, nơi sẽ sớm quyết định liệu bản đồ bị hủy có được dùng tạm thời hay không. Nhiều vụ kiện ở California, Missouri, North Carolina và New York cũng có thể làm thay đổi cán cân ghế Hạ viện.
Cộng Hòa hiện giữ đa số 219–214. Chỉ vài ghế thay đổi cũng đủ quyết định ai nắm quyền sau bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026.
Trump Chuẩn Thuận Kế Hoạch Hòa Bình 28 Điểm Thiếu Sự Đồng Thuận Từ Ukraine
Bạch Ốc xác nhận Tổng thống Donald Trump đã chấp thuận một kế hoạch hòa bình 28 điểm cho chiến tranh Ukraine–Nga, dù Kyiv chưa hề đồng ý và Âu Châu không được tham khảo. Kế hoạch này, do đặc sứ Steve Witkoff soạn thảo trong nhiều tuần thương lượng kín, đang gây bất an tại Ukraine đúng lúc nước này ở thế suy yếu nhất từ đầu cuộc chiến.
Theo các nguồn tin từ Hoa Kỳ, Witkoff âm thầm tham khảo cả Nga lẫn Ukraine, nhưng những nội dung đang được các báo lớn tường thuật cho thấy kế hoạch mang nặng lập trường của Moscow: Ukraine phải bỏ một phần lãnh thổ ở Donbas, thu nhỏ quân đội và giảm vũ khí. Tổng thống Volodymyr Zelensky lập tức nhắc lại nguyên tắc căn bản: “không thể thưởng cho kẻ gây chiến.”
Cố vấn Kirill Dmitriev — người nói rằng ông và Witkoff đã cùng nhau soạn bản 28 điểm trong cuộc gặp tại Miami — khẳng định Nga “cảm thấy quan điểm của mình được lắng nghe.” Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Washington đang tự quyết định thay Ukraine trong một thời điểm mà Kyiv không có thế mặc cả.
Thời điểm đó đặc biệt bất lợi cho Ukraine. Chính quyền Zelensky đang bị chấn động bởi vụ tham nhũng 100 triệu Mỹ kim liên quan giới chức cao cấp; quân đội thì gặp áp lực lớn tại Pokrovsk, điểm chốt có thể mở cửa cho Nga tiến sâu hơn vào Donbas. Trên thực địa, Nga tiếp tục đánh phá: tại Ternopil, một cuộc không kích hôm thứ Tư đã làm thiệt mạng ít nhất 26 người, trong đó có ba trẻ em.
Trong khi đó, Washington phái Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll đến Kyiv — chuyến thăm cao nhất từ Ngũ Giác Đài kể từ khi Trump trở lại Bạch Ốc — chỉ một ngày sau khi Hoa Kỳ duyệt gói 100 triệu Mỹ kim nâng cấp hệ thống Patriot cho Ukraine. Chuyến đi được xem là nỗ lực trấn an, nhưng nhiều viên chức Âu Châu nói thẳng họ không được tường trình và sẽ không chấp nhận một thỏa thuận buộc Ukraine phải nhường đất.
Thủ tướng Estonia Kaja Kallas tuyên bố: “Không thể kết thúc chiến tranh nếu Ukraine và Âu Châu không đồng ý.” Các ngoại trưởng tại Brussels cũng nói họ sẽ không để Kyiv bị ép phải ký một văn kiện mang dáng dấp đầu hàng.
Nga vẫn giữ yêu sách cũ: Ukraine phải từ bỏ vùng tranh chấp, thu nhỏ quân đội, và cam kết không gia nhập NATO. Giới quan sát cảnh báo nếu kế hoạch 28 điểm trở thành khung thương lượng, nó sẽ đặt ra “tiền lệ nguy hiểm,” hợp thức hóa việc chiếm đất bằng vũ lực.
Giữa lúc cả Ukraine và Âu Châu đều chưa được mời vào bàn, không rõ kế hoạch này là bước tiến ngoại giao hay chỉ là một nỗ lực áp đặt từ Washington ép Ukraine trong lúc họ kiệt sức nhất?
Cập Nhật Thẻ Xanh: Tòa Liên Bang Chặn Tăng Phí EB-5
Một phán quyết của tòa án liên bang đã ngăn chặn việc tăng cao lệ phí đối với chương trình chiếu khán đầu tư EB-5, qua đó giữ mức chi phí cho những người đang xin thẻ xanh bằng đường đầu tư vào các doanh nghiệp tạo việc làm tại Hoa Kỳ.
