Trong năm 2025 có ít nhất 3.800 người dưới 18 tuổi bị ICE giam giữ, trong đó có 20 trẻ sơ sinh.
Chiến dịch bắt bớ và giam giữ gia đình di dân đang được chính quyền Donald Trump nhiệm kỳ hai đẩy mạnh trên khắp nước Mỹ. Theo lời giới luật sư và các tổ chức bảo vệ di dân, những biện pháp này giờ đây đụng chạm trực tiếp đến lớp trẻ nhỏ nhất, yếu thế nhất.
Bị bắt ngay trước cửa nhà
Chiều hôm đó, cậu bé năm tuổi đội chiếc mũ len xanh có tai thỏ, mang ba lô Spider-Man, vừa bước xuống xe sau giờ học mẫu giáo thì nhân viên di trú đến chặn lại ngay trước nhà, ở một khu ngoại ô Minneapolis.
Vài ngày sau, cũng trong vùng này, một toán khác của cơ quan di trú đập bể cửa kính xe hơi của một gia đình để kéo ra một bé gái hai tuổi.
Hai em, Liam Conejo Ramos và Chloe Renata Tipan Villacis, cùng cha mình, bị đưa lên máy bay xuống Trung tâm Giam giữ Gia đình Nam Texas, tại thị trấn Dilley, cách San Antonio hơn một giờ chạy xe. Những người từng ở đây kể lại, muốn lấy xà bông, tã giấy, đồ dùng cần thiết phải xếp hàng dài; bệnh hoạn thì chờ rất lâu mới tới lượt khám; chỗ ăn ở chật chội, dơ bẩn, thiếu thốn.
Liam và Chloe chỉ là hai khuôn mặt nhỏ trong số ngày càng đông trẻ em lọt vào các các bàn tay bố ráp di trú của chính quyền Trump – một chính sách đang bị dư luận phản ứng mạnh vì cả cách làm lẫn hậu quả gây ra.
Chính quyền liên bang không công bố con số chính xác bao nhiêu trẻ em đang nằm trong hệ thống giam giữ di trú. Tuy vậy, các bảng thống kê về giam giữ gia đình của Bộ An ninh Nội địa, cộng với những khảo cứu độc lập, cho thấy nỗ lực trục xuất ào ạt người không giấy tờ đang đổ gánh nặng lên chính những đứa trẻ nhỏ nhất.
“Dù quan điểm về di dân khác nhau, không ai bắt buộc phải giam trẻ con vào trại,” mục sư Dianne Garcia, phụ trách một nhà thờ có đông giáo dân là di dân tại San Antonio, nói. Theo bà, chính quyền đang tạo không khí sợ hãi để các gia đình tự thu xếp rời khỏi Hoa Kỳ.
Phán quyết của tòa và lời quở trách
Cuối tuần rồi, một thẩm phán liên bang nhận định không có lý do gì để tiếp tục giam giữ bé Liam. Thẩm phán Fred Biery, thuộc tòa án liên bang khu vực Tây Texas, ký lệnh trả tự do cho cậu bé và cha của em, đồng thời khiển trách nặng nề chủ trương “rượt theo chỉ tiêu trục xuất mỗi ngày một cách vội vã và tệ hại” của chính quyền Trump, đến mức chấp nhận gây chấn động nguy hại cho trẻ em.
Hôm sau, Liam và cha lên máy bay trở về Minnesota. Hai cha con được Dân biểu Joaquin Castro, đảng Dân chủ bang Texas, tháp tùng trên chuyến bay. Tấm ảnh chụp tại phi trường Minneapolis cho thấy cậu bé vẫn đội chiếc mũ len xanh giống hệt lúc bị đưa đi – chi tiết khiến nhiều người xem qua không khỏi nhói lòng.
Số người bị tống vào trại giam gia đình tăng vọt
Trong bốn tháng vừa qua, số người bị giam trong các nhà giam dành cho gia đình – gồm cả người lớn lẫn trẻ em – gần như tăng gấp ba: từ 425 người trong tháng 10 lên 1.304 người trong tháng Giêng, theo số liệu của Bộ An ninh Nội địa.
Một cuộc khảo cứu của tổ chức báo chí The Marshall Project ghi nhận, trong năm 2025 có ít nhất 3.800 người dưới 18 tuổi bị ICE giam giữ, trong đó có 20 trẻ sơ sinh. ProPublica cho biết riêng năm ngoái, có khoảng 600 trẻ em bị bắt từ trong nội địa Hoa Kỳ được chuyển vào hệ thống nhà giam liên bang vốn lập ra để giữ trẻ bị bắt ở biên giới. Con số này còn cao hơn tổng số trẻ bị giam trong suốt bốn năm dưới thời Tổng thống Joe Biden.
