Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, các chính sách được gán mác “cải tổ” lại đang đẩy nước Mỹ vào một nghịch lý đau lòng: hàng triệu người thiếu ăn trong khi nông sản thối rữa đầy đồng. Chính phủ Hoa Kỳ, dưới danh nghĩa “tinh gọn bộ máy,” đã vô tình gây ra một làn sóng lãng phí thực phẩm ở quy mô chưa từng có. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)
Trong lúc hàng triệu người không đủ thực phẩm để ăn, chính quyền của Tổng thống Donald Trump lại để mặc cho nông sản thối rữa hàng loạt ngoài đồng, trong kho bãi, và thậm chí còn trực tiếp tiêu hủy hàng ngàn tấn thực phẩm viện trợ. Tất cả đều nhân danh mục tiêu “nâng cao hiệu quả” của bộ máy chính phủ.
Những thay đổi quyết liệt trong chính sách thuế quan, các cuộc bố ráp di dân gắt gao và cắt giảm các chương trình hỗ trợ người dân như tem phiếu thực phẩm đã khiến nông dân kiệt quệ vì thiếu nhân lực và vốn liếng. Nông sản thì bị bỏ mặc cho mốc meo trong kho và thối rữa ngoài đồng, trong khi hàng triệu người dân rơi vào cảnh đói kém. Đó là chưa kể đến những trường hợp chính quyền trực tiếp tiêu hủy nguồn thực phẩm hoàn toàn có thể sử dụng được.
Thừa mứa mà vẫn đói
Theo ước tính của chính phủ Hoa Kỳ, hiện có hơn 47 triệu người tại đất nước này không đủ ăn, bất chấp việc chính quyền liên bang và các tiểu bang đã rót hàng trăm tỷ MK mỗi năm vào các chương trình trợ cấp.
Thực tế phũ phàng là: trung bình tới 40% lượng thực phẩm tại Mỹ bị hư hỏng trước khi kịp đến tay người tiêu thụ. Con số khổng lồ này tương đương với 120 tỷ bữa ăn mỗi năm, nhiều gấp đôi số lượng cần thiết để nuôi sống toàn bộ 47 triệu người đang đói khổ – ba bữa một ngày, trong suốt cả năm.
Sự lãng phí này không chỉ gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng mà còn biến nỗ lực tưới tiêu và tài nguyên nuôi trồng trở nên vô nghĩa. Nguy hại hơn, quá trình phân hủy của khối lượng thực phẩm bị vứt bỏ này chỉ riêng tại Hoa Kỳ đã phát thải hơn 4 triệu tấn methane (loại khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt rất mạnh). Tình hình càng tệ hơn kể từ khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1 năm 2025. Trớ trêu thay, dù chính quyền luôn rêu rao về việc tinh giản bộ máy để vận hành hiệu quả hơn, một loạt chính sách liên bang gần đây lại đang làm trầm trọng thêm vấn nạn lãng phí.
Chính sách di trú: “Cú sốc” của ngành nông nghiệp
Nguồn cung ứng thực phẩm tươi sống (từ rau củ, trái cây đến các sản phẩm từ sữa) đòi hỏi một quy trình thu hoạch khắt khe về thời gian để đảm bảo độ tươi ngon và chất lượng. Và điều này phụ thuộc hoàn toàn vào những đôi tay lành nghề.
Thế nhưng, chiến dịch bố ráp và trục xuất di dân hàng loạt của chính quyền Trump đã đẩy Sở Thi Hành Di Trú (ICE), Tuần tra Biên giới và các cơ quan hữu trách khác tràn vào hàng trăm cánh đồng, nhà máy thịt cũng như các cơ sở phân phối thực phẩm. Với sự hậu thuẫn của hàng tỷ MK tiền thuế của người dân, họ đã bắt giữ hàng ngàn công nhân ngành thực phẩm và ngành nông nghiệp; thậm chí có trường hợp còn gây ra hậu quả chết người.
