Nó phản ánh một sự thật trần trụi và không thể tránh khỏi: Quyền lực, chính sách, sắc lệnh hành pháp, các cuộc chiến pháp lý và ‘tuổi thọ’ chính trị của người đứng đầu nhánh hành pháp đang phụ thuộc vào sự phục tùng của các nhà lãnh đạo và những tài phiệt. (Ảnh: Việt Báo)
Ông bà xưa đã nói, nắm thì “nắm kẻ có tóc ai nắm kẻ trọc đầu.” Cách nói dân gian này rất cụ thể và dễ hình dung, người có tóc thì dễ bị nắm, bị túm, còn người trọc đầu thì không thể nắm được. Mang câu nói này vào chính trường Mỹ hiện tại, quả là khôi hài, nhưng không kém màu bi kịch. Nó phản ánh một sự thật trần trụi và không thể tránh khỏi: Quyền lực, chính sách, sắc lệnh hành pháp, các cuộc chiến pháp lý và ‘tuổi thọ’ chính trị của người đứng đầu nhánh hành pháp đang phụ thuộc vào sự phục tùng của các nhà lãnh đạo và những tài phiệt.
Họ là ai? Họ là một mạng lưới của các quan chức, nhà lập pháp, giám đốc điều hành truyền thông, nhà tài trợ…, những người đã chọn chọ họ một thế đứng, xuôi theo những gì tổng thống muốn. Đây là những người chấp nhận làm “thảm đỏ” cho tổng thống “bước vào Tòa Bạch Ốc với một danh sách kẻ thù của ông ta trong tay” (lời của Phó Tổng Thống Kalama Harris đã nói trong cuộc vận động tranh cử.)
Nếu không có sự đồng lõa của họ, Trump sẽ chỉ là một tiếng nói lạc lõng giữa sa mạc, tham vọng của ông ta chỉ còn là những tiếng vọng trong một hý trường trống rỗng.
Vì sao Trump dám?
Trong cơn lốc nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump, bắt đầu từ tháng 1/2025, nhiệm kỳ tổng thống Mỹ đã biến thành một chiếc băng chuyền tốc độ cao chở theo các sắc lệnh hành pháp. Tính đến tháng 9/2025, Trump đã ký hơn 200 sắc lệnh hành pháp, bất chấp những lệnh cần phải có sự chuẩn thuận của Quốc Hội. Từ các cuộc đàn áp nhập cư toàn diện đến các mức thuế quan thương mại vô lý và thanh trừng bộ máy chính phủ, đã định hình lại chính phủ liên bang với tốc độ chưa từng có.
Nhưng ai cũng có thể thấy, đằng sau các chiến dịch chớp nhoáng này là một liên minh hùng mạnh: đó là một nhóm tỷ phú và những người trong Đảng Cộng Hòa, những người không chỉ đứng ngoài cổ vũ mà còn tích cực điều hành bộ máy, những người từng lên tiếng chỉ trích các chính sách của Trump nhưng sẵn sàng bỏ phiếu thông qua điều Trump muốn; những người hoài nghi về khả năng chuyên môn của một nhân vật do Trump đề cử nhưng vẫn bỏ phiếu bầu chọn.
Trong chín tháng qua, đủ để lịch sử Mỹ ghi nhận một điều chưa có tiền lệ, đó là chính trường Mỹ hiếm có nhân vật nào thể hiện rõ nét sự kết hợp giữa quyền lực hành pháp, ảnh hưởng của giới tinh hoa và lòng trung thành đảng phái như Donald Trump trong nhiệm kỳ 2025.
Hãy tưởng tượng một viễn cảnh mà quyền lực của một lãnh đạo không phải là bẩm sinh mà là vay mượn, củng cố bởi mạng lưới dày đặc các nhà tài trợ tỷ phú và các nghị sĩ Đảng Cộng Hòa, những người cung cấp sức mạnh tài chính và nền tảng lập pháp thiết yếu cho chương trình nghị sự của ông ta. Nếu không có những “mái tóc” này, nói cách khác, là các khoản đóng góp, phiếu bầu, thì vai trò lãnh đạo của Trump sẽ kém hiệu quả như một bề mặt nhẵn nhụi, thiếu sức mạnh để tung những cú đấm vi hiến thâu tóm về quyền lực độc tài.