Giới luật sư và các nhóm hoạt động cho rằng đó mới chỉ là những trường hợp được ghi nhận. Họ ước tính còn hàng trăm trẻ khác bị ảnh hưởng trong các vụ gia đình bị chia cắt mà chính quyền không thống kê đầy đủ – chẳng hạn cha mẹ bị trục xuất, con cái vẫn nằm trong hệ thống nuôi giữ của liên bang trên đất Mỹ.
Những “hàng rào bảo vệ” dần bị tháo gỡ
Trong nhiều thập niên, chính quyền liên bang đã tạo ra một khung luật pháp và án lệ nhằm bảo đảm khi phải giam giữ, trẻ vị thành niên được ở nơi ít gò bó nhất có thể, và được đưa ra khỏi trại nhanh, an toàn.
Nhưng theo bà Wendy Young, Chủ tịch tổ chức Kids in Need of Defense chuyên giúp trẻ di dân, ưu tiên hiện nay của chính quyền Trump không nằm ở đó nữa. Bà nói, mục tiêu trục xuất được đặt lên hàng đầu, còn trẻ em chỉ là phần thiệt hại kéo theo.
“Cả năm qua, chúng tôi thấy những tầng bảo vệ dành cho trẻ em bị gỡ bỏ từng lớp. Hệ thống đang dần biến đổi thành một bộ máy mang tính trừng phạt, phục vụ cưỡng chế luật lệ nhiều hơn là chăm chút cho lũ trẻ,” bà nhận xét.
Bộ An ninh Nội địa do dự trước những câu hỏi thẳng thừng: có bao nhiêu trẻ đang bị giam, điều kiện sinh hoạt trong trại có đúng như lời kể của người bên trong hay không. Trong thư gửi báo chí, bà Tricia McLaughlin, phụ trách truyền thông của bộ, chỉ khẳng định trại Dilley đã được sửa sang để phù hợp với gia đình, bảo đảm an toàn, an ninh và có chăm sóc y tế.
Theo bà, người bị giam được phát ba bữa ăn mỗi ngày, có nước uống, quần áo, chăn màn, phòng tắm, xà bông và những vật dụng vệ sinh cá nhân tối thiểu.
Cũng theo lời bà McLaughlin, cơ quan này không chủ trương tách trẻ khỏi cha mẹ; trước khi trục xuất, họ hỏi phụ huynh muốn đi cùng con hay để con lại cho một người thân do chính họ nêu tên. Riêng trong hai vụ Liam và Chloe, phía chính quyền nói họ buộc phải nhận quyền giám hộ vì thân nhân “bỏ rơi hoặc không nhận lại” hai em. Bé Chloe, sau một lệnh tòa khác, cũng đã được thả ra và cho đoàn tụ với mẹ tại Minneapolis.
Từ biên cương vào đến nội địa
Trong nhiều năm, phần lớn trẻ bị giam trong hệ thống liên bang là những em bị bắt tại biên giới Mỹ – Mexico. Khi chính quyền Trump siết chặt các cửa khẩu, số vụ vượt biên giảm xuống, trọng tâm giam giữ chuyển hẳn vào nội địa: những cuộc bố ráp ở các thành phố, nơi nhiều gia đình đã ở nhiều năm, con cái sinh sống, sinh hoạt, đi học từ bao năm như bao nhiêu đứa trẻ khác.
Có những gia đình đang chờ tòa di trú xem xét đơn xin ở lại cũng bị bắt. Có người, như trường hợp Edward hay Aury về sau, bị bắt ngay trong những lần đi điểm danh định kỳ tại văn phòng ICE – một thủ tục mà họ vẫn tuân thủ theo luật.
Trại giam gia đình đóng mở theo “thời tiết chính trị”
Trung tâm Giam giữ Gia đình Nam Texas ở Dilley được chính quyền Barack Obama mở năm 2014, sức chứa khoảng 2.400 người. Dưới thời ông Biden, khi chủ trương gần như chấm dứt giam giữ gia đình được đưa ra, trại này đóng cửa.
Nhưng khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, mô hình giam giữ cả gia đình được khai thông lại. Từ mùa xuân năm ngoái, Dilley mở cửa đón những đợt người đầu tiên, trùng với làn sóng bắt giữ gia đình tăng nhanh tại Texas.
Một cơ sở khác đặt tại Karnes City, cũng ở Texas, lúc đầu dùng để giam giữ các gia đình, nhưng về sau chủ yếu giam người trưởng thành đi một mình, theo dữ liệu giam giữ của Bộ An ninh Nội địa và lời các luật sư thường ra vào hai nơi này.
