Ảnh: American Community Media
Sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên hiện đang ở mức báo động, là cuộc khủng hoảng của thời đại, theo cựu Tổng Y sĩ Hoa Kỳ Vivek Murthy. Theo dữ liệu từ Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia, hơn 22% thanh thiếu niên Gen Z (có độ tuổi từ 13 đến 28) cho biết đã từng trải qua giai đoạn trầm cảm nặng vào năm 2023. Cứ 10 trẻ em thì có 4 em bị chứng buồn chán kéo dài. Tỷ lệ trầm cảm cao nhất ở thanh thiếu niên gốc Latin; trong khi nam thanh niên da đen có tỷ lệ tự tử cao nhất. Năm 2022, tự tử là nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với người Mỹ gốc Á trong độ tuổi 15-24.
Tại buổi họp báo vào cuối tháng 7 do American Community Media tổ chức, những chuyên gia y tế đã thảo luận về nguyên nhân dẫn đến vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên. Chấn thương tâm lý liên thế hệ, nạn phân biệt chủng tộc có hệ thống, bất ổn kinh tế là một trong số nhiều khó khăn mà thế hệ này phải đối mặt.
Theo tiến sĩ Ovsanna Leyfer- phó giáo sư nghiên cứu tại Khoa Tâm lý học tại Đại học Boston- tỷ lệ tự tử ở thanh thiếu niên gia tăng, tình trạng trầm cảm ngày càng trầm trọng. Hoa Kỳ đang ở trong một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng thực sự. Hơn 40% Gen Z cho biết luôn cảm thấy buồn chán hoặc tuyệt vọng. Cứ năm người thì có một người đã nghĩ đến việc tự tử. Có những em vì hoàn cảnh khó khăn không hề nhận được sự hỗ trợ, điều trị y tế hay tâm lý nào.
Nói về nguyên nhân, đa số thường cho rằng vấn đề tâm thần ở thanh thiếu niên là do mạng xã hội và tác động kéo dài của đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, Tiến sĩ Kiara Alvarez- phó giáo sư tại Trường Y tế Công cộng Bloomberg thuộc Đại Học Johns Hopkins- cho biết trên thực tế thanh thiếu niên da màu phải đối mặt với những khó khăn dài hạn và sâu xa hơn nhiều. Đối với thanh thiếu niên da đen và Latin, phân biệt chủng tộc là một tác nhân gây căng thẳng mãn tính. Đó không chỉ là chấn thương tâm lý từ những nguyên nhân ngẫu nhiên. Đó là sự mệt mỏi do hằng ngày bị phân biệt đối xử, ở trong hệ thống trường học định kiến, phải lo lắng về sự an toàn trong cộng đồng. Đối với thanh thiếu niên gốc Latin, cuộc khủng hoảng còn trầm trọng hơn bởi rào cản ngôn ngữ, nỗi sợ về tình trang di trú, khó khăn tài chính. Khi cha mẹ phải làm nhiều việc cùng lúc để mưu sinh, những đứa trẻ ở tuổi teen đang thay đổi tâm sinh lý dễ bị căng thẳng, phải tìm cách sống còn trong một môi trường đầy đe dọa.
Hệ thống y tế chưa phản ứng đủ nhanh về tình trạng này. Tiến sĩ Leyfer nhấn mạnh sự cần thiết mở rộng ứng dụng liệu pháp hành vi nhận thức (CBT), mà bà mô tả là “phương pháp điều trị tiêu chuẩn vàng, dựa trên dữ kiện”. CBT đặc biệt hiệu quả với thanh thiếu niên. Nó dạy các em nhận diện những cách suy nghĩ có hại, cách điều hòa cảm xúc, xây dựng kỹ năng đối phó mà các em sẽ sử dụng suốt đời.
Nhưng có ít trẻ em có cơ hội tiếp cận cách điều trị này. Ngay cả khi các em tìm đến sự giúp đỡ, chúng thường không được điều trị đúng cách. Có một sự khác biệt lớn giữa việc “trút bầu tâm sự” với người cố vấn tâm lý và việc thực sự học được cách suy nghĩ khác, cảm nhận khác và hành động tốt hơn. Nếu đưa CBT vào trường học, nhà trẻ, các chương trình chăm sóc sức khỏe từ xa một cách phù hợp, chúng ta có thể được giúp đỡ nhiều trẻ em có vấn đề về tâm lý.
