* Sau khi Iran thông báo tham gia tập trận chung với Nga và Trung Quốc và đe dọa chiến tranh sẽ lan rộng nếu bị tấn công, lực lượng Hải Quân Mỹ lặng lẽ rút ra xa, cách hải cảng Chabahar của Iran khoảng 1,400 km.
* Mỹ muốn đưa vào cuộc đàm phán chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và các nhóm dân quân dưới sự bảo trợ của Iran, và đồng thời đòi Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giầu uranium.
* Iran kiên quyết rằng các cuộc đàm phán phải được giới hạn nghiêm ngặt trong vấn đề hạt nhân và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, và coi yêu cầu này là không thể thương lượng.
IRAN CHUẨN BỊ NGỒI VÀO BÀN ĐÀM PHÁN
Vào ngày 1 tháng 2, Lãnh Đạo tối Cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ chống lại Iran đều có thể nhanh chóng châm ngòi cho một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn.
Ông nói “Quý vị thấy đấy, đôi khi họ nói về chiến tranh và tôi không biết họ định làm gì với máy bay của họ, nhưng điều này không có gì mới. Trong quá khứ, người Mỹ đã nhiều lần đe dọa bằng chính lời nói của họ rằng ‘tất cả các lựa chọn đều được xem xét’, tức là mọi lựa chọn, bao gồm cả lựa chọn chiến tranh. Giờ đây, ông ta lại liên tục tuyên bố rằng họ đã điều động máy bay đến.”
“Vậy chúng tôi đã làm gì để đáp trả? Tôi tin rằng người dân Iran không nên sợ hãi những điều như vậy. Người dân Iran không bị ảnh hưởng bởi những tuyên bố này và họ thực sự không sợ hãi. Chúng tôi không phải là người khởi xướng. Chúng tôi không muốn gây áp lực lên bất kỳ ai. Chúng tôi không muốn tấn công bất kỳ quốc gia nào. Nhưng khi đối mặt với kẻ tham lam, kẻ muốn tấn công, kẻ muốn gây hại, người dân Iran sẽ đứng lên như một đối thủ mạnh mẽ và kiên cường. Tất nhiên, người Mỹ nên biết rằng nếu họ gây chiến lần này, đó sẽ là một cuộc chiến tranh khu vực.”
Tổng Tham Mưu Trưởng Lực Lượng Vũ Trang Iran, Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi, đã tuyên bố rằng nước này đang áp dụng học thuyết quân sự mang tính tấn công hơn, vượt ra ngoài phạm vi phòng thủ đơn thuần. Sự thay đổi về học thuyết này cho thấy Tehran sẵn sàng xem xét các hoạt động tấn công phủ đầu và trả đũa nhanh chóng nếu nhận thấy một mối đe dọa nghiêm trọng đang xuất hiện.
Đe dọa của Iran được hỗ trợ bởi hành động. Quân đội Mỹ cho biết họ đã bắn hạ một máy bay không người lái của Iran tiếp cận "một cách hung hăng" tàu sân bay Abraham Lincoln ở Biển Ả Rập vào ngày 3/2. Máy bay không người lái Shahed-139 của Iran đang bay về phía tàu sân bay "với mục đích không rõ ràng". Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết hôm thứ Ba rằng một máy bay chiến đấu F-35 bắn hạ máy bay của Iran để tự vệ và bảo vệ tàu sân bay cũng như các nhân viên trên tàu. Không có binh sĩ Mỹ nào bị thương hoặc thiết bị nào bị hư hại.
Phái đoàn Iran tại Liên Hiệp Quốc từ chối bình luận về những cáo buộc này. Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết đã mất liên lạc với một máy bay không người lái ở vùng biển quốc tế, nhưng lý do vẫn chưa được xác định. Hãng thông tấn bán chính thức Fars đưa tin rằng một máy bay không người lái của Iran đã hoàn thành "nhiệm vụ giám sát ở vùng biển quốc tế".
