Hôm nay,  

Chúng ta sẽ chứng kiến nhiều việc phổ biến vũ khí hạt nhân hơn?

09/05/202500:00:00(Xem: 982)

hat nhan
 
Bằng cách làm suy yếu các đồng minh của Mỹ, chính quyền Trump đã làm suy yếu việc răn đe mở rộng của Mỹ, khiến nhiều quốc gia cân nhắc liệu họ có nên có vũ khí hạt nhân cho riêng mình không. Nhưng ý tưởng về việc phổ biến vũ khí hạt nhân nhiều hơn có thể ổn định dựa trên nền tảng của các giả định sai lầm.
 
Tám thập niên đã trôi qua kể từ khi năng lượng chứa trong một nguyên tử được sử dụng trong binh pháp chiến tranh. Tuy nhiên, thay vì phải chịu đựng một tai hoạ kinh hoàng về hạt nhân, cho đến nay, thế giới đã đạt được một tình trạng ổn định hạt nhân đáng ngạc nhiên. Đáng chú ý không kém là trong khi nền công nghệ hạt nhân đã lan rộng sang nhiều quốc gia, chỉ một phần nhỏ đã chọn sử dụng nó để phát triển vũ khí. Thế giới đã được hưởng lợi từ một chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân hiệu quả, một bộ quy tắc, chuẩn mực và thể chế đã ngăn cản - mặc dù trì trệ và không hoàn hảo – trong việc phổ biến vũ khí hạt nhân. Nhưng liệu nó có thể tồn tại trong kỷ nguyên của các thay đổi về địa chính trị nhanh chóng?
 
Vào thập niên 1960, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy dự đoán rằng sẽ có khoảng 25 quốc gia có vũ khí hạt nhân vào những năm 1970. Tuy nhiên, ngày nay, chỉ có chín, bởi vì các chính phủ đã thực hiện các biện pháp để ngăn chặn việc phổ biến vũ khí hạt nhân.
 
Năm 1968, họ đàm phán về Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (Nuclear Non-Proliferation Treaty, NPT), trong đó họ công nhận rằng năm quốc gia đã có vũ khí hạt nhân, nhưng bảo đảm cam kết từ các quốc gia khác về việc không phát triển chúng. Trong nhiều thập kỷ, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency, IAEA) trụ sở tại Vienna đã cử các quan sát viên đến các quốc gia phát triển năng lượng hạt nhân để bảo đảm rằng cho việc chỉ được sử dụng cho mục đích dân sự. Và trong những năm 1970, chính quyền của Tổng thống Mỹ Jimmy Carter đã đặt ưu tiên cao vào việc làm chậm phổ biến vũ khí hạt nhân, một phần thông qua nhóm các nhà cung cấp hạt nhân mới được thành lập, mà các quốc gia thành viên cam kết hạn chế xuất khẩu nền công nghệ việc tinh luyện và tái xử lý.
 
Chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân này đã trở thành một phần quan trọng của trật tự thế giới, nhưng một số nhà phân tích tin rằng nó phải đối mặt với những mối đe dọa mới. Ngay cả Tổng giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi cũng lo lắng về tương lai của vấn đề. Thách thức rõ ràng nhất là chương trình tinh luyện uranium trên 60% của Iran, nó vượt xa những gì cần thiết để sử dụng trong các lò thuộc về dân sự. Ông Grossi ước tính rằng Iran có thể chế tạo một quả bom trong vài tháng, không phải trong vài năm; và nếu họ phát triển vũ khí hạt nhân, Ả Rập Xê Út nói rằng họ sẽ làm theo và rút ra khỏi Hiệp ước NPT. Israel và Mỹ đang đe dọa sử dụng vũ lực để ngăn chặn Iran, ngay cả khi Mỹ và Iran tham gia vào các cuộc đàm phán mới về việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
 
Ngoài việc thách thức thuộc về khu vực này ở Trung Đông còn ẩn chứa một mối đe dọa cho toàn cầu đối với chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân. Sau Đệ nhị Thế chiến, Đức và Nhật Bản đã hạn chế kế hoạch hạt nhân của riêng họ vì có liên minh với Mỹ. Mức độ tin cậy của việc răn đe hạt nhân của Mỹ đủ để cung cấp an ninh cho họ, và điều tương tự cũng đúng với hàng chục quốc gia khác, cả trong khối NATO và ở Đông Á. Nhưng hiện nay chính quyền Trump đang làm suy yếu các liên minh này, nó cũng đã làm suy yếu việc răn đe mở rộng của Mỹ, khiến các nước khác cân nhắc liệu họ có nên có vũ khí hạt nhân cho riêng mình không. Họ biết rõ rằng Ukraine đã từ bỏ vũ khí hạt nhân thời Liên Xô được đồn trú trên lãnh thổ của họ, chỉ để bị Nga xâm lược (nước đã bảo đảm việc toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine trong  Bản ghi nhới Budapest năm 1994).
 