Nhưng bà Leyfer cũng nói thêm rằng CBT không phải là thuốc chữa bách bệnh. Sức khỏe tâm thần cũng liên quan đến các mối liên hệ, bản sắc văn hóa và cảm giác được nương tựa. Đó là lúc sự chăm sóc dựa trên nền tảng văn hóa phát huy tác dụng.
Soo Jin Lee, đồng sáng lập và giám đốc của Yellow Chair Collective, cho biết các liệu pháp dựa trên nền tảng văn hóa cũng cần thiết. Bà nói: "Trong cộng đồng AAPI, chúng tôi không chỉ đấu tranh chống lại sự kỳ thị. Chúng tôi đang giải quyết sự im lặng đã tồn tại qua nhiều thế hệ".
Nhiều thanh thiếu niên người Mỹ gốc Á trải qua chấn thương liên thế hệ, những dư chấn cảm xúc của di dân, chiến tranh, nghèo đói… mà cha mẹ thường mang nặng nhưng không nói ra. Con cái có thể không biết toàn bộ câu chuyện về những gì cha mẹ đã phải chịu đựng, nhưng các em bị tác động về tâm lý khi bị áp lực phải thành công, phải không ngừng phấn đấu...
Yellow Chair Collective kết hợp các phương thức chữa lành phi ngôn ngữ như thái cực quyền, âm thanh trị liệu và luyện thở. Đôi khi liệu pháp chỉ đơn giản là ngồi thảnh thơi và theo dõi hơi thở. Không phải lúc nào lời nói cũng có khả năng chữa lành vết thương tâm lý.
Lee nói thêm rằng nhiều bệnh nhân trẻ không đồng cảm với các quan niệm phương Tây về sức khỏe tâm thần. Sử dụng liệu pháp trò chuyện có khi không thể giúp đỡ được. Các em cần liệu pháp phản ánh bản sắc văn hóa của mình.
Victoria Birch, 22 tuổi, là một nhà hoạt động quyền của thanh thiếu niên. Cô kể lại kinh nghiệm của chính mình, lớn lên cùng với nỗi bất an, trầm cảm và tự làm hại bản thân — rồi sau đó được đưa vào các trung tâm nuôi dưỡng. Birch cho biết không thấy có sự hỗ trợ từ những nơi này. Nó giống như một hình phạt. Sau nhiều năm tìm cách thoát ra khỏi hệ thống, cô đã bị giam từ năm 16 đến 22 tuổi.
"Tôi không thể hòa nhập," cô nói. "Và khi bạn không thuộc về nơi nào, bạn sẽ tìm những cách khác để tồn tại, ngay cả khi điều đó làm tổn thương bạn."
Birch bảy tỏ lòng biết ơn Beloved Village, một tổ chức cộng đồng đã giúp cô kết nối lại với các liệu pháp trị liệu, gia đình và hy vọng. "Họ đã cho tôi thấy sự trợ giúp thực sự là như thế nào. Họ không yêu cầu tôi chứng minh nỗi đau của mình. Họ chỉ đơn giản là ở bên cạnh tôi."
Hiện tại, Birch đang làm việc tại Văn Phòng Phục Hồi Thanh Thiếu Niên & Cộng Đồng California. Cô nói chuyện với công chúng về vấn đề sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Khi được hỏi về sự chữa lành, Birch nói: "Đôi khi chỉ là có ai đó ngồi bên cạnh bạn. Trong im lặng. Chỉ cần sự có mặt."
Để kết luận, các chuyên gia cho rằng việc giúp thế hệ Gen Z chữa lành tổn thương tâm lý cần có sự kết hợp giữa các liệu pháp điều trị đã được chứng minh và các sự chăm sóc phù hợp với văn hóa. CBT dạy các kỹ năng, nhưng sự gắn kết văn hóa mang lại nhiều ý nghĩa. Giới trẻ cần cả hai. Không nên kỳ vọng rằng những người trẻ tuổi sẽ hòa nhập được vào hệ thống điều trị có sẵn, mà cần xây dựng những hệ thống phù hợp với hoàn cảnh của các em. Liệu pháp CBT là thực sự cần thiết, cần được áp dụng rộng rãi hơn. "Nêú tìm ra cách đưa CBT vào trong trường học, phòng khám, online một cách phù hợp, nó có thể là một bước ngoặt cho thế hệ này. (VB)
Gửi ý kiến của bạn
