Ảnh: American Community Media
Quận Cam (VB) – Vào ngày 7 tháng 1 năm 2026, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (DHHS), phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), đã công bố một mô hình tháp thực phẩm mới, như một phần trong “Hướng dẫn cách ăn uống cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030”. Mô hình tháp thực phẩm mới này khác với các hướng dẫn dinh dưỡng liên bang trước đây, đảo ngược trật tự thực phẩm đề nghị. Nó ưu tiên protein, các sản phẩm từ sữa nguyên béo, chất béo lành mạnh, trái cây và rau củ; đồng thời đặt ngũ cốc nguyên hạt ở vị trí thấp nhất trong tháp dinh dưỡng. Mô hình mới khuyên hạn chế các loại carbohydrate tinh chế, đường bổ sung và thực phẩm chế biến ở mức độ cao; đề nghị tăng gấp gần đôi lượng protein tiêu thụ.
Trong một cuộc họp báo trên diễn ra vào giữa tháng 3 do American Community Media tổ chức, các diễn giả đã phân tích về hướng dẫn mới theo góc nhìn của khoa học sức khỏe y tế; thảo luận về những tác động môi trường của việc gia tăng tiêu thụ thịt đỏ và hoạt động chăn nuôi công nghiệp. Các diễn giả:
Dr. Marion Nestle, Giáo sư danh dự về Dinh dưỡng, Nghiên cứu Thực phẩm và Y tế Công cộng tại Đại học New York.
Dr. Christopher Gardner, Giáo sư Y khoa tại Trường Y thuộc Đại học Stanford.
Dr. Sailesh Rao, sáng lập viên tổ chức Climate Healers
Hướng dẫn dinh dưỡng mới được đưa ra trong bối cảnh Hoa Kỳ nằm trong các quốc gia phát triển có tình trạng sức khỏe người dân tệ nhất thế giới. Bộ trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr. chỉ ra rằng hơn 70% người Mỹ đang trong tình trạng thừa cân hoặc béo phì theo chuẩn lâm sàng. Thực tế là 90% chi tiêu cho y tế tại Hoa Kỳ hiện nay dành để điều trị và kiểm soát các bệnh mãn tính. Ông Kennedy cho rằng những hướng dẫn này giúp Mỹ quay trở lại với những nguyên tắc cơ bản. Các gia đình Mỹ cần ưu tiên những loại thực phẩm nguyên bản, giàu dinh dưỡng, cắt giảm mạnh mẽ các loại thực phẩm chế biến ở mức độ cao. Làm như vậy để “Giúp nước Mỹ khỏe mạnh trở lại” (Make America Healthy Again).”
Bà Brooke Rollins, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ — người công bố các hướng dẫn mới cùng với Bộ trưởng Kennedy Jr. — cho rằng những hướng dẫn mới này sẽ hỗ trợ những người nông dân, chủ trang trại và các doanh nghiệp Mỹ chuyên canh tác, sản xuất ra những loại thực phẩm thực. Nông dân, các chủ trang trại là những người đi đầu trong việc tìm kiếm giải pháp để có nhiều hơn các loại protein, sản phẩm từ sữa, rau củ, trái cây, chất béo lành mạnh cho các gia đình Mỹ.
Hướng dẫn mới được sự ủng hộ của Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ, cho rằng nó nhận diện ra các vấn đề của những người mắc các bệnh chuyển hóa mãn tính như tiểu đường. Tuy nhiên, điều này không có gì mới. Việc khuyên người dân giảm bớt tiêu thụ đường, thực phẩm chế biến đã có trong những hướng dẫn dinh dưỡng trước đây của các chuyên gia y tế. Vấn đề quan trọng là ý thức của người tiêu thụ; và những người dân có thu nhập trung bình thấp có đủ khả năng tài chính để ăn thực phẩm lành mạnh hay không.
Thực tế là chính phủ hiện nay đang làm cho người nghèo khó có khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh hơn. Một chính sách mới có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2, thắt chặt nghiêm ngặt các tiêu chí đủ điều kiện tham gia Chương trình Hỗ trợ Dinh dưỡng Bổ sung (SNAP). Các quy định mới của SNAP cũng giới hạn mức trợ cấp, cắt giảm xuống còn tối đa $298 mỗi tháng đối với một cá nhân độc thân. Hiện có 42 triệu người Mỹ đang nhận trợ cấp từ SNAP. Trước đây, trẻ em thuộc các gia đình nhận SNAP thường mặc nhiên được ăn sáng và ăn trưa miễn phí tại trường. Hiện nay các em phải nộp đơn ghi danh lại để được hưởng quyền lợi.