Một số nhà phân tích nói rằng chúng ta không nên lo lắng, bởi vì việc phổ biến vũ khí hạt nhân sẽ có tác động có lợi cho nền chính trị thế giới. Cũng giống như vũ khí hạt nhân duy trì sự thận trọng trong các mối quan hệ Mỹ-Xô, họ cho rằng vũ khí hạt nhân cũng có thể ổn định cán cân quyền lực khu vực ngày nay.
 
Nhưng thái độ càng nhiều càng tốt này sẽ chỉ có thể đứng vững nếu các điều kiện chính trị tương tự. Nó giả định các hệ thống chỉ huy và kiểm soát ổn định; sự vắng mặt của các cuộc nội chiến nghiêm trọng hoặc động cơ gây bất ổn (chẳng hạn như những ước vọng phục quốc); và kỷ luật trước sự cám dỗ để phát động các cuộc tấn công phủ đầu trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, khi khả năng vũ khí hạt nhân mới là yếu và dễ bị tổn thương.
 
Những giả định như vậy là không thực tế ở nhiều nơi trên thế giới. Khác xa với việc tăng cường an ninh, những tác động đầu tiên của việc có được khả năng hạt nhân trong nhiều trường hợp có thể là làm tăng tính dễ bị tổn thương và bất an của một số nước. Hơn nữa, ngay cả một cuộc tấn công hạt nhân địa phương, "có tính cách chiến thuật" cũng sẽ là một sự vi phạm nghiêm trọng điều cấm kỵ trong toàn cầu trong những năm 80.
 
Người ta cũng phải cân nhắc các vai trò gây bất ổn mà các tác nhân phi nhà nước có thể đóng góp. Ngay cả khi việc một nhóm khủng bố có được một thiết bị hạt nhân là có nguy cơ thấp, thì khả năng đơn thuần tạo ra những thách thức nghiêm trọng. Thực ra các vật liệu có thể sử dụng để chế vũ khí có thể bị đánh cắp hoặc bán cho các quốc gia bất hảo trên thị trường chợ đen có nghĩa là mối đe dọa do các nhóm phi nhà nước gây ra không chỉ phụ thuộc vào khả năng công nghệ của họ. Các siêu cường ngày nay cũng không nhất thiết phải miễn nhiễm với các tác động. Các khả năng hạt nhân lan rộng nhanh chóng có thể ảnh hưởng đến cán cân chiến lược toàn cầu và triển vọng của một trật tự thế giới hòa bình và công chính trong tương lai.
 
Rõ ràng là các xu hướng chính trị và kỹ thuật sẽ tiếp tục thay đổi. Nhưng vấn đề quan trọng liên quan đến tương lai của các liên minh của Mỹ và việc răn đe mở rộng. Cho rằng tình trạng phổ biến vũ khí hạt nhân có thể gây bất ổn, vũ khí hạt nhân không phải lúc nào cũng nâng cao vị thế địa chính trị của quốc gia mua lại và các siêu cường không thể hoàn toàn thoát khỏi những tác động, nên việc duy trì chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân có một lợi ích quan trọng trong toàn cầu.
 
Trong hoàn cảnh hiện tại, một số bất bình đẳng về vũ khí có thể chấp nhận được đối với hầu hết các quốc gia vì giải pháp thay thế – bình đẳng vô chính phủ – nguy hiểm hơn. Chừng nào mà các quốc gia có thể trở nên tốt hơn mà không có bom hơn là sử dụng bom, một chính sách làm chậm sự lan rộng của công nghệ vũ khí hạt nhân sẽ dựa trên một nền tảng vững chắc. Trên thực tế, một chế độ quốc tế không cần phải tuân thủ hoàn hảo để có tác dụng hạn chế đáng kể. Nhưng một khi sự xói mòn của các chuẩn mực và thể chế bắt đầu, thì nó có thể khó ngăn chặn.
 
