Ảnh: American Community Media
California có luật an toàn súng đạn nghiêm ngặt nhất cả nước, giúp tỷ lệ tử vong do súng đạn thấp hơn nhiều so với con số trung bình trên toàn nước Mỹ. California có số người chết vì súng đạn vào khoảng 3,200 người hàng năm. Nếu tỷ lệ tử vong do súng đạn trên toàn quốc tương đương với California, thì có gần 140,000 người không chết vì súng, và hàng trăm nghìn ca thương tích do súng đã không xảy ra.
Tuy nhiên, nhiều người dân California vẫn chưa biết đến một số công cụ hữu hiệu giúp ngăn chặn bạo lực súng đạn. Một cuộc thăm dò gần đây trên toàn tiểu bang cho thấy 80% người dân California biết rất ít hoặc không biết gì về lệnh bảo vệ chống bạo lực súng đạn (gun violence restraining orders- GVRO). Ước tính chỉ có khoảng 30% người dân California từng nghe nói về lệnh bảo vệ này.
Để cung cấp thêm thông tin, văn phòng Thống đốc Gavin Newsom đã phát động chiến dịch Giảm Rủi ro thông qua Văn phòng Dịch vụ Khẩn cấp (Cal OES). Chiến dịch này nhằm nâng cao nhận thức về các lệnh hạn chế bạo lực súng đạn và các công cụ pháp lý khác, có thể giúp gia đình, trường học, chuyên gia y tế và cơ quan thực thi pháp luật hành động trước khi bạo lực xảy ra.
Tại buổi họp báo của American Community Media vào cuối tháng 7, các viên chức, nhà hoạt động giải thích về các luật có thể cải thiện an toàn và cứu sống người dân, đặc biệt với những cộng đồng bị ảnh hưởng nặng nề bởi bạo lực súng đạn.
GVRO là lệnh bảo vệ, có thể tạm thời tước bỏ vũ khí của một cá nhân nếu tòa án tìm thấy bằng chứng về hành vi nguy hiểm hoặc bạo lực. Ari Freilich, giám đốc Văn phòng Phòng chống Bạo lực Súng đạn California giải thích: Lệnh Cấm Bạo lực Súng đạn (GVRO) của California “trao quyền cho cơ quan thực thi pháp luật và một số thành viên cộng đồng trình bày bằng chứng trước thẩm phán về một cá nhân đang có nguy cơ dẫn đến bạo lực súng đạn hoặc tự tử; từ đó tòa án ra lệnh cấm sở hữu, tiếp cận, mua súng đạn trong một thời gian qui định.
Bằng chứng có thể bao gồm những lời tuyên bố, những bài viết trên nhật ký, bài đăng trên mạng xã hội; hoặc các dấu hiệu cho thấy một cá nhân có những suy nghĩ dài hạn về việc thực hiện bạo lực hàng loạt, ngay cả khi họ chưa phạm tội; hoặc là lời trực tiếp đe dọa bất kỳ nạn nhân cụ thể nào.
Kể từ khi GVRO của California có hiệu lực vào năm 2016, nó đã trở thành mẫu mực cho các luật lệnh bảo vệ tương tự được áp dụng tại 19 tiểu bang khác và Washington, D.C., giúp lực lượng thực thi pháp luật ngăn ngừa các vụ xả súng hàng loạt, tạo điều kiện để tước vũ khí của nghi phạm một cách hợp pháp.
Theo Tiến sĩ Amy Barnhorst, phó giám đốc Trung tâm Phòng chống Bạo lực, giáo sư tâm thần học UC Davis cho rằng GVRO giúp ngăn chặn bạo lực súng đạn từ những người mà hệ thống y tế tâm thần và hệ thống tư pháp hình sự trước đây không thể can thiệp. Và đó chính xác là trường hợp của kẻ xả súng ở Parkland vào năm 2016. Hắn ta đã bị nhiều người để ý; nhưng tại thời điểm đó hắn ta vẫn được phép sở hữu súng. Hiện chỉ khoảng 1.6% người dân Mỹ định mua súng tại một tiệm súng có giấy phép không vượt qua được kiểm tra lý lịch.
Barnhorst kể rằng vào năm 2017, bà làm việc tại đơn vị khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở Quận Sacramento; các đặc vụ FBI và cơ quan thực thi pháp luật địa phương đưa một sinh viên cao đẳng cộng đồng đến. Sinh viên này đã dặn một vài người bạn thân không đến trường vào một ngày báo trước; ám chỉ có một danh sách giết người; và đăng hình ảnh lên mạng xã hội với trang phục quân đội, tay cầm súng. Nhân viên FBI giải thích với bà rằng không có bằng chứng nào cho thấy anh ta đã phạm tội; và cũng không thể giữ anh ta trong bệnh viện tâm thần chỉ vì “có vẻ” nguy hiểm.
