Theo AAA, giá xăng trung bình tại Hoa Kỳ đã tăng gần 11 cent một gallon vào thứ Ba vừa qua, sau khi Mỹ và Do Thái tấn công Iran làm hạn chế việc xuất khẩu dầu khí từ khu vực Vịnh Ba Tư. Một gallon xăng thông thường có giá trung bình khoảng 3.11 đô la. Đó là mức cao nhất kể từ giữa tháng 10, 2025.
Người dân Mỹ hiện nay đang phải đối mặt với nền kinh tế bất ổn và những lo ngại về chi phí sinh hoạt, nay với giá xăng tăng, giá thực phẩm và nhiều hàng hóa khác sẽ tăng theo và ảnh hưởng đến túi tiền của người tiêu dùng. Nếu xu hướng tăng này tiếp tục, lạm phát nói chung sẽ tăng và sẽ trở thành một vấn đề nan giải đối với chính quyền Trump khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 sắp ập tới.
Xăng làm từ dầu thô (crude oil). Khoảng 50% - 60% giá xăng phát xuất từ dầu thô. Phần còn lại là do chi phí lọc dầu, chuyên trở, tiếp thị và thuế liên bang / tiểu bang. Giá dầu thô tăng sẽ đẩy giá xăng lên theo. Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI), một loại dầu mỏ tiêu chuẩn sản xuất trong nước Mỹ, đã tăng vọt lên gần 76 đô la một thùng vào thứ Ba, đưa mức tăng trong hai ngày lên khoảng 13%.
Chiến tranh tại Iran hiện đã lan sang nhiều nước trong vùng Vịnh Ba Tư đã làm gián đoạn vận chuyển và sản xuất năng lượng - khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới đi qua eo biển Hormuz của Vịnh Ba Tư giáp ranh với Iran, lối giao thông của các tàu chở dầu - đã giảm đáng kể. Thời gian eo biển Hormuz bị phong tỏa sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá xăng dầu mà người dân Mỹ phải trả.
Eo biển Hormuz cũng là điểm nghẽn quan trọng cho việc chuyên chở khí tự nhiên hóa lỏng (liquefied natural gas – LNG), loại khí tự nhiên để sưởi ấm nhà cửa và sản xuất điện. Giá khí đốt tự nhiên châu Âu đã tăng hơn 20%, nhưng giá giao ngay tại Mỹ không thay đổi nhiều. Mỹ là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Giá cao hơn thúc đẩy các công ty xuất khẩu khí đốt tự nhiên ra nước ngoài.
Hiện nay giá xăng chưa tăng nhiều vì thị trường gần đây đã dư dầu mỏ, cho phép các quốc gia tích trữ đầy đủ dầu. Đặc biệt, Trung Quốc có rất nhiều dầu dự trữ cả trên đất liền và ngoài khơi. Điều đó có nghĩa là thế giới đang ở vị thế tốt để vượt qua sự gián đoạn ngắn hạn trong dòng chảy dầu mỏ. Ngược lại, trữ lượng khí đốt tự nhiên của châu Âu hiện đang cạn kiệt. Đây là một lý do khiến giá cả ở đó bị ảnh hưởng mạnh hơn.
Iran thường xuyên đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, nhưng chưa bao giờ thực hiện lời hứa đó cho đến nay. Việc ngừng hoàn toàn dòng chảy dầu mỏ qua điểm thắt cổ chai này ngày hôm nay là điều chưa từng có tiền lệ. Iran chỉ cần phóng một vài hỏa tiễn hay drone là đủ để đóng eo biển Hormuz.
Bốn tàu đã bị trúng đạn ở vùng biển Vịnh kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu. Do đó, các tàu chở dầu không mạo hiểm đi qua eo biển vì sự an toàn. Saudi Arabia và Qatar cho biết Iran đã tấn công một số cơ sở dầu của họ.