(Đỗ Kim Thêm dịch)
 

In Trang
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Nhắc lại Birmingham hôm nay không phải để tạc lại một pho tượng thánh thiện. King tự xem mình là một nhà hoạt động, sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy, và kêu gọi người khác làm điều tương tự. Ông hiểu điều gì khiến xã hội chuyển động. Có những lúc, phải phơi bày cái sai trái trong ánh sáng gắt gao nhất thì lương tri mới thức tỉnh. Ngay cả Tổng thống John F. Kennedy khi ấy, nhìn tấm ảnh trên mặt báo, cũng thừa nhận: có lẽ chỉ bằng cách này, sự việc mới đi đến hồi kết.

Giữa thủ đô Washington, D.C., nơi mỗi ngày, dòng sông Potomac lặng lẽ soi bóng những lý tưởng cao đẹp của nước Mỹ, Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật John F. Kennedy (Kennedy Center) sừng sững như một biểu tượng của sự hợp nhất văn hóa và tự do nghệ thuật. Thế nhưng, vào Tháng Mười Hai năm 2025, di sản ấy đã đột ngột bị bẻ lái. Hội đồng quản trị của Kennedy Center do Donald Trump bổ nhiệm đã bỏ phiếu đổi tên thành "Trung tâm Tưởng Niệm Nghệ Thuật Biểu Diễn Donald J. Trump và John F. Kennedy.”

Tôi nghe tin ấy vào buổi sáng. Tin chưa kịp thành chữ trong đầu thì cơ thể đã vội phản ứng: tay lạnh ngắt, chân bủn rủn, tim đập dồn dập, như thể một bóng ma ký ức chôn sâu trong cơ bắp chợt bật nắp hòm ngồi dậy. Tôi phải ngồi yên hít thở thật sâu. Không nghĩ, không phân tích, nhưng rồi nhận ra trong cơn choáng váng, một phản xạ ký ức quen thuộc, rất cũ, tưởng đã bỏ lại ở một kiếp khác, trồi lên.

Các cuộc biểu tình chống chế độ thần quyền tại Iran vẫn còn đang tiếp diễn. Điểm đáng chú ý trong làn sóng biểu tình lần này là việc nhiều người dân công khai kêu gọi Reza Pahlavi — con trai của Quốc vương Shah bị lật đổ năm 1979, hiện sống lưu vong tại Hoa Kỳ — trở về Iran để nắm giữ vai trò lãnh đạo. Reza Pahlavi bất ngờ trở thành một gương mặt nổi bật trên chính trường đầy biến động khi ông tự xác định mình là đại diện của phe đối lập Iran ở hải ngoại.

Ngay khi trở lại Tòa Bạch Ốc, Tổng thống Donald Trump đặt thuế quan làm trung tâm trục chính kinh tế – chính trị. Ông hứa hẹn việc tăng thuế nhập khẩu sẽ đưa kỹ nghệ Mỹ hồi hương, khôi phục việc làm cho tầng lớp công nhân, buộc dân chúng ưu tiên hàng nội địa, và nhờ đó nước Mỹ sẽ lấy lại địa vị siêu cường trên cả hai mặt trận kinh tế lẫn ngoại giao. Trong các cuộc vận động quần chúng, ông thẳng thừng tuyên bố: “Thuế quan là phát minh vĩ đại nhất lịch sử loài người.” Giới chuyên gia kinh tế, trái lại, gần như nhất loạt phản đối. Các nhà kinh tế uy tín, từ phái tự do mậu dịch đến phái chủ trương điều tiết, đều chỉ rõ rằng thuế quan đẩy giá hàng nhập khẩu lên cao, kéo theo lạm phát gia tăng; làm giảm giá tr đồng lương thực tế của người lao động; tăng chi phí nguyên liệu đầu vào cho xưởng sản xuất; khiến phần lớn nền công nghiệp Hoa Kỳ rơi vào thế bất lợi trên trường quốc tế. Họ còn cảnh báo thị trường chứng khoán sẽ lao dốc, kinh tế toàn cầu có nguy cơ rơi vào vòng xoáy suy thoái mới

Hiện nay tại Iran, các cuộc biểu tình chống chính quyền đang lan rộng trên toàn quốc. Chế độ Mullah đã phản ứng hết sức cứng rắn bằng việc bắt giữ hàng loạt người biểu tình và phong tỏa gần như toàn bộ các kênh liên lạc Internet. Trước áp lực chính trị ngày càng gia tăng từ cộng đồng quốc tế, câu hỏi đặt ra là liệu giới lãnh đạo Iran còn đủ khả năng kiểm soát và duy trì sự ổn định của đất nước hay không.

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.