Theo Barnhorst, người này có nhiều hoang tưởng bạo lực, nhưng không thực sự có triệu chứng bệnh tâm thần để điều trị. Bà cũng không chắc liệu việc đưa anh ta vào viện tâm thần có thể giúp giảm bớt tư tưởng bạo lực. Nhưng bà thực sự lo lắng cho anh ta, các bạn cùng lớp và gia đình. Bà đã đệ đơn xin lệnh GVRO đối với anh ta vì nguy cơ xả súng hàng loạt.
Trung sĩ Kyle Ikeuchi thuộc Văn phòng Cảnh sát trưởng Sacramento kể lại một vụ việc tương tự. Một cậu bé 15 tuổi bắt đầu đăng lên mạng xã hội rằng sẽ mang theo một khẩu súng ngắn cưa nòng đến trường, và mọi người nên chuẩn bị đối phó. Cậu ta đã gửi cho bạn mình một tin nhắn riêng nói rằng đừng đến trường vào ngày hôm sau; và nếu vẫn đến thì nhà vệ sinh sẽ là nơi an toàn. Một phụ huynh nhìn thấy tin nhắn này đã gọi điện cho văn phòng cảnh sát trưởng. Cơ quan thực thi pháp luật đã nộp lệnh GVRO và lệnh khám xét nhà của cậu học sinh, lý do là trẻ vị thành niên không được phép sở hữu súng. Họ tìm thấy một khẩu súng ngắn cưa nòng trong phòng ngủ của anh trai nghi phạm, một thanh niên 17 tuổi đang trong thời gian thử thách. Cậu bé 15 tuổi đã bị bắt giữ theo lệnh 5150. Khi bị bắt, cậu ta nói với viên cảnh sát: "…Tôi cứ mơ đi mơ lại thấy mình bắn vào ngực người bạn thân nhất của mình bằng khẩu súng ngắn cưa nòng …" Hiện nay cảnh sát vẫn giám sát chặt chẽ người thanh niên này, giúp cậu ta làm những việc có ích cho xã hội.
Gabriella Gonzales, 23 tuổi, thành viên hội đồng cố vấn thanh thiếu niên của Reduce the Risk, kể lại kinh nghiệm của chính bản thân. Bạo lực súng đạn thường liên quan đến các hình thức bạo lực khác. Vào năm 17 tuổi, cô gặp một anh chàng sống gần nhà; người này nhiều lần đòi quan hệ tình dục với cô. Khi cô liên tục từ chối, anh ta trở nên hung hăng và đe dọa sẽ bắn tôi nếu cô không chiều ý. Hắn nhắn tin muốn gặp Gabriella ở một công viên gần nhà để có thể bắn cô. Hắn giễu cợt rằng muốn thấy cô bỏ chạy vì cô mập. Hắn gửi ảnh và video quay cảnh súng của mình, đe dọa sẽ đến tìm cô để bắn vì không tuân theo những lời gạ gẫm tình dục.
Lúc đó, Babriella không hề biết có lệnh bảo vệ GVRO. Vài tháng sau, chính gã đó bị bắt vì tội đe dọa xả súng trong trường học. Hắn ta đã đe dọa một người khác.
Vào năm 2018, 424 đơn GVRO đã được nộp tại California. Đến năm 2023, số đơn đã tăng lên 2,073, gấp năm lần! Một đơn GVRO tiêu chuẩn sử dụng chung cho cả cơ quan thực thi pháp luật và những người có đủ điều kiện với người mà họ đang lo ngại. Nhựng người nộp đơn có thể là người trong gia đình, đồng nghiệp, chủ lao động, cán bộ nhà trường, bạn tình…Cơ quan thực thi pháp luật ứng phó với tình trạng khẩn cấp bạo lực cũng có thể nộp đơn xin Lệnh GVRO khẩn cấp qua điện thoại, có hiệu lực từ 5 đến 21 ngày; và yêu cầu tòa án xét duyệt cho một lệnh cấm sử dụng vũ khí dài hạn hơn.
Người nộp đơn có thể nộp đơn lên Tòa án Cấp cao địa phương hoặc online, cung cấp bằng chứng về mức độ nguy hiểm, bất kể người bị cáo buộc đã sở hữu vũ khí hay chưa. Lệnh GVRO sẽ được cấp trong vòng một ngày, có hiệu lực tối đa 21 ngày trước khi có một phiên tòa xét xử.
Người dân California có thể tìm hiểu thêm về GVRO tại các trang mạng an toàn súng: www.reducetherisk.ca.gov, có 14 ngôn ngữ khác nhau; hoặc:
Việt Báo biên dịch
Gửi ý kiến của bạn