Robert McNally, Chủ Tịch của công ty nghiên cứu Rapidan Energy Group, cho biết: “Nếu eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại cho giao thông thương mại trong những tuần tới, chúng tôi dự đoán giá dầu thô sẽ vượt quá 100 đô la một thùng, và giá xăng sẽ tăng gần đến mức 4 đô la một gallon”.
Mùa đông ở Mỹ sắp chấm dứt. Nhu cầu xăng vào mùa xuân và mùa hè sẽ tăng đáng kể và sẽ đẩy giá lên. Xăng rất quan trọng đối với người tiêu thụ vì là nhiên liệu chính cho các phương tiện giao thông cá nhân (ô tô, xe SUV, xe máy) và các máy móc thiết yếu. Xăng chiếm khoảng 57% tổng năng lượng giao thông vận tải ở Mỹ. Xăng tác động trực tiếp đến ngân sách gia đình. Xăng trở thành một chỉ số kinh tế dễ thấy và giá cả được chú ý đến nhiều.
Ông McNally nói thêm rằng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài nhiều tuần, “nó sẽ gây tổn hại cho thị trường chứng khoán và nền kinh tế, và có thể dẫn đến những hậu quả lớn hơn và lâu dài hơn, kéo dài đến tận ngày bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.”
Mỹ là một nước vừa xuất cảng vừa nhập cảng xăng dầu, nhưng xuất cảng nhiều hơn. Do đó tình hình Trung Đông ít ảnh hưởng hơn đối với nước Mỹ hơn là Âu châu. Điều này không có nghĩa là nước Mỹ miễn nhiễm với giá cả tăng cao. Dầu mỏ được giao dịch trên thị trường toàn cầu, vì vậy việc giá cả tăng lên sẽ ảnh hưởng ngay cả trong nội địa Mỹ. Thêm vào đó, dầu mỏ được sản xuất tại Mỹ chủ yếu là dầu thô nhẹ, ngọt, và các nhà máy lọc dầu ở vùng ven biển thường được thiết kế để xử lý dầu thô nặng, chua, vì vậy cần phải nhập khẩu.
Theo Shon Hiatt, Giám Đốc Zage Business of Energy Initiative tại USC Marshall School of Business, các tiểu bang phụ thuộc nhiều vào dầu và xăng nhập khẩu đang phải chịu đựng nhiều khó khăn hơn với chi phí nhiên liệu tăng cao. California nhập khẩu nhiên liệu tinh chế như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay từ Hàn Quốc, Trung Quốc và đôi khi là Trung Đông.
Tổng thống Donald Trump đã đề cập đến giá dầu tăng cao trong bài phát biểu tại Phòng Bầu Dục hôm thứ Ba, 3/3/2026. Ông nói: “Giá dầu hiện đang ở mức cao trong một thời gian, nhưng ngay khi tình trạng này kết thúc, tôi tin rằng giá dầu sẽ giảm xuống, thậm chí thấp hơn trước đây”. Sau đó, ông tuyên bố trên mạng xã hội rằng, nếu cần thiết, Hải Quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz. Ông cũng ra lệnh cho Tập Đoàn Tài Chính Phát Triển Quốc Tế Mỹ (USIDFC) cung cấp bảo hiểm rủi ro chính trị cho các tàu chở dầu và hàng hóa khác đi qua Vịnh Ba Tư “với mức giá rất hợp lý”.
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Osmond Chia and Natalie Sherman, “Gas and oil prices soar and shares tumble on fears conflict could escalate.” BBC, March 3, 2026.
* Cathy Bussewitz and Michelle Chapman, “Gasoline and diesel prices spike overnight as anxious drivers fill up tanks.” AP, March 3, 2026.
* Camila Domonoske, “Oil prices surge, but no panic yet, as Iran war continues.” NPR, March 2, 2026.
* Emmett Lindner, “Gas Prices Begin to Climb, Trailing Surge in Crude Oil.” New York Times, March 2, 2026.
Gửi ý kiến của bạn