Tòa Địa Hạt Liên Bang Colorado ra quyết định trong vụ Moody v. Noem rằng Đạo Luật EB-5 năm 2022 không trao quyền cho Bộ Nội An điều chỉnh phí theo cách được ấn định trong quy định năm 2024. Nhờ đó, toàn bộ lệ phí EB-5 được kéo về mức cũ — thấp hơn rất nhiều so với biểu phí ban hành ngày 1 tháng 4 năm 2024.
USCIS lập tức áp dụng lại biểu phí trước tháng 4 năm 2024. Đơn I-526, thí dụ, từ mức 11.160 Mỹ kim được hạ xuống lại 3.675; các đơn khác trong chương trình EB-5 cũng giảm tương ứng. Từ nay đến ngày 26 tháng 11 năm 2025, USCIS chỉ nhận hồ sơ đúng mức lệ phí mới (tức mức thấp). Hồ sơ gửi sau ngày 26 phải nộp theo biểu phí giảm hoặc sẽ bị trả về.
Trong thông cáo, USCIS xác nhận: “Theo lệnh ngày 12 tháng 11, và có hiệu lực ngay lập tức, chúng tôi sẽ áp dụng biểu phí đang có hiệu lực trước ngày 31 tháng 3 năm 2024.” Cơ quan này đồng thời ghi rằng Bộ Nội An và USCIS “tin quyết định của tòa là sai,” nhưng vẫn thi hành và để ngỏ khả năng kháng cáo hoặc ban hành quy định khác trong tương lai.
Liên minh American Immigrant Investor Alliance cho biết họ đã thắng kiện nhằm buộc USCIS thu hồi biểu phí tăng cao: “Ngày 12 tháng 11 năm 2025, chúng tôi thắng vụ kiện liên quan đến việc tăng lệ phí EB-5 ban hành ngày 1 tháng 4 năm 2024.”
Trong lúc chờ các bước kế tiếp của chính phủ liên bang, các đương đơn EB-5 có thể tận dụng mức lệ phí giảm này. Người nộp đơn được khuyên theo dõi tin tức từ USCIS và tham khảo ý kiến luật sư chuyên môn để bảo đảm hồ sơ hợp lệ.
C.D.C. Điều Chỉnh Trang Web, Phản Ánh Nghi Ngờ Của Kennedy Về Vaccine Và Tự Kỷ
Trang thông tin của Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (C.D.C.) vốn khẳng định vaccine không gây tự kỷ đã được sửa đổi trong tuần này, đưa vào ngôn ngữ hoài nghi tương tự lập trường của Bộ trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr., dù giới khoa học suốt ba thập niên qua không tìm thấy bằng chứng cho mối liên hệ này.
Phiên bản cũ ghi rõ các nghiên cứu cho thấy “không có mối liên hệ giữa tiêm vaccine và nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ,” dựa trên duyệt xét năm 2012 của Viện Hàn Lâm Y Khoa Quốc Gia và một nghiên cứu của chính C.D.C. năm 2013.
Bản cập nhật hôm thứ Năm đổi sang câu: “Khẳng định ‘vaccine không gây tự kỷ’ không phải là khẳng định dựa trên chứng cứ, vì các nghiên cứu chưa loại trừ khả năng vaccine cho trẻ sơ sinh gây tự kỷ.” Trang cũng nói giới thẩm quyền đã “phớt lờ” những nghiên cứu cho rằng có liên hệ, và Bộ Y Tế đang thực hiện một “đánh giá toàn diện” về nguyên nhân của tự kỷ.
Một chú thích trên trang giải thích rằng cụm từ “Vaccine không gây tự kỷ” vẫn được giữ lại theo thỏa thuận với Thượng nghị sĩ Bill Cassidy, Chủ tịch Ủy ban Y Tế Thượng viện và là bác sĩ.
Các trang khác của C.D.C. và FDA vẫn tiếp tục ghi rằng không có bằng chứng cho mối liên hệ này. C.D.C. và Bộ Y Tế chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Nhóm chống vaccine Children’s Health Defense gọi đây là bước “thừa nhận sự thật,” trong khi giới y khoa chỉ trích mạnh. Bác sĩ Jake Scott (Stanford) viết rằng thay đổi này là “sức ép chính trị lấn át đồng thuận khoa học” và là một “tiền lệ nguy hiểm.”
C.D.C. đồng thời gỡ bỏ trang hướng dẫn lợi ích tiêm ngừa Covid-19 cho phụ nữ mang thai, cho biết nội dung đang được cập nhật theo khuyến cáo mới của Hội Đồng Cố Vấn về Thực Hành Tiêm Chủng. Thời điểm đăng lại chưa được xác định.
Elon Musk Chuẩn Bị Sản Xuất Robot Người trong khi Trung Quốc Đã Bán Ra Thị Trường
Trong lúc Elon Musk công bố kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất robot người tại Fremont, California, các doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu bán robot humanoid trực tiếp cho người tiêu dùng với mức giá khoảng 6.000 Mỹ kim.