Một vụ việc khác cũng xảy ra vào ngày 3/2, tại eo biển Hormuz, Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) đã quấy rối một tàu thương mại mang cờ Mỹ và do thủy thủ đoàn người Mỹ điều khiển. “Hai tàu của IRGC và một máy bay không người lái Mohajer của Iran đã tiếp cận tàu M/V Stena Imperative với tốc độ cao và đe dọa lên tàu và bắt giữ tàu chở dầu này.
TẬP TRẬN HẢI QUÂN CHUNG GIỮA IRAN, NGA, VÀ TRUNG QUỐC.
Trước đó vài ngày Iran đã thông báo về cuộc tập trận quân sự ba bên quy mô lớn với Nga và Trung Quốc ở phía bắc Ấn Độ Dương trước tình hình căng thẳng với Washington và sự hiện diện quân sự ngày càng tăng của phương Tây gần vùng biển Iran. Cuộc tập trận, mang tên "Vành Đai An Ninh Hàng Hải", sẽ bao gồm lực lượng từ Hải Quân Iran, Hải Quân Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC) và các đơn vị hải quân từ Trung Quốc và Nga. Các viên chức cho biết mục tiêu được nêu ra là tăng cường hợp tác an ninh hàng hải và cải thiện sự phối hợp tác chiến giữa ba quốc gia.
Trước cuộc tập trận, Iran đã ban hành thông báo cho phi công (NOTAM) cảnh báo về hoạt động quân sự bắn đạn thật xung quanh eo biển Hormuz. Thông báo này quy định một vùng cấm bay rộng năm hải lý từ mặt đất đến độ cao 25,000 feet trong khoảng thời gian từ ngày 27 đến ngày 29 tháng 1, đánh dấu không phận này là khu vực nguy hiểm trong thời gian diễn ra các hoạt động bắn đạn thật.
Với các cuộc tập trận hải quân chung ngày càng mở rộng, các hạn chế về không phận được áp dụng và các lực lượng đối địch đang tập trung tại một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới, các nhà phân tích cảnh báo rằng nguy cơ tính toán sai lầm đã tăng lên đáng kể. Ngay cả một sự cố nhỏ ở vùng biển đông đúc phía bắc Ấn Độ Dương cũng có thể nhanh chóng leo thang thành một cuộc khủng hoảng khu vực rộng lớn hơn với những hậu quả kinh tế toàn cầu.
Những cuộc tập trận này cho thấy sự hợp tác quân sự ngày càng sâu sắc giữa các quốc gia thuộc khối BRICS/các quốc gia liên kết (bao gồm cả Nam Phi và UAE), thách thức Liên Minh Hải Quân do Mỹ dẫn đầu trong khu vực.
Vào ngày 15 tháng 1, Ngoại Trưởng Trung Quốc Vương Nghị lên án những lời đe dọa của Mỹ là sự trở lại "luật rừng", đối lập với những gì ông mô tả là hành động gây hấn của Mỹ với đề nghị của Trung Quốc về việc đóng vai trò "mang tính xây dựng" trong việc giúp chính phủ và người dân Iran "đoàn kết".
PHẢN ỨNG CỦA MỸ TRƯỚC NGÀY ĐÀM PHÁN
Lực Lượng Hải Quân Mỹ đang lặng lẽ thay đổi vị trí hoạt động, đúng vào thời điểm Iran, Nga và Trung Quốc đang thể hiện sự đoàn kết hải quân ngày càng tăng ở một số vùng biển căng thẳng và tranh chấp nhất trên thế giới. Theo các báo cáo khu vực, tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã di chuyển về phía nam, định vị mình xa hơn bờ biển Iran so với trước đây.
Nhóm tác chiến tàu sân bay hiện đang hoạt động gần Vịnh Aden, phía đông đảo Socotra của Yemen, một vị trí chiến lược quan trọng đối với các tuyến đường vận chuyển toàn cầu. Các nguồn tin quân sự cho biết việc tái bố trí này đặt tàu sân bay cách cảng Chabahar của Iran khoảng 1,400 km, tạo thêm khoảng cách nhưng vẫn giữ Iran trong tầm kiểm soát.
