Ảnh minh họa do AI vẽ.
Ngay ngày khai giảng học kỳ xuân, Đại học Texas A&M mở đầu bằng một bản danh sách sách cấm mới. Nhiều tác phẩm vốn được xem là kinh điển của triết học và văn học phương Tây nay bị gạt khỏi giáo trình, theo một chính sách vừa được nhà trường ban hành với chủ đích kiểm soát mọi thảo luận có dính dáng đến chủng tộc và giới tính.
Theo tin báo chí địa phương, Hội đồng Quản trị Texas A&M từ tháng 11 năm rồi đã thông qua một quy định buộc hiệu trưởng kiểm duyệt từng đề cương môn học, ngăn chặn các nội dung bị xem là “gây rắc rối”. Trong văn bản hành chính đó, “tư tưởng giới tính” được giải nghĩa là quan niệm tách rời “bản dạng giới tự nhận” khỏi giới tính sinh học, còn “tư tưởng chủng tộc” bị xem là bất cứ luận điểm nào có thể được hiểu là hạ thấp một sắc dân hoặc khuyến khích sinh viên dấn thân vào các hoạt động liên can đến vấn đề chủng tộc ngoài khuôn khổ “học thuật thuần túy”.
Giới giảng huấn lo ngại những định nghĩa mơ hồ này sẽ mở đường cho sự lạm dụng. Một giáo sư nhận xét: chỉ cần giảng đến tội ác Đức quốc xã nhắm vào người Do Thái cũng có thể bị quy chụp là “khơi gợi cảm xúc sắc tộc”. Để đảm bảo lệnh cấm, nhà trường dùng phần mềm rà soát tự động quét toàn bộ đề cương; kết quả, hơn hai trăm môn học bị loại, mất giá trị tín chỉ hoặc phải viết lại từ đầu.
Đến cuối tuần qua, đợt “tịnh hóa giáo trình” lên đến cao điểm. Các môn thuộc tôn giáo học, điện ảnh, sắc tộc học, xã hội học, truyền thông và văn chương đều bị gạt khỏi chương trình hoặc buộc bỏ sạch những đề tài về chủng tộc, giới tính. Trường hợp gây nhiều xôn xao là lớp triết học nhập môn của giáo sư Martin Peterson: ông được yêu cầu bãi bỏ hẳn các chuyên đề dính dáng đến “tư tưởng chủng tộc” và “tư tưởng giới tính”, bằng không sẽ bị điều sang dạy môn khác.
Trong số các đoạn giảng bị cấm, có cả những trích đoạn trứ danh trong Symposium của Plato – nơi triết gia Hy Lạp kể “huyền thoại lưỡng tính”, nói về ba giống người nguyên thủy. Ngay Plato – người đặt nền móng cho triết học phương Tây – cũng bị xem là không thích hợp cho một môn học triết căn bản, chỉ vì chạm vào một ý niệm cổ xưa về giới.
Không chỉ Plato, sinh viên Texas A&M giờ đây cũng bị tước mất cả một phần đời sống tinh thần đương đại: từ những tiểu thuyết có nhân vật đồng tính hay chuyển giới, đến điện ảnh nữ quyền, điện ảnh queer, hay bất cứ học phần nào xem chủng tộc và sắc tộc như một đề tài chính đáng. Trong bối cảnh ấy, nhiều cây bút phê bình gọi đây là một bước thụt lùi đáng ngạc nhiên: một đại học vốn phải là nơi thử nghiệm ý tưởng, lại tự khóa cửa trí tuệ mình giữa thời đại mà thế giới đang tranh luận sôi nổi hơn bao giờ hết về chính những vấn đề ấy.
Theo các nguồn tin khác, những ràng buộc này không phải chuyện riêng của A&M mà nằm trong một xu hướng chính trị lan rộng: từ chỗ ngân sách liên bang bị ràng điều kiện “chỉnh đốn” về chủng tộc và giới, đến áp lực hành chính buộc các trường công phải thể hiện “lòng trung thành học thuật” với một đường lối định sẵn. Trong cơ cảnh đó, việc một đại học quốc gia nặng uy tín như Texas A&M đi đến chỗ trừng phạt ngay cả Plato chỉ là một triệu chứng tiêu biểu của làn sóng chống lại tự do học thuật – làn sóng đang len vào lớp học, vào thư viện, và vào chính những trang giáo trình vốn từng là chỗ ẩn náu của tư tưởng tự do. (vb)
Nguồn: Phỏng theo bài của Brittany Allen trên Literary Hub về việc Texas A&M cấm Plato và siết các môn học liên quan chủng tộc, giới tính.
Gửi ý kiến của bạn
