TCPV vừa cho phép Tổng Thống Trump tiếp tục kế hoạch sa thải hơn 1,300 nhân viên Bộ Giáo Dục, thu hẹp vai trò của chính phủ liên bang trong giáo dục. Kế hoạch này gây tranh cãi dữ dội và bị chỉ trích là xâm phạm quyền lập pháp của Quốc Hội.
(Nguồn: Chụp lại từ YouTube)
(WASHINGTON, ngày 14 tháng 7) – Tối Cao Pháp Viện (TCPV) Hoa Kỳ hôm Thứ Hai đã bật đèn xanh cho chính quyền Trump tiếp tục kế hoạch giải thể Bộ Giáo Dục với việc sa thải hơn 1,000 người, theo bản tin từ New York Times.
Phán quyết này là một thắng lợi lớn đối với Trump, tạo điều kiện thuận lợi để ông thúc đẩy mục tiêu giảm bớt sự can thiệp của chính phủ liên bang trong lĩnh vực giáo dục.
Theo kế hoạch, hơn 1,300 nhân viên sẽ bị cho nghỉ việc. Bộ Giáo Dục – cơ quan chịu trách nhiệm quản trị các khoản vay sinh viên hàng tỷ MK, giám sát chất lượng giáo dục, và đảm bảo thực thi luật dân quyền trong môi trường học đường – sẽ phải gồng mình chống chọi khi bị cắt giảm nhân sự thê thảm như vậy.
Mới đầu năm 2025, Bộ Giáo Dục còn được hơn 4,000 viên chức. Dần dà, một số người bị chấm dứt hợp đồng trong thời gian thử việc, những người khác được khuyến khích tự nguyện nghỉ. Sau nhiều đợt cắt giảm, lực lượng nhân sự của Bộ chỉ còn khoảng một nửa so với trước khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc.
Phán quyết của TCPV cho thấy khuynh hướng mở rộng quyền hạn của Tổng Thống: Trump được quyền giải thể một cơ quan chính phủ do Quốc Hội lập ra mà không cần sự đồng thuận từ các nhà lập pháp. Bên nguyên đơn phản đối và cho rằng việc sa thải hàng loạt sẽ khiến Bộ Giáo Dục bị tê liệt. Trong đó, Văn phòng Dân Quyền bị ảnh hưởng nặng nề nhất, với 7 trong số 12 văn phòng đã bị đóng cửa.
Một tuần trước đó, TCPV đã mở đường cho chính quyền Trump tiến hành cắt giảm hàng ngàn vị trí tại nhiều cơ quan liên bang, trong đó có các bộ như Bộ Gia Cư, Bộ Ngoại Giao và Bộ Ngân Khố.
Lệnh của tòa không có chữ ký, không kèm theo lời giải thích, và cũng không công bố tỷ số biểu quyết. Chỉ có Thẩm Phán Sonia Sotomayor là có bài phản bác dài 19 trang, được hai thẩm phán cấp tiến còn lại là Elena Kagan và Ketanji Brown Jackson ký tên tán thành.
Cả ba thẩm phán cho rằng Trump đã vi phạm nguyên tắc tam quyền phân lập khi đơn phương tìm cách giải thể một cơ quan cấp bộ được Quốc Hội thành lập gần nửa thế kỷ trước. “Chỉ Quốc Hội mới có quyền bãi bỏ bộ này,” Sotomayor viết.
Bà cũng cảnh báo rằng quyết định của TCPV sẽ để lại những tác động tiêu cực nghiêm trọng đối với học sinh cả nước, gây ra “những thiệt hại khôn lường, cản trở hoặc làm mất đi cơ hội học tập, và khiến học sinh phải đối mặt với kỳ thị, xâm hại tình dục cùng các hành vi xâm phạm dân quyền khác—trong khi các nguồn lực liên bang mà Quốc Hội đã dành để bảo vệ các em nay không còn được đảm bảo.”
Lệnh của tòa án chỉ là tạm thời, được áp dụng trong lúc các tòa cấp dưới xem xét liệu kế hoạch của Trump có phù hợp với quy định pháp luật hay không. Trên thực tế, các viên chức từng được một thẩm phán tại Boston ra lệnh phục chức, nhưng giờ đây lại có thể bị sa thải lần nữa.
Chính quyền Trump lập tức bày tỏ sự hài lòng. Bộ trưởng Bộ Giáo Dục Linda McMahon nhanh chóng đưa ra thông cáo, tuyên bố sẽ đẩy mạnh tiến trình tinh giản bộ máy.
“Việc cắt giảm nhân sự là cần thiết để tăng hiệu quả hoạt động và nâng cao trách nhiệm, đồng thời giúp phân bổ nguồn lực tới đúng nơi – cho học sinh, phụ huynh và giáo viên,” McMahon cho biết. Bà cũng nhấn mạnh, chính quyền sẽ “giao lại quyền quản trị giáo dục cho từng tiểu bang,” nhưng vẫn “thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ theo quy định pháp luật,” trong khi “cắt giảm các bộ máy hành chính không cần thiết.”