Những cuộc bố ráp như thế không chỉ xâm phạm nhân quyền và làm hàng chục gia đình tan nát, mà còn trực tiếp đe dọa an ninh lương thực quốc gia. Công nhân ở nông trại vốn dĩ đã phải chấp nhận làm những công việc nặng nhọc với đồng lương ít ỏi. Giờ đây, vì lo sợ cho tính mạng và sự tự do, tại một số khu vực, 70% nhân lực trong chuỗi thu hoạch, chế biến và phân phối đã ngừng làm việc vào giữa năm 2025.
Nông sản bị bỏ mặc thối rữa trên những cánh đồng trơ trọi không bóng người. Ngay cả Bộ Lao Động cũng phải thừa nhận hồi tháng 10/2025 rằng các cuộc bố ráp nông trại quá gay gắt đã khiến hàng loạt công nhân nông trại trốn biệt, nông sản không ai thu hoạch, và đẩy nước Mỹ tới cơ nguy thiếu lương thực vì nguồn cung cấp bị gián đoạn.
Viện trợ nước ngoài: lãng phí chồng lãng phí
Một minh chứng rõ ràng cho vấn đề lãng phí trong viện trợ quốc tế là trường hợp của Cơ Quan Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID). Vào đầu năm 2025, khi chính quyền Trump quyết liệt thu hẹp hoạt động của USAID, cơ quan đang cất giữ 500 tấn bánh dinh dưỡng ăn liền, giàu năng lượng. Đây là nguồn lương thực được chuẩn bị để cứu trợ những cộng đồng trên khắp thế giới đang thiếu ăn vì chiến tranh, bạo lực hoặc thiên tai. Số bánh này có tổng giá trị khoảng 800,000 MK, được dự trữ như nguồn cứu trợ khẩn cấp cho những mảnh đời bất hạnh.
Tuy nhiên, sau khi USAID gần như bị đóng cửa, cơ quan không còn đủ nhân sự để vận hành hệ thống phân phối. Không ai phụ trách vận chuyển hay phát hàng, nên toàn bộ số bánh bị “bỏ quên” trong một kho hàng tại Dubai, nằm yên một chỗ cho đến lúc hết hạn sử dụng. Khi đó, lựa chọn duy nhất là đem toàn bộ lượng bánh quá hạn đi thiêu hủy, khiến ngân sách lại đội thêm khoảng 125,000 MK.
Không chỉ vậy, các ước tính cho thấy còn có khoảng 70,000 tấn lương thực viện trợ khác của USAID cũng có thể đã bị tiêu hủy theo cách tương tự. Con số này phơi bày quy mô lãng phí lớn hơn nhiều so với những gì được công bố ban đầu.
Thương chiến và những “núi” đậu nành
Cuối thế kỷ 20, tiến trình toàn cầu hóa đẩy mạnh đã khiến nông dân Hoa Kỳ rơi vào tình thế khó khăn khi giá nông sản trên thị trường thường thấp hơn chi phí sản xuất. Những biện pháp thuế quan được áp dụng trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump vốn được kỳ vọng hỗ trợ nông nghiệp, nhưng lại không giúp bảo vệ các nông trại nhỏ, vốn là nhóm dễ tổn thương nhất. Khi Trump bước vào nhiệm kỳ thứ hai, tình hình còn trầm trọng hơn.
Ngay từ đầu năm 2025, sau khi trở lại Tòa Bạch Ốc, Trump ban hành loạt thuế quan mới, khiến hoạt động xuất cảng đậu nành sang TQ bị gián đoạn trong nhiều tháng. Đậu nành tiếp tục được thu hoạch với sản lượng lớn, nhưng không có đầu ra, dẫn đến cảnh nông dân không còn chỗ chứa cho những “núi” đậu nành tồn kho chất đống khắp các vùng sản xuất.