Theo thông tin công bố trong tháng này, Musk cho biết nhà máy của Tesla dự kiến có khả năng sản xuất đến một triệu robot Optimus mỗi năm. Tại cuộc họp cổ đông, ông giới thiệu phiên bản mới của Optimus và khẳng định các chuyển động của thế hệ kế tiếp sẽ gần như tương đồng với con người.
Trong khi đó, hãng Unitree Robotics của Trung Quốc đã tung ra thị trường nhiều mẫu robot người có khả năng đi lại, nhảy múa và thực hiện các thao tác cơ bản. Mẫu cao cấp của họ, với giá khoảng 90.000 Mỹ kim, đã đứng đầu cuộc đua mở màn tại Beijing Humanoid Robot Games hồi tháng 8. Theo Liên đoàn Robot Quốc Tế (IFR), Trung Quốc hiện có hơn 80 công ty phát triển robot người, gấp khoảng năm lần số lượng tại Hoa Kỳ.
Dữ liệu từ Morgan Stanley cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc đã trình làng số lượng robot người nhiều gấp đôi phía Mỹ kể từ năm 2022, đồng thời dẫn đầu về số đơn xin bằng sáng chế có sử dụng thuật ngữ “humanoid” trong vòng năm năm qua.
Về mặt kỹ thuật, các nhà phân tích ghi nhận Optimus của Tesla có khả năng vận động linh hoạt hơn, sức tải lớn hơn và thời lượng pin dài hơn nhiều mẫu robot Trung Quốc hiện có. Tuy vậy, phần lớn linh kiện cần thiết cho ngành robot — gồm pin, động cơ và nhiều bộ phận cơ khí — vẫn được sản xuất tại Trung Quốc, tạo ra sự lệ thuộc về chuỗi cung ứng đối với các hãng Mỹ.
Tại Trung Quốc, nhiều robot người được doanh nghiệp và trường học mua dùng cho mục đích trình diễn, nghiên cứu hoặc giải trí. Một số hãng cũng cho thuê robot để biểu diễn tại sự kiện. Cùng lúc, các chương trình hỗ trợ của chính phủ và năng lực sản xuất trong nước giúp các sản phẩm này được đưa ra thị trường nhanh hơn.
Theo dự báo của Morgan Stanley, thị trường robot người có thể đạt quy mô 5.000 tỷ Mỹ kim vào năm 2050. Trung Quốc được cho là sẽ vận hành số lượng robot người gấp gần bốn lần Hoa Kỳ vào thời điểm đó, nếu tốc độ triển khai hiện tại tiếp tục duy trì.
Úc Cấm Trẻ Dưới 16 Tuổi Sử Dụng Facebook Và Instagram Từ Tháng 12
Meta thông báo sẽ chấm dứt các tài khoản Facebook và Instagram của thiếu niên dưới 16 tuổi tại Úc, khi đạo luật hạn chế mạng xã hội bắt đầu có hiệu lực đầu tháng 12. Những tài khoản bị ảnh hưởng đang được yêu cầu tải xuống hình ảnh và dữ liệu cá nhân trước khi bị đóng vĩnh viễn.
Luật mới — được xem là biện pháp đầu tiên trên thế giới — giao toàn trách nhiệm cho các nền tảng trong việc xác định tuổi người sử dụng, với mức phạt có thể lên đến 33 triệu đô Úc nếu hệ thống kiểm tra bị đánh giá là thiếu sót. TikTok, X, Snapchat và Reddit cũng thuộc diện bị hạn chế; YouTube sẽ tự chuyển tài khoản trẻ vị thành niên sang phiên bản dành cho trẻ em. WhatsApp và Messenger không bị đặt trong phạm vi cấm.
Giới lập pháp Úc nói biện pháp này nhằm bảo vệ sức khỏe tâm lý của trẻ, và thăm dò dân ý cho thấy đa số ủng hộ. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo hệ thống xác định tuổi bằng trí tuệ nhân tạo có thể sai lệch, gây rủi ro về riêng tư và khiến thanh thiếu niên tìm cách lách sang những khu vực mạng ít kiểm soát hơn — nơi nguy cơ tiếp xúc nội dung độc hại càng lớn.
Bạch Ốc Soạn Sắc Lệnh Buộc Bộ Tư Pháp Kiện Các Tiểu Bang Ban Hành Luật AI
Chính quyền Trump đang soạn một sắc lệnh hành pháp chỉ đạo Bộ Tư Pháp đưa các tiểu bang ra tòa nếu ban hành luật khống chế trí tuệ nhân tạo. Tài liệu The Washington Post thu thập được cho thấy sắc lệnh nhằm ngăn sự phân hóa luật lệ về AI giữa các tiểu bang.
