Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Phan Châu Trinh Đà Nẵng Đại Hội Lần Thứ VI - Lễ Giỗ Lần Thứ 100 Chí Sĩ Phan Châu Trinh

 

Santa Ana, Nam California (Thanh Huy) – Trưa Chủ Nhật ngày 22 tháng 3 năm 2026 tại nhà hàng White Palace 2, Thành Phố Santa Ana. Hội Ái Hữu  cựu học sinh Trung Học Phan Châu Trinh Đà Nẵng Tổ Chức Đại Hội Lần Thứ VI - Lễ Giỗ Lần Thứ 100 Chí Sĩ Phan Châu Trinh.

Rất đông quý Thầy, Cô và các cựu học sinh Phan Châu Trinh Đà Nẵng về từ khắp nơi tham dự đại hội. Đại diện gia đình cụ Phan có Ông Phan Thanh Thắng, Anh Phan Hữu Chi…

 

Quan khách có: Giáo Sư Trần Huy Bích, Giáo Sư Đoàn Ngọc Đa, Hội Trưởng Hội Đồng Hương Quảng Nam Đà Nẵng và phái đoàn, Ông Lê Xuân Hùng, Hội Trưởng Hội Đồng Hương Quảng Trị, Cô Kim Ngân, Viện Việt Học, Hội Nữ Sinh Gia Long, một số đại diện các hội đoàn, đoàn thể thân hữu, các cơ quan truyền thông.

 

Mở đầu buổi lễ, cựu học sinh Huỳnh Tuấn Hội Phó Nội Vụ lên điều hợp chương trình nghi thức chào quốc kỳ Việt Nam Cộng Hoà, Hoa Kỳ và phút mặc niệm, trong phút mặc niệm để tưởng nhớ đến các bậc tiền nhân đã có công dựng nước, giữ nước, Quân Cán Chính Việt Nam Cộng Hòa, quý Thầy, Cô cùng các cựu học sinh Phan Châu Trinh Đà Nẵng đã hy sinh vì lý tưởng tự do.

 

Tiếp theo cựu học sinh Võ Văn Thiệu, Tổng Thư Ký Hội lên mời một số quan khách, quý thầy, cô, đại diện gia đình cụ Phan lên trước bàn thờ cụ Phan thắp nhang tưởng niệm lễ giỗ lần thứ 100 năm.

 

Sau phần nghi thức,  cựu học sinh Phan Ứng Thời, Hội Trưởng Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Phan Châu Trinh, trưởng ban tổ chức lên ngỏ lời chào mừng và cảm ơn quý vị quan khách, quy` thầy, cô, các cơ quan truyền thông cùng các cựu học sinh và gia đình thân hữu.

 

Ông tiếp: “Chúng ta đã may mắn trở thành người hữu dụng và đã đóng góp không ít cho xã hội, gia đình và quê hương.

Là một học sinh của một trường Trung Học mang tên nhà Ái Quốc Phan Châu Trinh, chúng ta đã luôn luôn noi gương và quyết tâm làm theo các lời nhắn nhủ của Người dù trong hoàn cảnh nào của quê hương.

Trong ngày đại hội kỳ VI và cũng là ngày giỗ 100 năm của chí sĩ Phan Châu Trinh, chúng ta có dịp gặp lại quý thầy, cô và các đồng môn đến từ khắp nơi, đây là dịp để chúng ta có cơ hội trao cho nhau những tin tức vui buồn, kẻ mất người còn trong cuộc sống, đồng thời cũng ôn lại những kỷ niệm một thời dưới ngôi trường thân yêu mang tên chí sĩ Phan Châu Trinh.

 

Chúng tôi xin kính chúc tất cả quý vị có một buổi hội ngộ với đầy kỷ niệm yêu thương và đáng nhớ.”

Tiếp theo, ban tổ chức mời quý thầy cô lên sân khấu để các cựu học sinh tặng hoa, quà lưu niệm tri ân đến các Thầy, Cô để tỏ lòng biết ơn dạy dỗ của quý Thầy, Cô.trong tinh thần “Tôn Sư Trọng Đạo.” Trong lúc nầy ban tổ chức cũng mời cựu học sinh Phan Ứng Thời, Hội Trưởng lên để được vinh danh ông là một hội trưởng xuất sắc đã hy sinh nhiều công sức để duy trì những sinh hoạt của hội trong nhiều năm qua.