Đến tháng 10/2025, đôi bên đạt được một thỏa thuận nhằm khôi phục một phần thương mại đậu nành, nhưng mọi thứ không còn như trước. Giá bán thấp hơn, còn tốc độ giao dịch chậm lại đáng kể, bởi TQ đã chủ động tìm các nguồn cung cấp khác từ Brazil và Argentina để đáp ứng nhu cầu khổng lồ của họ. Điều này làm suy yếu rõ rệt vị thế của nông dân Mỹ trên thị trường mà họ từng chiếm ưu thế.
Mặc dù đậu nành chủ yếu được dùng làm thức ăn chăn nuôi, mối lo lãng phí vẫn rất lớn: từ cơ nguy số lượng đậu nành tồn kho bị hư hỏng, cho đến việc diện tích đất, vốn có thể trồng lương thực cho con người, lại bị dành cho loại cây trồng không tìm được đầu ra.
Cải tổ hay phá hoại?
Từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền Trump liên tục khai triển các biện pháp được giới thiệu là nhắm đến “cải tổ” hệ thống. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bước đi ấy lại đẩy tình trạng lãng phí thực phẩm lên mức cao hơn.
Việc sa thải hàng loạt nhân viên an toàn thực phẩm đã làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh, để lọt thực phẩm nhập cảng nhiễm bẩn và khiến mầm bệnh nông nghiệp lan rộng. Khi lực lượng kiểm tra bị thu hẹp, chỉ cần một nguồn bệnh xuất hiện cũng có thể dẫn đến các cuộc khủng hoảng buộc phải tiêu hủy quy mô lớn. Trường hợp gần 35,000 con gà tây bị tiêu hủy vì cúm gia cầm tại Utah là ví dụ rõ rệt nhất.
Không chỉ dừng lại ở đó, chính quyền còn hủy chương trình “từ nông trại đến trường học,” một chương trình đang vận hành hiệu quả, dù nông dân đã trồng xong mùa vụ với kỳ vọng sẽ bán nông sản cho hệ thống này. Khi chương trình biến mất, toàn bộ số nông sản đó buộc phải tìm đầu ra khác, nếu không sẽ bị bỏ phí. Điều này cũng khiến nông dân mất đi một nguồn thu thiết yếu để duy trì nông trại và trang trải chi phí canh tác.
Cùng lúc, ngân sách dành cho Cơ Quan Quản Trị Khẩn Cấp Liên Bang (FEMA) cũng bị cắt giảm mạnh, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi sau thiên tai, đặc biệt là việc khôi phục điện cho kho lạnh (yếu tố sống còn để bảo quản thực phẩm).
Đến khi chính phủ liên bang đóng cửa vào mùa thu 2025, chương trình tem phiếu thực phẩm SNAP bị tê liệt nhiều tuần. Các siêu thị, cửa hàng, cố gắng giảm giá cho người dùng SNAP (vừa để giúp người khó khăn mua được đồ ăn tiếp tục mua được thực phẩm, vừa để hàng hóa khỏi bị tồn kho, hư hại). Tuy nhiên, Bộ Nông Nghiệp lại ra lệnh cấm, yêu cầu người tiêu thụ SNAP phải trả tiền như mọi khách hàng khác, không được hưởng các chương trình giảm giá riêng.
Lãng phí thực phẩm không phải là vấn đề mới nảy sinh dưới thời Trump. Tuy nhiên, các chính sách của chính quyền này, dù được khoác lên tấm áo “nâng cao hiệu quả,” lại vô tình chồng thêm những tầng lãng phí mới giữa lúc nhu cầu được hỗ trợ lương thực của người dân đang tăng. Trong mùa lễ năm nay, lời nhắc nhở là hãy nhìn vào lượng thực phẩm bị bỏ phí mỗi ngày: đó không chỉ là sự hao hụt đơn thuần, mà còn là dấu hiệu của những bất ổn sâu xa hơn trong hệ thống kinh tế và xã hội Hoa Kỳ.
Hoa Trang biên dịch
Nguồn: “As US hunger rises, Trump administration’s ‘efficiency’ goals cause massive food waste” được đăng trên trang TheConversation.com.
Gửi ý kiến của bạn
