Thủ đoạn lừa đảo thường mở đầu bằng một tin nhắn “gửi lộn số”, sau đó là những cuộc trò chuyện xã giao, tình cảm giả kéo dài nhiều tháng giữa kẻ lừa và nạn nhân. Ảnh: istockphoto.
Một bản khảo cứu mới công bố cho thấy người dân Hoa Kỳ hiện đang mất hơn 119 tỉ đô-la mỗi năm vì các vụ lừa đảo đủ loại – từ đầu tư tiền điện tử đến giả mạo tình cảm, từ chiêu dụ đầu tư sang nhắn tin “số nhầm” – nhiều gấp bảy lần con số được chính quyền chính thức ghi nhận.
Báo cáo do Hội Liên hiệp Bảo vệ Người Tiêu Dùng Mỹ (Consumer Federation of America – CFA) thực hiện, dựa vào nhiều nguồn dữ kiện, trong đó có nghiên cứu năm 2017 của Cục Thống kê Tư pháp Hoa Kỳ. Theo tài liệu ấy, chỉ có khoảng 14 phần trăm các vụ lừa đảo được người bị hại báo cáo đến cơ quan hữu trách. Phần còn lại – 86 phần trăm – trôi vào im lặng. Khi nhân các con số hiện có của FBI lên theo tỉ lệ đó, hội CFA kết luận: tổng thiệt hại thật sự có thể lên tới ít nhất 119 tỉ đô-la hằng năm.
Ông Ben Winters, giám đốc phụ trách trí tuệ nhân tạo và quyền riêng tư của hội, cho biết: “Chúng tôi không muốn tô đậm hay phóng đại. Mọi ước lượng đều dựa trên nguồn công quyền. Dữ kiện cho thấy đây là số tiền khủng khiếp mà người dân bị mất vào tay bọn lừa đảo.”
Nạn “heo bị chọc tiết” hoành hành
Trong các hình thức gian trá, loại lừa đầu tư – đặc biệt là kiểu thường gọi bằng tiếng lóng “pig butchering” (chọc tiết heo) – đang gây thiệt hại nặng nề nhất. Thủ đoạn thường mở đầu bằng một tin nhắn “gửi lộn số”, sau đó là những cuộc trò chuyện xã giao, tình cảm giả kéo dài nhiều tháng giữa kẻ lừa và nạn nhân. Cuối cùng là màn “đầu tư” vào một sàn giao dịch tiền ảo ma.
Theo số liệu của FBI, năm 2024 dân chúng đã khai báo khoảng 6 tỉ 600 triệu đô-la thiệt hại vì các vụ đầu tư giả mạo. Nhưng theo CFA, nếu kể cả những người không khai báo, con số thật phải gần 46 tỉ 600 triệu.
Giới chức an ninh quốc tế từng phát hiện nhiều “trại lừa đảo” ở Campuchia, Miến Điện và Lào – nơi hàng ngàn người, kể cả nạn nhân của bọn buôn người, bị cưỡng bắt phải lừa qua mạng để nuôi sống cả tổ chức. Một số trại đã bị giải tán trong năm qua nhờ phối hợp của Hoa Kỳ và Liên Hiệp Quốc. Song nguy cơ chưa giảm: tin cho hay bọn tội phạm nay đang học cách tận dụng trí tuệ nhân tạo để thay thế nhân công, để phần “hội thoại” và “cảm xúc” được tự động hóa, khiến kẻ bị hại càng khó nhận ra đang nói chuyện với máy chứ không phải người thật.
“Mua danh sách người dễ mắc mưu”
CFA cũng cho biết, một nguyên nhân khiến nạn lừa lan tràn là thị trường mua bán dữ kiện cá nhân – một ngành nghề gần như chưa được luật liên bang kiểm soát. Các công ty “môi giới dữ kiện” chuyên thu thập rồi bán lại danh sách người tiêu dùng cho giới quảng cáo, tiếp thị, thậm chí lọt vào tay các tổ chức lừa đảo.
Ông Winters kể lại một trường hợp: năm 2021, công ty Epsilon Data Management đã phải trả 127 triệu 500 ngàn đô-la cho các nạn nhân, sau khi Bộ Tư pháp cáo buộc hãng này bán thông tin của người cao tuổi cho bọn lừa đảo. “Chỉ cần vài trăm đô-la, người ta đã có thể mua danh sách những ai nghiện đánh bạc, ghiền đầu tư, hay đang đi tìm mối tình trên mạng. Đó chính là mục tiêu lý tưởng của bọn gian trá,” ông nói.
CFA kêu gọi Quốc hội sớm ra luật khống chế ngành môi giới dữ kiện, cấm hoặc giới hạn việc buôn bán những loại thông tin cá nhân có thể bị lợi dụng. “Nếu chặn được nguồn dữ kiện, ta đã ngăn được một nửa cửa lừa,” ông Winters kết luận.
Ngày nay, ở Mỹ, hầu như ai có điện thoại hay máy tính đều từng nhận được ít nhất một tin nhắn mời gọi đầu tư hay quảng cáo đáng ngờ. Theo các chuyên viên, phần lớn những lời mời ấy không do người thật gửi ra, mà phát xuất từ hệ thống tự động dùng trí tuệ nhân tạo học giọng nói, thói quen và thậm chí sở thích của người nhận để “đánh” cho trúng.
Giới bảo vệ người tiêu dùng khuyến cáo: một cú bấm vào đường dẫn lạ, hay một lời đáp thân mật vô tâm, cũng có thể là khởi đầu cho một chuỗi thiệt hại không tưởng – trong một “kỷ nguyên lừa đảo” đang ngày càng tinh vi hơn cả trí thông minh của chính nạn nhân.