Mỹ coi các cuộc tập trận hải quân chung giữa Iran, Nga và Trung Quốc ở Ấn Độ Dương là "đáng lo ngại và đáng báo động", xem chúng là những hành động gây bất ổn đe dọa an ninh khu vực. Tuy nhiên Hoa Kỳ không thể làm gì hơn ngoài việc bầy tỏ sự không hài lòng trong khi chỉ còn một đồng minh trong vùng là Do Thái.
Iran, Nga, và Trung Quốc đã tổ chức nhiều cuộc tập trận hải quân chung kể từ lần đầu vào 2019. Khi được hỏi về các cuộc tập trận của ba quốc gia này vào 2025, ông Trump nói rằng ông "hoàn toàn không" lo ngại về màn phô trương sức mạnh của ba đối thủ của Mỹ. "Chúng ta mạnh hơn tất cả bọn họ. Chúng ta có sức mạnh hơn tất cả bọn họ."
Các nhà lãnh đạo châu Âu đang hết sức lo ngại về tình trạng bất ổn trong khu vực và nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh quy mô lớn. Do đó họ đang thúc đẩy việc giảm leo thang căng thẳng. Hội Đồng Quan Hệ Đối Ngoại Châu Âu lập luận rằng châu Âu nên tập trung vào việc ngăn chặn một cuộc chiến tranh lan rộng hơn. LHAC chia sẻ mục tiêu cốt lõi là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
SỨC MẠNH QUÂN SỰ CỦA IRAN
Tính đến đầu năm 2026, Iran là cường quốc quân sự thứ 16 trong số 145 nước xếp hạng theo Global Firepower và là một thế lực khu vực lớn. Iran sở hữu một kho vũ khí tên lửa/máy bay không người lái khổng lồ do nước này tự sản xuất và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Với lực lượng thường trực khoảng 580,000 – 610,000 quân nhân, 200,000 binh sĩ trừ bị theo International Institute for Strategic Studies.
Ngoài ra Iran còn bảo trợ nhiều nhóm dân quân trong vùng. Những nhóm chính bao gồm Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen, Hamas và Phong Trào Thánh Chiến Hồi Giáo Palestine ở Gaza, Fatemiyoun Division ở Afghanistan, Zeynabiyoun Brigade ở Pakistan, và Kata’ib Hezbollah ở Iraq.
Iran sở hữu lực lượng vũ trang lớn nhất ở Trung Đông. Một nguồn tin quốc phòng đã đưa ra thông tin cho rằng Iran hiện đang sở hữu kho dự trữ lên tới 80,000 máy bay không người lái dòng Shahid. Mặc dù những con số này rất khó xác minh, các chuyên gia cho rằng điều đáng lo ngại thực sự là tốc độ sản xuất, với một số ước tính cho thấy Iran có thể sản xuất tới 400 máy bay không người lái Shahid mỗi ngày ở công suất tối đa.
Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo (ballistic missile) lớn nhất ở Tây Á, có khả năng tấn công các mục tiêu cách xa tới 2,000 km.
Kho vũ khí tên lửa đạn đạo của Iran đang tăng lên cả về số lượng và chất lượng. Những cải tiến về độ chính xác, tầm bắn, khả năng cơ động, thiết kế đầu đạn và khả năng sống sót của tên lửa đạn đạo (bao gồm cả việc xây dựng các kho chứa tên lửa dưới lòng đất) cho thấy khả năng tấn công tầm xa ngày càng nguy hiểm của Iran.
CUỘC ĐÀM PHÁN GIỮA MỸ VÀ IRAN DẬM CHÂN TẠI CHỖ.
Việc làm giàu uranium là vấn đề tranh cãi chính tại cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra vào thứ Sáu, 6/2, tại Oman. Tuy nhiên, Mỹ muốn đưa vào cuộc đàm phán chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và các nhóm dân quân dưới sự bảo trợ của Iran trong vùng, và đồng thời liên tục đòi Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giầu uranium, nhưng Iran phản đối.