Điều kiện lựa chọn lãnh đạo đầu tiên, nếu không muốn nói là duy nhất của Trump đã xác định rất rõ: Nghe theo hoặc là chết. Ông ta đã nói trước hàng nghìn tướng sĩ, binh lính cấp cao trong quân đội tại Quantico, VA hôm nay: “Tôi có thể đuổi bất cứ ai tôi không thích.” Nghĩa là, bất tuân là chấm dứt. Có vẻ, Donald Trump nhìn xuyên thấu những nỗi sợ, hoặc những tham vọng giữ chặt quyền lực từ những người mà ông ta cho rằng mình có quyền định đoạt sự nghiệp của họ.
Mới nhất thôi, nền tảng video lớn nhất là YouTube, một công ty thuộc Google, chấp nhận trả $24.5 triệu để dàn xếp vụ kiện do Trump đệ đơn vì bị YouTube khóa trương mục sau vụ bạo loạn tại Điện Capitol vào ngày 6/1/2021. Trong đó, Trump sẽ dành $22 triệu từ thỏa thuận dàn xếp vụ kiện hơn kéo dài hơn bốn năm cho Quỹ Tín Thác National Mall và xây một phòng khiêu vũ tại Tòa Bạch Ốc, $2.5 triệu còn lại sẽ dùng để trả cho các bên liên can tới vụ kiện, gồm có văn sĩ Naomi Wolf và Liên Minh Bảo Thủ Hoa Kỳ ACU.
Tính từ đầu năm đến nay, Alphabet, công ty sở hữu Google, là công ty công nghệ lớn thứ ba chấp thuận trả tiền để dàn xếp hàng loạt vụ kiện do Trump đệ đơn, với lý do đưa ra là “bất công vì bị bịt miệng sau khi mãn nhiệm chính quyền đầu tiên vào tháng 1/ 2021.” Trump đã từng đệ đơn kiện Meta Platforms, công ty sở hữu Facebook, và Twitter, trước khi được tỷ phú Elon Musk mua lại năm 2022 và đổi tên thành X.
Lướt nhanh qua các sắc lệnh hành pháp trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, thì tính đến tháng 9/2025, Trump đã ký 206 sắc lệnh hành pháp, từ sắc lệnh EO 14147 đến sắc lệnh EO 14352, theo Công báo Liên bang. Tốc độ này vượt qua nhiệm kỳ đầu tiên của chính ông ta và các rào cản lập pháp truyền thống. Các sắc lệnh chính bao gồm EO 14147 “Chấm dứt việc vũ khí hóa Chính phủ Liên bang” nhằm hạn chế những định kiến được nhận thức trong các cơ quan liên bang; Sắc lệnh EO 14148 bãi bỏ các chính sách thời Biden, sắc lệnh EO 14149 “Khôi phục An ninh Biên giới và Thực thi” nhằm tăng cường kiểm soát nhập cư. Các hành động đáng chú ý khác giải quyết vấn đề sức khỏe toàn cầu, chẳng hạn như miễn thuế đối với ma túy bất hợp pháp tại biên giới phía Bắc (Sắc lệnh EO 14231) và các ưu tiên trong nước như thực thi án tử hình và mở đường hoàn tất thỏa thuận TikTok, có thể chuyển đa số quyền sở hữu ứng dụng này qua người Mỹ. Và ai cũng biết, tỷ phú Larry Ellison, sở hữu chủ công ty Oracle, là người đứng sau vụ chuyển nhượng khổng lồ này.
Những lệnh này, mặc dù là đặc quyền của tổng thống, nhưng lại yêu cầu sự hỗ trợ tài chính, thực thị và bảo vệ trước các thách thức pháp lý do các mạng lưới tỷ phú và đảng Cộng hòa tại Quốc Hội. Trump có được tất cả những điều đó.
Nắm kẻ có tóc
Tầng lớp tỷ phú chính là những “người có tóc” – rất nhiều “tóc” giúp toàn bộ chương trình nghị sự của Trump trở thành hiện thực và có chỗ đứng vững chắc. Năm 2025, chính quyền Trump có tới 13 tỷ phú nắm giữ các vị trí cấp cao, với tổng giá trị tài sản ròng ít nhất $450 tỷ đô la – lớn hơn GDP của 175 quốc gia. Những người này đến từ các lĩnh vực công nghệ, tài chính và năng lượng. Họ không chỉ quyên góp hàng tỷ đô la mà còn định hình chính sách vận hành của người đứng đầu Tòa Bạch Ốc.
Vài cái tên đáng chú ý như Elon Musk đã góp hơn $118 triệu đô la cho các PAC ủng hộ Trump, đã vận động bãi bỏ quy định và đảm bảo các hợp đồng chính phủ cho SpaceX và Tesla. Tỷ phú Miriam Adelson góp $100 triệu đô la để đổi lại các chính sách đối ngoại bảo thủ, hỗ trợ Israel. Tỷ phú Timothy Mellon góp $150 triệu cho các PAC ủng hộ Trump để đổi lại sắc lệnh nhập cư bảo thủ.