 

Sau đó ban tổ chức mời Giáo Sư Sử Gia Trần Gia Phụng, cựu Giáo Sư Phan Châu Trinh lên phát biểu với đề tài: Phan Châu Trinh từ Cựu Học Đến Tân Học. Ông cho biết: “Vào đầu thế kỷ 20 tình hình Việt Nam có 2 điểm đáng chú ý: Thứ nhứt, Pháp bảo hộ Việt Nam năm 1884, nhưng vẫn để triều đình Việt Nam cai trị Bắc và Trung kỳ và tiếp tục duy trì nền giáo dục Hán học. Nam kỳ là thuộc địa của Pháp từ 1874.  Thứ hai, để phổ biến văn hoá Pháp, tại Huế nhà cầm quyền bảo hộ thành lập Pháp Tự Quốc Học Đường (Quốc Học) năm 1896, và các tu sĩ dòng sư huynh La Salle (La San) mở trường Pellerin (Bình Linh) năm 1904.Chính trong hoàn cảnh nầy, PCT đỗ phó bảng Hán học năm 1901, và được bổ nhiệm làm thừa biện bộ Lễ tại Huế năm 1903.

Về thân thế PCT, có 3 điểm quan trọng.Thứ nhứt, PCT sinh trưởng tại Quảng Nam, là tỉnh sớm tiếp xúc với người tây phương và văn hoá tây phương.  Người Quảng Nam thích học hỏi, hay tranh luận, mang tiếng là “Quảng Nam hay cãi”.  Thứ hai, phụ thân của PCT là Phan Văn Bình, giữ chức quản cơ sơn phòng (phòng thủ miền núi), bị sát hại trong một vụ án không rõ ràng, chắc chắn ám ảnh ông suốt đời. Thứ ba, làm việc tại Huế, PCT đọc được các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ (1830-1871), và bài “Thiên hạ đại thế luận” của Nguyễn Lộ Trạch (1843-1898). Thứ Tư, điều quyết định làm thay đổi tư tưởng PCT, theo Huỳnh Thúc Kháng chính là sau khi PCT đọc những tân thư của những nhà cải cách Trung Hoa là Lương Khải Siêu và Khang Hữu Vi về tự do và dân quyền … “thì trong lòng ham thích quên ăn, quên ngủ, từ đó trong tư tưởng đổi hẳn ra một cách mới mẻ.”

Cả bốn dữ kiện trên đây (người Quảng Nam, phụ thân bị sát hại, đọc các bản điều trần, tân thư) ảnh hưởng đến tư tưởng PCT, nên có thể vì vậy, ông chủ trương bất bạo động, cải cách văn hoá, chính trị, cổ xuý quốc ngữ, nhưng không kiến nghị lên triều đình như những nhà duy tân đi trước.

 

Năm 1905, PCT từ chức, trở về Quảng Nam, và cùng các thân hữu như Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng, Phan Thúc Duyện, Lê Cơ... vận động duy tân, mở những lớp học ở các huyện, dạy toán, khoa học, quốc ngữ. Vận động thành lập những hội như nông hội, hội cắt tóc ngắn, hội mặc đồ tây… Học viên không phân biệt tuổi tác, giới tính.

 

Để tìm hiểu thời cuộc, PCT du hành vào nam (tới Phan Thiết), ra bắc (đến Hà Nội), lên Yên Thế, qua Trung Hoa, thăm Nhật Bản.

 

Năm 1906, sau khi từ Nhật trở về, PCT nói với Phan Bội Châu rằng: “Chỉ nên đề xướng dân quyền, dân đã biết có quyền thì việc khác có thể tính lần được.” Nói đến dân quyền là nói đến độc lập, tự do, dân chủ.

 

Năm 1907, trong một bài viết tại Hà Nội PCT kết luận: “Không bạo động, bạo động tất chết.  Không trông người nước ngoài, trông người nước ngoài tất ngu ... Đồng bào ta, người nước ta, ai mà ham muốn tự do, tôi xin có một vật rất quý báu tặng cho đồng bào là không gì bằng học.”