Việc này diễn ra sau khi Thượng viện — chia rẽ ngay trong hàng ngũ Cộng Hòa — bác bỏ phần dành cho liên bang quyền ngăn tiểu bang tự lập luật AI trong đạo luật thuế và di trú của Tổng thống Trump. Bạch Ốc từ chối bình luận.
Cả hai phía Quốc Hội đều đối diện áp lực chính trị khi cử tri lo về AI: mất việc, nguy cơ cho trẻ em, và giá điện tăng do trung tâm dữ liệu. Một khảo sát của Pew cho thấy phân nửa dân Mỹ lo sợ hơn là hứng khởi trước sự lan rộng của AI trong đời sống.
Sắc lệnh dự thảo cho rằng luật tiểu bang có thể cản trở thương mại liên bang, và vì vậy Bộ Tư Pháp có thể kiện. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý nhận định lập luận này khó phù hợp Hiến pháp. Travis Hall của Center for Democracy and Technology nói biện pháp này “xem nhẹ vai trò lập pháp chính danh của các tiểu bang,” đồng thời nhắc rằng quyền quyết định thuộc về Quốc Hội, nơi đã xét và bác quyền ưu tiên của liên bang trong lĩnh vực AI.
Trong nhiệm kỳ hai, chính quyền Trump đã liên tục đưa các tiểu bang như California, New York và Vermont ra tòa về các đạo luật đi ngược chương trình của liên bang. Trí tuệ nhân tạo đang trở thành điểm tranh chấp kế tiếp giữa hai cấp chính quyền.
Trump Ký Luật Công Bố Hồ Sơ Epstein, Nhưng Nhiều Lỗ Hổng Giữ Tài Liệu Ở Lại Trong Bóng Tối
Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư cho hay ông đã ký luật yêu cầu Bộ Tư Pháp công bố hồ sơ về Jeffrey Epstein trong vòng 30 ngày. Tuy nhiên, văn bản này chứa nhiều ngoại lệ lớn, cho phép giữ lại các tài liệu liên quan nạn nhân, tài liệu mật hoặc hồ sơ ảnh hưởng đến điều tra đang diễn ra.
Trump tìm cách nhận công trạng, nói ông đã yêu cầu Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và Lãnh đạo Thượng viện John Thune thúc đẩy dự luật. Thực tế, cuộc bỏ phiếu chỉ diễn ra sau khi Dân Chủ và một số Cộng Hòa buộc Hạ viện phải đưa dự luật ra sàn, bất chấp phản đối ban đầu của Trump.
Maria Farmer — người tố cáo Epstein từ năm 1996 — hoan nghênh quyết định, nói sau “nhiều thập niên bị phớt lờ,” Quốc Hội cuối cùng đã lắng nghe các nạn nhân.
Nhà Trắng nói đã công bố hàng chục ngàn trang tài liệu, và rằng bất cứ quyết định nào cũng sẽ bị giới chỉ trích xem là chưa đủ. Luật mới cho phép giữ lại hồ sơ có hình ảnh nạn nhân, bằng chứng lạm dụng trẻ em hoặc tài liệu bị tòa niêm phong; các tài liệu liên quan điều tra đang mở cũng có thể không được công khai.
Trump tuần trước yêu cầu Bộ Tư Pháp điều tra một số nhân vật Dân Chủ có tên trong email từ di sản Epstein — có thể là căn cứ để giữ lại thêm tài liệu. Bộ Tư Pháp từ chối bình luận việc sử dụng cuộc điều tra này làm lý do trì hoãn.
Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi nói sẽ “tuân thủ luật” và bảo vệ các nạn nhân, nhưng không nêu rõ thời điểm công bố tài liệu. Bà cho biết đã có “thông tin mới” khiến bà đảo ngược quyết định đóng hồ sơ bốn tháng trước, nhưng không tiết lộ chi tiết.
Thẩm Phán Tiến Hành Điều Tra ‘Khinh Thường Tòa’ Trong Vụ Chuyến Bay Chở Di Dân Đến Nhà Tù El Salvador
Thẩm phán liên bang James Boasberg cho hay ông sẽ xúc tiến cuộc điều tra khinh thường tòa đối với chính quyền Trump, sau khi máy bay chở di dân Venezuela bị lệnh quay đầu hồi tháng 3 nhưng vẫn đáp xuống El Salvador.
Phán quyết của Tòa Kháng Án D.C. Circuit hôm thứ Sáu đã cho phép ông tiếp tục thủ tục, bao gồm việc xác định có đủ chứng cứ chuyển hồ sơ truy tố hay không. Ông yêu cầu luật sư hai bên nộp danh sách nhân chứng và kế hoạch tiến hành điều tra trước thứ Hai, với dự định mở phiên điều trần từ ngày 1 tháng 12.