Tòa Bạch Ốc cũng hoan nghênh phán quyết của Tòa án. “Một lần nữa, TCPV đã công nhận điều mà các thẩm phán cấp quận cực đoan luôn không chịu thừa nhận – rằng Tổng Thống Trump, trong vai trò là người lãnh đạo nhánh hành pháp, có toàn quyền hiến định để điều phối các cơ quan và viên chức thuộc quyền mình,” nữ phát ngôn viên Liz Huston nhấn mạnh.
Trong khi đó, nghiệp đoàn đại diện cho các viên chức Bộ Giáo Dục gọi quyết định của tòa là “thật đáng thất vọng.”
“Đây là hành động vô trách nhiệm từ chính quyền Trump khi họ cố tình triệt tiêu một cơ quan đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và tương lai của hàng triệu người dân. Chỉ mới bốn tháng, hậu quả đã hiện rõ mồn một trong toàn bộ hệ thống,” Sheria Smith, người đứng đầu chi nhánh 252 của Nghiệp Đoàn Công Chức Hoa Kỳ (American Federation of Government Employees, AFGE), phát biểu trong một thông cáo.
Ngày 20 tháng 3 năm 2025, Trump đã ký sắc lệnh hành pháp giao cho McMahon nhiệm vụ bắt đầu tiến trình đóng cửa Bộ Giáo Dục. Các viên chức trong chính phủ liên bang cho rằng kết quả thi cử của học sinh lẹt đẹt là lý do chính đáng để giải thể cơ quan này. “Chúng ta sẽ dẹp bỏ bộ này luôn, càng nhanh càng tốt,” Trump phát biểu đầy quyết đoán trong buổi ký sắc lệnh.
Hành động này ngay lập tức châm ngòi một cuộc chiến pháp lý, bởi Bộ Giáo Dục được Quốc Hội lập ra và chưa hề có sự đồng thuận giải thể từ các nhà lập pháp.
Hai khu học chánh, Nghiệp đoàn Giáo viên (American Federation of Teachers) và 21 Bộ Trưởng Tư Pháp tiểu bang thuộc Đảng Dân Chủ đã đệ đơn kiện tại tòa án liên bang ở Massachusetts. Các nguyên đơn yêu cầu thẩm phán ngăn chặn sắc lệnh hành pháp và hủy bỏ đợt sa thải đã khiến số lượng nhân viên tại Bộ Giáo Dục bị giảm gần một nửa.
Luật sư đại diện bên khởi kiện lập luận rằng kế hoạch của chính quyền Trump khiến Bộ Giáo Dục gần như tê liệt, không thể thực hiện các nhiệm vụ mà luật pháp liên bang yêu cầu bộ phải đảm trách.
Ngày 22 tháng 5, Thẩm phán Myong J. Joun ra phán quyết buộc chính quyền Trump phục chức cho toàn bộ nhân viên bị sa thải trong khi vụ kiện còn đang được xét xử. Ông cho rằng quyền bãi bỏ một cơ quan cấp bộ thuộc về Quốc Hội, và việc chính quyền tự ý tiến hành như vậy là vi phạm pháp luật liên bang.
Ngày 4 tháng 6, Tòa Phúc Thẩm Liên Bang Khu vực Một đã giữ nguyên phán quyết của Thẩm phán Joun. Hai ngày sau, chính quyền Trump nộp đơn khiến nghị khẩn cấp lên TCPV, đòi tòa án lật lại phán quyết của tòa sơ thẩm. Tổng Luật Sư (Solicitor General) D. John Sauer chỉ trích thẩm phán Joun đã “cản trở quyền điều hành hợp hiến của nhánh hành pháp đối với Bộ Giáo Dục.”
Đáp lại, phía nguyên đơn nói lãnh đạo Bộ Giáo Dục đã “cố ý phá bỏ cơ quan bằng sắc lệnh hành pháp,” mà không thèm thông qua Quốc Hội.
Trong các hồ sơ pháp lý, bên khởi kiện cho rằng tòa án cấp dưới đã đúng khi xác định chính quyền khó lòng thắng kiện, vì trên thực tế bộ coi như đã bị giải thể. Dù vẫn còn “sót lại vài người làm việc” tại Bộ Giáo Dục, điều đó không có nghĩa là chính quyền Trump đang “nghiêm túc thực hiện sứ mạng Quốc Hội giao phó,” mà là đang “triệt hạ tận gốc” cơ quan này.
Chính quyền Trump sau đó đáp rằng bộ đã cân nhắc kỹ và thấy rằng “với bấy nhiêu nhân sự còn lại, họ vẫn làm tròn được các nhiệm vụ phải làm. Còn những việc không cần thiết thì nên để các tiểu bang tự lo liệu.”
VB biên dịch