 

Năm 1908, dân chúng huyện Đại Lộc, Tỉnh Quảng Nam biểu tình ngày 11-3, xin giảm xâu hạ thuế.  PCT là người Đại Lộc, lại cổ xuý nâng cao dân trí, nên người Pháp nghi ngờ ông cầm đầu cuộc dân biến, liền bắt ông ngày 31-3-1908 tại Hà Nội, dù ông không liên hệ gì đến việc nầy.

 

Từ đây cuộc đời PCT trôi nổi theo thời cuộc.  Ông bị lưu đày ra Côn Lôn năm 1908.  Nhờ hội Nhân Quyền Pháp can thiệp, ông được trả tự do năm 1910, nhưng bị chỉ định cư trú ở Mỹ Tho.  Năm 1911, PCT sang Pháp theo phái đoàn giáo sư Hán văn. Khi thế chiến bùng nổ năm 1914, PCT bị tù tại Paris, rồi năm sau (1915) được thả ra.  Năm 1925, nhà cầm quyền Pháp chấp thuận cho PCT trở về Nam kỳ.

 

Tại Sài Gòn, PCT diễn thuyết 2 lần ở Nhà Hội Thanh Niên, hô hào thiết lập chính thể dân chủ. Đây là hoạt động cuối cùng của ông trước khi từ trần ngày 24-3-1926.

 

Tóm lại,trước sau PCT hoạt động ở trong nước có 6 năm, gồm 4 năm sau khi từ quan, 2 năm sau khi từ Pháp về nước, nhưng ảnh hưởng của ông khá sâu rộng.

Về văn hoá, sau khi PCT dấn thân hoạt động văn hoá, cổ xuý quốc ngữ năm 1905, thì quốc ngữ dần dần thay thế chữ Hán, được đưa vào trường học và trở thành chữ viết của người Việt.  Các kỳ thi Hán học chấm dứt năm 1918.

 

Về chính trị, sau khi PCT từ trần năm 1926, nhiều hội đoàn và đảng phái tranh đấu cho tự do của người Việt được thành lập ở Trung và Bắc kỳ, mà cao điểm là VNQDĐ, thành lập tại Hà Nội vào cuối năm 1927.

 

Những biến chuyển trên đây thầm lặng, không bùng nổ, nhưng lại tạo nên nền tảng căn bản của một trục xoay làm chuyển hướng (turning point) dòng chảy văn hoá và chính trị, từ cựu học chữ Hán qua tân học quốc ngữ, và từ tinh thần quân chủ qua sinh hoạt dân chủ. Những sự kiện nầy từ từ ảnh hưởng lâu dài đến lịch sử cận đại Việt Nam…”

 

Sau đó ông Phan Thanh Thắng, đại diện gia đình Chí Sĩ Phan Châu Trinh lên phát biểu, mở đầu phần phát biểu ông kể lại một giai thoại khá thú vị về sự ra đời của nhà cách mạng PCT. “Từ thuở thiếu thời ông được cha ông kể lại rằng: Một vị Thầy địa lý đi ngang qua làng quê Tây Lộc của chúng tôi, khi nhìn thấy một hồ sen với những bông sen nở hoa tuyệt đẹp giữa cánh đồng Bồ Lúa bao la bát ngát, ông hỏi dân làng hồ sen nầy có tự bao giờ thì được trả lời trước đây nơi đó chỉ là một đám ruộng rất lớn sình lầy rồi bỗng dưng sen mọc lên và trổ hoa đẹp như vậy chứ không ai trồng cả!

 

Ông trầm ngâm rồi nhìn lên dãy núi Rừng Làng hình móng ngựa bọc sau lưng làng quê với một cây Gia Dù cao to sừng sững nổi bật giữa cánh rừng vô cùng hùng vĩ. Ông điềm đạm nói rằng: “Rồi nơi đây sẽ sản sinh một nhân tài kiệt xuất.”