Ngày 15 tháng 3, Boasberg yêu cầu các chuyến bay chở người bị cáo buộc thuộc băng đảng phải quay lại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, máy bay vẫn đáp xuống El Salvador, nơi những người này bị đưa vào CECOT — nhà tù nổi tiếng giam các nghi can khủng bố và băng đảng.
Tại phiên xử, Boasberg nói ông muốn “tìm hiểu rõ chuyện xảy ra hôm đó.” Ông cho biết nhân chứng tuyên thệ là cách tốt nhất để tiến hành, nhưng chính phủ cũng có thể nộp bản tường trình bằng văn bản nêu rõ ai đã ra lệnh “không tuân thủ” phán quyết. Ông nhắc đến một cựu luật sư Bộ Tư pháp, người đã nộp đơn tố giác rằng giới chức cấp cao gợi ý chính quyền có thể phải phớt lờ lệnh tòa khi chuẩn bị trục xuất nhóm di dân Venezuela.
Chính quyền Trump phủ nhận vi phạm, nói rằng lệnh quay đầu chỉ được nói miệng trong phiên xử chứ không ghi trong văn bản. Bộ Tư pháp phản đối việc tiếp tục điều tra.
Boasberg trước đó đã kết luận có đủ lý do để xem xét truy tố, nhưng phán quyết bị một hội đồng ba thẩm phán bác bỏ. Tuần trước, một hội đồng đông hơn xác nhận ông có quyền tiếp tục cuộc điều tra, nhấn mạnh rằng án lệnh của tòa “là mệnh lệnh bắt buộc, không phải gợi ý.”
Chính quyền Trump đã viện dẫn một đạo luật thời chiến thế kỷ 18 để gửi nhóm người bị cáo buộc thuộc băng Tren de Aragua đến CECOT, lập luận rằng tòa án Mỹ không thể ra lệnh thả họ.
Tháng 6, Boasberg phán rằng chính quyền phải cho một số di dân cơ hội phản đối quyết định trục xuất, vì họ chưa được chính thức phản bác các cáo buộc. Ông cho biết có “nhiều bằng chứng” cho thấy nhiều người không hề liên quan đến băng đảng và đang bị giam tại nước ngoài dựa trên cáo buộc “mỏng manh.”
Hơn 200 người sau đó được đưa về Venezuela trong một cuộc hoán đổi tù nhân với Hoa Kỳ.
Luật sư đại diện yêu cầu Boasberg ra lệnh buộc chính quyền trình bày cách bảo đảm ít nhất 137 người được quyền tranh luận về việc bị gán là thành viên băng đảng theo Đạo Luật Alien Enemies. Nhiều người vẫn lo sợ bị trả thù tại Venezuela nhưng “phần lớn” muốn theo đuổi hồ sơ.
Bộ Tư pháp nói việc đưa họ vào lại sự quản thúc sẽ khó khăn do căng thẳng giữa Washington và chính quyền Nicolás Maduro.
Boasberg chưa đưa ra quyết định mới.
Tổ Chức Công Giáo Kiện Chính Quyền Trump Vì Bị Ngăn Vào Trung Tâm Giam Giữ Di Dân
Một tổ chức tôn giáo và nhiều linh mục Công Giáo hôm thứ Tư nộp đơn kiện chính quyền Trump, nói rằng họ bị ngăn không cho mục vụ tại trung tâm giam giữ ICE ở Broadview, ngoại ô Chicago.
Đơn kiện do Coalition for Spiritual and Public Leadership đệ trình lên Tòa Liên Bang Bắc Illinois, cáo buộc giới chức di trú đã “trái phép” chặn họ tiếp cận người bị giam. Broadview là cơ sở được xem như biểu tượng của chiến dịch trấn áp di dân trong nhiều tháng qua.
Từ đầu tháng 9, lực lượng liên bang đổ về vùng Chicago và bắt giữ hàng ngàn người, khiến biểu tình và giới lãnh đạo tôn giáo nhiều lần đụng độ với nhân viên công lực. Cuối tháng 10, một đơn kiện tập thể khẩn cấp tố cáo điều kiện tại Broadview “vô nhân đạo,” và thẩm phán liên bang sau đó ra lệnh cung cấp nước uống, giường sạch, đồ vệ sinh và quyền gặp luật sư.
Đơn kiện mới của giới Công Giáo tập trung vào quyền tự do tôn giáo. Trong hơn mười năm, các nữ tu và linh mục đã vào cơ sở mỗi sáng thứ Sáu để làm lễ nguyện và cho Rước Lễ. Tuy nhiên, từ tháng 9, ICE giới hạn dần rồi cấm hẳn việc vào thăm, viện lý do “an ninh” và tính chất “tạm trú” của trung tâm.