Song song đó, chính quyền còn tính chuyện mua lại và sửa chữa đến 23 nhà kho công nghiệp để xây các trại giam lớn; trong bản dự thảo bị xì ra ngoài có nhắc đến việc bố trí khu nhà cho gia đình trong một số cơ sở nhà giam mới.
Từ nhiều năm nay, chính quyền liên bang luôn lúng túng giữa yêu cầu giam giữ và những ràng buộc pháp lý đối với gia đình và trẻ không có người thân đi kèm. Người bị bắt tại biên giới đa phần nộp đơn xin tị nạn. Án lệ Flores – một thỏa thuận pháp lý từ năm 1997 – đặt ra giới hạn: trẻ vị thành niên không được giam quá 20 ngày.
Bởi vậy, thân phận của các gia đình di dân thường lên xuống theo “thời tiết chính trị”, điều kiện giam giữ, cách đối xử thay đổi tùy người cầm quyền, như nhận xét của bà Elissa Steglich, giáo sư luật tại Đại học Texas, phụ trách phòng luật thực tập về di trú.
Theo bà, việc giam giữ gia đình “từ trước tới nay luôn là một thứ công cụ chính trị: để gửi thông điệp về đường lối biên giới, hay về chính sách tị nạn nói chung”.
Dấu ấn các đời tổng thống
Trong đợt khủng hoảng biên giới năm 2014, chính quyền Obama vội vã đưa hàng chục ngàn trẻ không người thân đi kèm vào những cơ sở tạm bợ: doanh trại quân đội, nhà kho, những khu vực quây lưới thép. Làn sóng phản đối dâng cao khiến chính quyền buộc phải chuyển sang hướng khác, thả nhiều gia đình ra cộng đồng kèm vòng điện tử giám sát.
Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Nhà Trắng rầm rộ áp dụng chính sách “không khoan nhượng”: tách trẻ khỏi cha mẹ ngay tại cửa khẩu, đưa phụ huynh ra tòa hình sự với hy vọng tạo tác dụng răn đe. Những bức ảnh, đoạn phim ghi lại cảnh trẻ khóc trong các khu quây rào khiến dư luận bùng nổ, buộc chính quyền phải rút lại biện pháp này.
Dưới thời ông Biden, ba trại giam gia đình bị đóng cửa. Tuy nhiên, khi số người vượt biên tăng mạnh sau dịch covid-19, cảnh chen chúc trong lều bạt nối tiếp nhau; nhiều gia đình và trẻ nhỏ được đưa vào khách sạn gần biên giới, rồi phần lớn được thả vào nội địa chờ ngày ra tòa.
Sang nhiệm kỳ hai của ông Trump, mục tiêu trục xuất với con số kỷ lục được nêu công khai. Từ mùa xuân năm rồi, các cuộc vây bắt gia đình được đẩy lên tại Texas, nhắm vào những người đến dự phiên tòa di trú hay buổi điểm danh bắt buộc ở ICE. Vài tháng sau, theo các nhóm hoạt động, cách làm này lan tới San Antonio và nhiều thành phố lớn khác.
Dân số trong trại Dilley phình ra nhanh chóng. Nhiều luật sư di trú cho hay trẻ em bị giam lâu hơn nhiều so với mức 20 ngày ghi trong án lệ Flores, kể cả những em chỉ đi theo cha mẹ đến tòa điểm danh.
Bên trong trại Dilley: Giáng sinh hụt và những bức vẽ
Những mảnh ghép về đời sống hằng ngày bên trong trại Dilley chủ yếu đến từ lời người vừa được thả. Họ kể đây là một khu khép kín, có nhà nguyện, thư viện, căn-tin, phòng y tế, nhà thuốc. Trên giấy tờ, mọi thứ đều được liệt kê đủ, nhưng thực tế, người bệnh vẫn phải chờ nhiều giờ, người cần thuốc vẫn có khi ra về tay không.
Ngoài ra còn có vài sân sinh hoạt và một khu gọi là “trường học”, nơi trẻ em ngồi xem những chương trình giáo dục chiếu sẵn trên màn hình. Edward, người đàn ông gốc Colombia, nói anh và hai con trai 11 và 10 tuổi bị bắt trong lúc đến văn phòng ICE điểm danh hồi tháng 12, rồi bị giữ suốt 47 ngày.
Anh kể khu giam được chia thành nhiều dãy mang màu sắc và tên thú vật khác nhau: dãy “gấu nâu” dành cho gia đình đủ cha đủ mẹ; dãy “ếch vàng” cho các bà mẹ đơn thân và con nhỏ; dãy “rùa xanh” cho các ông bố và con trai.
Edward ngủ trong căn phòng nhét 12 giường tầng, đèn sáng suốt, nước máy nặng mùi hóa chất.