Những ông trùm công nghệ như Jeff Bezos, Mark Zuckerberg và Tim Cook đã tham dự lễ nhậm chức, thể hiện sự tôn trọng và nhận được những ưu đãi như điều chỉnh thuế quan đối với các sản phẩm, như iPhone không được sản xuất tại Mỹ. Những nhà tài phiệt này đang “chiều lòng Trump” vì những chính sách làm giàu cho họ.
Những “mái tóc” khác quan trọng không kém là Quốc hội Cộng hòa. Các dân biểu, thượng nghị sĩ GOP đã biến các lệnh của Trump thành luật, giải quyết thách thức về tính vĩnh cửu. Ví dụ, họ ủng hộ các EO về chính sách thuế OECD và thúc đẩy các dự luật cho phép bãi bỏ cơ quan mà không cần giám sát, phù hợp với kế hoạch của Dự án 2025.
Dự án 2025, được soạn thảo bởi các đồng minh của Trump, ảnh hưởng đến ít nhất 37 lệnh về nhập cư, nhân sự, và các vấn đề xã hội. Các nhân vật như Lindsey Graham đã ủng hộ các lệnh chính sách đối ngoại, trong khi Mitch McConnell và Jim Jordan hỗ trợ các dự luật ngân sách hỗ trợ thực thi. Những lời chỉ trích từ phía Dân Chủ, chẳng hạn như từ Dân biểu Jamie Raskin, lên án điều này là tạo điều kiện cho chủ nghĩa độc tài, nhưng phía Cộng Hòa lại phản bác rằng nó đang khôi phục giá trị nước Mỹ, làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại.
Bài báo trên Polito vào tháng 11/2024 đã nhanh chóng nhìn rất rõ và khẳng định “Trump sẽ không bao giờ phạm sai lầm lần nữa.” Đó là khi cuộc cải tổ Đảng Cộng Hòa của Trump đã hoàn tất. Lựa chọn nội các nhiệm kỳ hai của Trump, như Pete Hegseth cho Quốc phòng, JFK Jr. là ưu tiên “những người vâng lời”, ép buộc họ phải tuân thủ. Dân biểu Đảng Cộng Hòa Troy Nehls từng xác nhận: “Nếu Donald Trump nói, 'nhảy cao lên một mét và gãi đầu,' thì tất cả chúng ta đều nhảy cao một mét và gãi đầu.”
Chúng ta chắc hẳn chưa quên đài truyền hình ABC, với công ty chủ là Nexstar và Sinclair đã không thể chống đỡ nổi với sức mạnh của khán giả, dẫn đến quyết định đưa chương trình Jimmy Kimmel Live! trở lại sau một tuần ngưng phát sóng đột ngột. Kimmel trở lại, tiếp tục chương trình hài châm biếm mỗi đêm. Nhưng như ông nói: “Chương trình này không quan trọng. Điều quan trọng là chúng ta được sống ở một đất nước cho phép chúng ta tổ chức một buổi trình diễn như thế này.”
Để chúng ta có thể tiếp tục được xem những buổi trình diễn như thế, tự do ngôn luận và tự do báo chí theo đúng Hiến Pháp, thì người dân đã “nắm lấy người có tóc” – đó là các tài phiệt truyền thông như Nexstar và Sinclair.
Target là một ví dụ điển hình khác. Gần một tháng sau khi Target tuyên bố chấm dứt một số chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI) – công ty đang phải đối mặt với phản ứng dữ dội từ khách hàng, những người thừa kế của một trong những người sáng lập và các nhà hoạt động dân quyền.
Rất nhiều ý kiến bàn luận trên các diễn đàn chính trị Hoa Kỳ cho rằng, để phá vỡ điều này, cần có những cải cách, như giới hạn tài chính chiến dịch, đòi hỏi về đạo đức và hướng tới sự độc lập.
Nếu hành động của Donald Trump là một bản giao hưởng được điều khiển bởi những người tuân thủ tuyệt đối luật chơi của nhạc trưởng, thì khán giả là người có quyền quay lưng với buổi biểu diễn, nếu họ thấy cần phải làm như thế. Rõ ràng, người “có tóc” không phải là tổng thống Donald Trump. Và nếu phải “nắm,” có lẽ người dân biết được chúng ta phải “nắm” lấy ai.
Kalynh Ngô