ICE còn dựng hàng rào, chặn lối vào bậc tam cấp nơi các nữ tu thường cầu nguyện. Đại diện nhóm, ông Michael Okinczyc-Cruz, nói chăm sóc mục vụ “không phải điều có thể bỏ qua” và là “nguồn sống” tinh thần cho người bị giam.
Đơn kiện viện dẫn Hiến Pháp, Đạo Luật Tự Do Tôn Giáo và các quy định cấm chính phủ gây trở ngại cho việc hành đạo của người bị giam giữ.
Dân Biểu Yêu Cầu ICE Thả Phụ Nữ Mang Thai Bị Giam Trong Điều Kiện Tồi Tệ
Khối Dân Biểu Phụ Nữ Dân Chủ yêu cầu ICE phải lập tức thả mọi phụ nữ mang thai, sau sinh hoặc đang cho con bú nếu họ không gây nguy cơ an ninh, sau khi xuất hiện nhiều báo cáo cho thấy họ bị giam trong điều kiện thiếu ăn, thiếu chăm sóc y tế và thiếu cả vật dụng căn bản.
Trong thư gửi quyền Giám đốc ICE Todd Lyons, 61 dân biểu nêu rằng họ tiếp tục nhận được trường hợp phụ nữ mang thai bị bắt giữ mà không có “hoàn cảnh ngoại lệ” như chính sách yêu cầu. Trước đó, tờ The 19th News đã đăng kết quả điều tra cho thấy nhiều phụ nữ bị giam không được khám thai đầy đủ, không có giường nằm phù hợp và không được cung cấp dụng cụ hút sữa. ACLU ghi nhận thêm hơn một chục trường hợp tương tự trong thư gửi ICE ngày 22 tháng 10.
ICE không cung cấp dữ liệu dù bị yêu cầu nhiều lần. Từ tháng Ba, Quốc Hội do phía Cộng Hòa kiểm soát đã để cho quy định buộc Bộ Nội An phải báo cáo định kỳ về số phụ nữ mang thai bị giam hết hiệu lực. Vì vậy, hiện không ai biết chính xác có bao nhiêu người đang bị giữ trong các cơ sở ICE.
Giới chuyên môn cảnh báo điều kiện giam giữ có thể gây biến chứng nghiêm trọng: dinh dưỡng thiếu, lịch khám thất thường và áp lực tinh thần do bị bắt giữ và tách khỏi gia đình.
Khối Dân Biểu Phụ Nữ Dân Chủ yêu cầu ICE thả những người đang bị giam, đồng thời rà soát lại quy trình và đào tạo nhân viên về cách đối xử với phụ nữ mang thai, sau sinh và đang cho con bú. Họ cũng đòi ICE cung cấp số liệu đầy đủ về người bị giam, các ca sinh, sẩy thai và những trường hợp cấp cứu sản khoa — và yêu cầu ICE phải trả lời trong vòng 45 ngày.
Phân Tích Mới Tố Cáo “Thỏa Thuận Sa Đọa” Của Chánh Án John Roberts
Một phân tích do tạp chí Mother Jones công bố ngày 19 tháng 11 cho rằng Chánh Án Tối Cao Pháp Viện John Roberts đã bước vào một “thỏa thuận sa đọa” với giới tỷ phú và phía Cộng Hòa, mở đường đưa quyền lực của Tổng Thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai ra ngoài mức kiểm soát.
Mother Jones mô tả Roberts và Tối Cao Pháp Viện như “một tam giác tình cảm” với giới tài phiệt và Đảng Cộng Hòa. Theo phân tích này, Trump cần Roberts để thắng, và chiến thắng ấy đến đúng lúc Roberts cần một thế đứng vững hơn trong nội bộ tòa.
Giá phải trả, theo Mother Jones, là “uy tín của tòa và của chính quốc gia.” Các thẩm phán bảo thủ tạo ra thế đa số đã mở lối cho một nhiệm kỳ “vô pháp” của Trump, sử dụng thủ tục “shadow docket” để hủy các phán quyết cấp dưới và hợp thức hóa hành động của Bạch Ốc mà không cần giải thích.
Giáo sư Ryan Doerfler của Harvard Law nói tòa đang đánh đổi tính chính danh của mình chỉ để “thẳng hàng với GOP.” Ông cho biết đa số bảo thủ đã dùng shadow docket để ủng hộ hành động của Trump “khoảng 90%,” trở thành một cái phao cho mọi tranh chấp pháp lý của chính phủ.