Iran, quốc gia khẳng định có quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích dân sự, xem yêu cầu này là "lằn ranh đỏ" và trái với Hiệp Ước Không Phổ Biến Vũ Khí Hạt Nhân mà nước này và 190 quốc gia khác đã ký kết. Iran kiên quyết rằng các cuộc đàm phán phải được giới hạn nghiêm ngặt trong vấn đề hạt nhân và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, và coi yêu cầu này là không thể thương lượng.
Theo thỏa thuận hạt nhân hiện đã không còn hiệu lực mà Iran đạt được với các cường quốc thế giới vào năm 2015, Iran có quyền dùng năng lượng uranium vào các chương trình nguyên tử hòa bình.
Chính quyền Obama, cùng với Trung Quốc, Pháp, Đức, Nga, Anh, và Liên Minh Châu Âu, vào ngày 14 tháng 7, 2015, đã đạt được thỏa thuận với Iran gọi là Kế Hoạch Hành Động Toàn Diện Chung (Joint Comprehensive Plan of Action - JCPOA). Thỏa thuận này, có hiệu lực vào tháng 1, 2016, nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm cả việc làm giàu uranium, để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, Tổng Thống Trump đã rút Hoa Kỳ ra khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran vào năm 2018 và Iran sau đó đã từ bỏ các cam kết của mình theo thỏa thuận để trả đũa.
Các nước phương Tây và Israel, quốc gia được cho là duy nhất ở Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân, cho rằng Iran đang tìm cách chế tạo bom hạt nhân, điều mà Cộng Hòa Hồi Giáo Iran phủ nhận.
Vào năm 2018, Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân 2015 với Iran một phần là do thỏa thuận này không có các biện pháp hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, vốn được coi là mối đe dọa đối với Israel. Theo các báo cáo truyền thông, Israel hiện đang thúc đẩy đưa vấn đề này vào bàn đàm phán, cùng với chính sách tài trợ cho các nhóm dân quân vũ trang trên khắp Trung Đông của Iran.
Tính đến đầu tháng 2, 2026, các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ nghiêm trọng. Các cuộc đàm phán này được xem là nỗ lực cuối cùng và mong manh nhằm tránh một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn. Các báo cáo cho thấy hiện không có "các cuộc đàm phán nghiêm túc" nào đang diễn ra, và Iran có thể từ chối đàm phán với chính quyền của ông Trump.
Bất kể cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ thành công hay thất bại, nước được hưởng lợi là Do Thái và nước phải chi trả mọi phí tổn vẫn là Mỹ. Còn lại quả của Do Thái là bao nhiêu thì chỉ có trời mới biết.
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Nectar Gan, “Iran, China and Russia launch annual joint naval drills as Trump upends Western alliances.” CNN, March 10, 2025.
* Trans Asia News, “ US Buildup Sparks Iran-Russia-China War Drills.” Kashmir Observer, January 31, 2026.
* Alex Horton, Dan Lamothe, John Hudson, “US shoots down Iranian drone that approached aircraft carrier.” Washington Post, February 3, 2026.
* Hindustan Times, “US Army Flees Iran’s Waters, USS Lincoln Sails 1400 KM Away, Khamenei's Threats Scare Trump Away?” February 3, 2026.
* Nasser Karimi, Jon Gambrell, “China, Iran and Russia hold joint naval drills in Mideast as tensions rise between Tehran and US.” AP, March 12, 2025.
* Monir Ghaedi, “How far will China go to back Iran if the US strikes?” DW, February 1, 2026.
* Behnam Ben Taleblu, “Assessing the Islamic Republic of Iran’s Ballistic Missile Program.” Foundation for Defense of Democracies, February 15, 2023.
* Brendan Cole, “How Iran’s Military Compares to the US’s.” Newsweek, Jan 13, 2026.
* France 24, “Missiles, uranium stockpiles: thorny issues on the Iran talks table.” February 5, 2026.
Gửi ý kiến của bạn