 

Quả đúng như lời tiên tri của vị thầy địa lý, không lâu sau đó Chí Sĩ Phan Châu Trinh chào đời tại làng quê Tây Lộc với cánh đồng Bồ Lúa trù phú và đập nước ông Vũ, ông Hờ cùng lũy tre bao bọc làng quê đẹp tợ bức tranh thủy mạc. Quả là Địa Linh sinh Nhân Kiệt.”

 

Sau đó ông trình bày về thân thế, sự nghiệp cuộc đời Chí Sĩ PCT, cuối cùng phần kết luận ông nói: “Than ôi! Non sông nặng gánh, son sắt một lòng, trong 20 năm hết xứ nầy qua xứ khác, hết nạn nọ đến nạn kia, biết bao đắng cay, nguy hiểm mà vẫn nghị lực hùng tâm để thực hành chủ nghĩa dân chủ để cứu dân, cứu nước. Thế thì Tiên Sinh không những là nhà chí sĩ quên mình mà chính là một bậc đại trí thức, một nhà cách mạng lỗi lạc cho con đường chính trị đối với Tổ Quốc Việt Nam ta vậy. Tiên sinh mất ai cũng điếu tang để chế, đưa đám rất đông, các nơi xa đều làm lễ truy điệu. Việc ấy xưa nay chưa từng thấy: Điều đó nói lên sự tôn kính và ngưỡng mộ của toàn dân Việt Nam đối với chí sĩ PCT đến dường nào.

 

Với chủ trương Khai Dân Trí, Chấn Dân Khí, Hậu Dân Sinh của nhà cách mạng PCT vẫn còn giá trị tuyệt đối với hiện tình đất nước ngày nay. Cộng sản Việt Nam với chế độ độc tài toàn trị đã làm cho xã hội băng hoại, người dân chỉ biết cúi đều để được an phận, đặc biệt tuổi trẻ Việt Nam sống trong thác loạn, sa đọa, chỉ biết hưởng thụ mà quên đi trách nhiệm đối với non sông, đất nước trước hiểm họa Bắc Phương. Cổ xúy tư tưởng Cụ Phan sẽ phần nào thức tỉnh con dân Việt Nam trên con đường đấu tranh giải thể chế độ cộng sản để đem lại tự do, dân chủ và quyền làm người đích thực cho dân tộc Việt Nam chúng ta.”

 

Chương trình văn nghệ dưới sự điều hợp của MC. Bích Ngọc. Mở đầu chương trình, Ban hợp Ca Phan Châu Trinh lến hợp ca bản “Phan Châu Trinh Hành Khúc”

Buổi tiệc bắt đầu, mọi người cùng ăn cùng thưởng thức chương trình văn nghệ thật xuất sắc do các anh chị em cựu học sinh Phan Châu Trinh và các nghệ sĩ thân hữu trình diễn. Xen lẫn chương trình văn nghệ có phần xổ số lấy hên đầu Xuân.

 

Trong dịp nầy ban tổ chức cũng đã cho phát hành Đặc San Đại Hội Toàn Thế Giới Kỳ VI “Một Thế Kỷ Đi Qua”  dày 200 trang do Ban Chấp Hành cùng các cựu học sinh: Phan Ứng Thời, Võ Văn Thiệu, Lê Minh Tùng, Nguyễn Hữu Tưởng, Trương Công Lập, Vĩnh Đương, Nguyễn Đức Bạn, Huỳnh Tuấn, trình bày và ấn loát với nội dung phong phú qua nhiều bài viết và hình ảnh tài liệu giá trị của quý vị Giáo Sư, của các nhà văn, nhà thơ, các nhà biên khảo xuất thân từ Trường Phan Châu Trinh Đà Nẵng đóng góp.

Ban Điều Hành Hội Trưởng: Phan Ứng Thời ([email protected])

Hội Phó Nội Vụ: Huỳnh Tuấn ([email protected])

Hội Phó Ngoại Vụ: Trương Công Lập ([email protected])

Tổng Thư Ký kiêm Thủ Qũy: Võ Văn Thiệu.

 

Truyền Thông Báo Chí: Vĩnh Đương, Như Hảo.

 

Kế Hoạch: Nguyễn Hữu Tưởng. Trật Tự: Hà Thức, Giao Tế: Lê Minh Tùng.