Mother Jones nhận định sự thiên lệch ấy khiến các tòa cấp dưới bối rối, đồng thời thắt chặt thêm liên hệ chính trị giữa Roberts và Trump khi phía Dân Chủ ngày càng sẵn sàng thảo luận cải tổ tòa nếu trở lại nắm quyền.
Phân tích cũng nêu: với kỳ xét xử mới, Tối Cao Pháp Viện chuẩn bị xem xét một đợt tấn công mới vào Đạo Luật Quyền Bầu Cử, và cả những giới hạn cuối cùng đối với việc giới tỷ phú tài trợ vận động chính trị.
Mother Jones dẫn vụ Citizens United năm 2010 — với phiếu quyết định của Roberts — như điểm mở đầu của con đường khiến giới tỷ phú nắm quyền ảnh hưởng tuyệt đối. Quyết định này cho phép các nguồn tiền khổng lồ đổ vào chính trị trong khi “khăng khăng phủ nhận nguy cơ tham nhũng.” Chi tiêu chính trị của giới tỷ phú từ đó đã tăng gấp 160 lần. Mother Jones viết: có một “đường thẳng” giữa phán quyết ấy và việc Elon Musk chi hơn 290 triệu đô-la hỗ trợ Trump trở lại Bạch Ốc, đổi lấy quyền tự do loại bỏ các cơ quan giám sát công ty của mình.
Phân tích đặt câu hỏi: tòa của Roberts đang cố san bằng sân chơi hay đang dựng lên một quyền lực tư pháp vĩnh viễn nghiêng về phía Cộng Hòa?
Truy Quét Di Dân Ở North Carolina: Số Người Bị Bắt Vọt Lên Hơn 250
Bộ Nội An xác nhận hơn 250 người đã bị bắt trong chiến dịch truy quét di dân tại North Carolina, với tâm điểm là Charlotte. Đây là đợt truy quét mạnh nhất tại tiểu bang kể từ đầu năm, nằm trong kế hoạch trục xuất quy mô lớn mà Tổng Thống Donald Trump triển khai trên toàn quốc.
Từ tháng Giêng, lực lượng liên bang liên tục xuất hiện tại các thành phố lớn, đẩy số người bị giam giữ vượt mức 60.000. Những nơi khác từng chịu áp lực tương tự — như Portland với hơn 560 người bị bắt chỉ trong một tháng — nay trở thành khuôn mẫu cho các đợt bố ráp mới.
Tại North Carolina, chiến dịch “Charlotte’s Web” lan sang cả khu vực Raleigh trong tuần này. Không cần tiếng còi báo động, nỗi lo lan nhanh: trường học vắng học sinh, quán xá đóng cửa, và nhiều gia đình khóa chặt cửa nhà từ sáng đến tối.
Thị trưởng Raleigh Janet Cowell cho hay trên mạng X rằng hoạt động của lực lượng biên phòng “dường như đã tạm dừng”. Nhưng Bộ Nội An im lặng, không xác nhận cũng không phủ nhận — để lại cộng đồng trong tình trạng dè chừng.
Tại Charlotte, các nhóm cư dân phản đối xuất hiện trước một Home Depot, giương biểu ngữ yêu cầu ngăn chặn việc nhân viên liên bang liên tục xuất hiện ở khu này. Tuy nhiên, giới chức liên bang không tiết lộ danh sách người bị bắt hay tiêu chí lựa chọn, chỉ nói rằng họ nhắm vào người không có giấy tờ và người bị cáo buộc có tiền án.
Associated Press cho biết North Carolina chỉ là chặng đầu. Khoảng 250 nhân viên biên phòng chuẩn bị được điều đến New Orleans để mở chiến dịch mới tại đông nam Louisiana, bắt đầu ngày 1 tháng 12. Chỉ huy Gregory Bovino — người đang dẫn chiến dịch ở North Carolina — sẽ tiếp tục cầm trịch đợt truy quét này.
Tại Louisiana, một số chính khách Cộng Hòa tuyên bố ủng hộ. Ngược lại, ACLU tiểu bang gấp rút chuẩn bị tài liệu hướng dẫn quyền pháp lý và phối hợp với các nhóm cộng đồng để hỗ trợ người có nguy cơ bị bắt.
Không ai biết ngày mai lực lượng liên bang sẽ xuất hiện ở đâu. Và đó chính là điều khiến nỗi lo trong cộng đồng lan nhanh hơn cả những cuộc bố ráp.
Dân Biểu Florida (D) Bị Truy Tố Rửa Tiền, Đối Diện Án Tù Hàng Chục Năm
Một dân biểu thuộc phía Dân Chủ tại Hạ Viện đang đối diện nguy cơ ngồi tù nhiều thập niên sau khi Bộ Tư Pháp dưới quyền Tổng Thống Donald Trump truy tố bà về tội gian lận và rửa tiền.