Trong trại có hai thẩm phán di trú được điều đến để xử nhanh các hồ sơ xin tị nạn, nhưng phần nhiều vụ việc vẫn chưa thể kết thúc. Mỗi thứ Hai, nhân viên ICE vào gặp từng nhóm người bị giam, “giải thích hồ sơ” và đồng thời thúc ép họ ký đơn “tự nguyện” rời Hoa Kỳ.
Một số người kể có lúc bị dọa nếu không ký có thể bị đưa sang một nước thứ ba xa lạ.
“Tôi chỉ biết lặp đi lặp lại rằng tôi không đồng ý,” Edward nói.
Hai cậu con trai của anh trước đó đã nhận vai trong vở kịch Giáng sinh ở nhà thờ và trong điệu múa dân gian tại trường gần San Antonio. Cuối cùng, mùa Giáng sinh đó trôi qua trong những hàng người xếp hàng điểm danh, thay vì dưới ánh đèn Giáng Sinh.
Luật sư của Edward đang chuẩn bị hồ sơ kiện việc giam giữ thì sang tháng Giêng, ICE bất ngờ cho ba cha con ra khỏi trại, không giải thích.
“Con yêu căn nhà Texas của con…”
Aury, 25 tuổi, được thả cùng ba đứa con vào tháng Giêng, nói đến giờ cô vẫn còn bần thần sau 50 ngày bị giam. Gia đình cô xin tị nạn sau khi đến Hoa Kỳ năm 2023, thuê căn hộ nhỏ ở San Antonio. Lũ trẻ đi học đều, cô chờ ngày tòa gọi.
“Con yêu căn nhà Texas của con. Sao họ lại làm thế với chúng con?” – cô đọc lại dòng chữ con gái 10 tuổi viết để trên giường tầng trong phòng giam.
Aury cho biết, trong trại, nhân viên từng đưa ra đề nghị: nếu cả nhà ký đơn tình nguyện rời nước Mỹ, họ sẽ được lãnh 5.000 đô-la.
“Họ muốn chúng tôi tin rằng chẳng ai trong tụi tôi có cửa ra khỏi chỗ đó,” cô nói.
Luật sư Eric Lee, người thường đến gặp thân chủ trong trại Dilley, kể ông thấy trẻ con ở khắp nơi, có em mới lên ba, lên bốn. “Những gì đang xảy ra trong các trại giam này tệ hơn nhiều so với điều người ta tưởng,” ông nói. Một bé gái 9 tuổi, thân chủ của ông, vẽ bằng bút chì màu một căn nhà nhỏ với hàng rào – hình ảnh ngôi nhà em mong sẽ được trở về.
Những tuần gần đây, nhà chức trách liên bang đã cho hàng trăm gia đình rời trại Dilley, đưa tới một nhà tạm trú gần biên giới, nhằm dọn chỗ cho đợt người mới bị bắt từ Minnesota.
Luật sư Kristin Etter, đại diện cho một số gia đình vừa đến trại, kể bà mới gặp một người mẹ gốc Ecuador và con gái 11 tuổi bị bắt tại Minneapolis trên đường đi học. Cô bé học lớp bốn, ngày ngày quanh quẩn trong trại, gần như không có dịp học hành hay sinh hoạt đúng nghĩa.
“Chúng ta không nói đến việc giam tội phạm hay những người nguy hiểm cho xã hội,” bà Etter nói. “Đây là sự độc ác đơn thuần.”
“Vẫn có con đường khác”
Yuli, một phụ nữ xin tị nạn từ Venezuela, cho biết có lúc cô đã muốn ký đơn rời nước Mỹ sau khi bị giam từ giữa tháng 11 cùng con trai ba tuổi. Cô kể, cả hai mẹ con bị tiêu chảy, phải chờ rất lâu mới được khám; những người bệnh nặng hơn cũng ở trong tình trạng tương tự.
Sau khi luật sư đâm đơn kiện ra tòa liên bang, Yuli và con trai được thả vào giữa tháng Giêng. Cô hiện đeo vòng điện tử ở chân, nhân viên ICE thỉnh thoảng đến tận nhà kiểm tra.
“Người ta hoàn toàn có thể chọn một cách khác tốt hơn,” Yuli nói. “Cách họ đối xử với chúng tôi là vô nhân đạo.”
Cung Fa biên dịch
Nguồn tham khảo: Bài viết dựa trên phóng sự, dữ liệu và điều tra của The Washington Post, The Marshall Project, ProPublica, cùng các tài liệu và phát biểu chính thức của Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (DHS) và Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) về tình hình giam giữ trẻ em và gia đình di dân trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump.
Gửi ý kiến của bạn