Bồi thẩm đoàn liên bang tại Miami đã truy tố Dân biểu Sheila Cherfilus-McCormick (Florida) cùng nhiều đồng phạm về cáo buộc chiếm đoạt tiền cứu trợ liên bang, rửa nguồn tiền này và dùng một phần để tài trợ cho cuộc vận động tranh cử của bà năm 2021.
Theo hồ sơ công bố ngày thứ Tư, Cherfilus-McCormick (46 tuổi) và anh trai Edwin Cherfilus (51 tuổi), cùng sống tại Miramar, đã sử dụng công ty gia đình trong một hợp đồng nhân sự tiêm vaccine COVID-19 được FEMA tài trợ. Vào tháng Bảy năm đó, công ty được chi trả thừa hơn 5 triệu đô-la.
Công tố liên bang cho biết hai anh em đã tìm cách chiếm đoạt số tiền này, chuyển qua nhiều tài khoản để che dấu nguồn gốc, rồi dùng một phần đáng kể làm tiền đóng góp vận động tranh cử cho Cherfilus-McCormick, cũng như tiêu xài cá nhân.
Ngoài ra, các công tố viên cho biết Cherfilus-McCormick và một đồng phạm khác đã dùng “người đóng góp thay” — chuyển tiền từ hợp đồng đại dịch cho bạn bè, người thân, rồi để họ đứng tên đóng góp như thể tiền của chính họ.
Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang Florida Pam Bondi gọi việc sử dụng tiền cứu trợ thiên tai để trục lợi cá nhân là “tội ác ích kỷ và trơ trẽn,” nhấn mạnh rằng “không ai đứng trên pháp luật, nhất là những người có quyền lực nhưng trộm tiền thuế của dân.”
Nếu bị kết tội, Cherfilus-McCormick có thể đối diện mức án hơn 50 năm tù.
Khảo Sát Mới: Lạm Phát Gắn Kết Người Mỹ, Nhưng Hy Vọng Về Tương Lai Lại Chia Rẽ Vùng Miền
Một khảo sát của American Communities Project cho thấy tuy lo ngại về chi phí sinh hoạt lan rộng khắp cả nước, mức độ lạc quan về tương lai lại khác biệt rõ giữa nông thôn, đô thị và các cộng đồng gốc Hispanic.
Tại Vùng Nông Thôn Trung Phần Hoa Kỳ, hy vọng tăng đáng kể. Khoảng 60% cư dân khu vực này tin tưởng vào hướng đi của đất nước trong vài năm tới, so với 43% trong khảo sát năm 2024. Nhiều người nói họ tin giá cả sẽ hạ nhiệt như lời Tổng thống Trump khẳng định, dù chính họ chưa thấy thay đổi thực tế. Một số khu vực nông thôn khác — gồm các vùng đông tín hữu Tin Lành hay các cộng đồng lao động tay chân — cũng ghi nhận mức lạc quan tăng.
Ngược lại, các thành phố lớn đang trở nên bi quan hơn. Tỷ lệ cư dân đô thị tin vào tương lai đất nước giảm từ 55% xuống 45%. Nhiều người lo về triển vọng kinh tế, tình trạng dân chủ và mức độ phân cực. Dữ liệu cho thấy dù Trump cảnh báo “tội phạm bùng phát” tại các đại đô thị, cư dân các khu vực này ngày càng ít xếp tội phạm hay bạo lực súng đạn vào nhóm lo ngại hàng đầu.
Các đại đô thị lại là nơi chứng kiến chuyển động rõ nhất về di dân. Khoảng 65% cư dân cho biết họ thấy thay đổi trong cộng đồng trong 12 tháng qua. Tại Austin, giới lao động đứng chờ việc trước Home Depot không còn tập trung như trước, chỉ sau một lần ICE xuất hiện tại bãi đậu xe.
Trong các cộng đồng gốc Hispanic, mức bi quan tăng mạnh nhất. Tỷ lệ hy vọng về tương lai cộng đồng giảm từ 78% xuống 58%. Nhiều cư dân nói nỗi lo sợ đã lan rộng sau khi chính quyền Trump đẩy mạnh truy quét di dân — kể cả trong các khu vực đa số là công dân Mỹ gốc Puerto Rico. Hy vọng vào tương lai thế hệ kế tiếp cũng sụt mạnh, từ 69% xuống còn 55%.
Khảo sát ACP/Ipsos cho thấy chỉ có một điểm chung xuyên suốt 15 nhóm cộng đồng: lo ngại trước giá sinh hoạt hằng ngày. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng giữa một nước Mỹ phân rẽ sâu, bất an kinh tế vẫn là yếu tố hiếm hoi còn giữ được sự đồng thuận trên toàn quốc.
Gửi ý kiến của bạn