Dr. Christopher Gardner cho biết ông cùng đội ngũ chuyên viên trong Ủy ban Cố vấn về Hướng dẫn Dinh dưỡng đã dành hơn một năm để xây dựng hướng dẫn dinh dưỡng trước đây. Một trong những điểm trọng tâm là tăng cường tiêu thụ các loại đậu, đậu Hoà Lan, lentils, đồng thời cắt giảm thịt đỏ và thịt chế biến sẵn. Vì vậy, khi nhìn thấy hình ảnh một miếng bít tết to tướng nằm ở vị trí cao nhất trên tháp dinh dưỡng mới, ông và những đồng nghiệp cảm thấy giống như một cái tát vào mặt! Ông nói thêm rằng vẫn ủng hộ việc tăng cường sử dụng các loại thực phẩm toàn phần (whole foods) trong hướng dẫn mới, điều mà ông cũng đã làm trước đây.
Dr. Gardner cũng lưu ý về những tác động tiêu cực đối với các chương trình dinh dưỡng học đường, là nguồn cung cấp thực phẩm hàng ngày cho trẻ em thuộc các gia đình thu nhập thấp. Hiện nay các chương trình dinh dưỡng học đường đang bị cắt giảm kinh phí trầm trọng. Ngân sách liên bang dành cho các chương trình này đã bị cắt giảm tới 1 tỷ đô la trong năm tài khóa hiện tại. Hiệp hội Dinh dưỡng Học đường đã lên tiếng phản đối một đề nghị cắt giảm 3 tỷ đô la ngân sách dành cho các chương trình bữa ăn học đường trong vòng 10 năm tới. Nếu được thông qua, đề nghị này của chính phủ sẽ khiến 24,000 trường học khó có khả năng cung cấp bữa ăn lành mạnh cho hơn 12 triệu học sinh.
Theo Dr. Marion Nestle, một chuyên gia dinh dưỡng danh tiếng, người Mỹ đang tiêu thụ lượng protein quá mức. Protein hoàn toàn không phải là vấn đề đối với những người ăn đủ lượng calo và đa dạng thực phẩm. Việc protein được đề cao trong hướng dẫn mới thực chất chỉ là một chiêu trò tiếp thị, vì mục tiêu kinh tế, không liên quan đến thực trạng dinh dưỡng ở Mỹ.
Mô hình "kim tự tháp ngược" mới ưu tiên các loại thịt và sản phẩm sữa nguyên béo, đi kèm với các đề nghị bổ sung protein trong mỗi bữa ăn. Trước đây, các hướng dẫn dinh dưỡng đề nghị mức tiêu thụ là 0.8 gram protein cho mỗi kilogram trọng lượng cơ thể. Hiện tại, các đề nghị mới đưa lên mức từ 1.2 đến 1.6 gram. Việc tiêu thụ quá nhiều protein đã được chứng minh là có mối liên hệ với các bệnh lý tim mạch, tình trạng thận bị quá tải, các rối loạn chuyển hóa. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ đã bày tỏ lo ngại về vấn đề này trong một tuyên bố được đưa ra ngay sau khi các hướng dẫn mới được công bố. Các đề nghị liên quan đến việc nêm nếm muối và tiêu thụ thịt đỏ có thể vô tình khiến người tiêu dùng vượt quá giới hạn cho phép đối với natri và chất béo bão hòa, là những tác nhân chính gây ra các bệnh lý tim mạch. Hiệp hội Tim mạch khuyến khích người dân tiêu thụ các sản phẩm sữa ít béo hoặc không béo, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch.
Theo Dr. Nestle, các hướng dẫn dinh dưỡng mới đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi các tập đoàn trong ngành công nghiệp thịt và sữa. Hướng dẫn mới phớt lờ thực tế mà nhiều người Mỹ đang phải đối mặt, đặc biệt là các gia đình có thu nhập thấp. Khi một cá nhân bước vào cửa hàng thực phẩm với mong muốn ăn uống lành mạnh, họ phải chống lại cả một hệ thống cung cấp thực phẩm khổng lồ. Có nhiều người dân Mỹ không có đủ thời gian, điều kiện để tự chuẩn bị những bữa ăn lành mạnh. Các loại thực phẩm siêu chế biến – vốn chứa các thành phần tăng độ hấp dẫn và kéo dài thời hạn sử dụng – đang chiếm lĩnh thị trường, bởi chúng mang lại lợi nhuận khổng lồ. Mục đích tối thượng của các loại thực phẩm siêu chế biến là khiến người tiêu dùng không thể ngừng ăn. Ngành công nghiệp thực phẩm là một lĩnh vực kinh doanh; nhiệm vụ chính của họ là kiếm tiền. Bà bày tỏ lo ngại rằng các hướng dẫn mới đặt trách nhiệm nặng nề lên vai người tiêu dùng, trong khi lại thiếu đi những công cụ để hỗ trợ.
Tiến sĩ Sailesh Rao là người sáng lập tổ chức Climate Healers, khuyến khích cách ăn uống dựa trên thực vật như một cách để giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu. Ông cho rằng các hướng dẫn mới đã không tính đến những hệ quả môi trường, đặc biệt là việc gia tăng tiêu thụ thịt và các sản phẩm từ sữa. Khi 330 triệu người Mỹ tuân theo những hướng dẫn mới, hệ quả đối với môi trường sẽ vô cùng to lớn. Để sản xuất một gallon sữa cần tới 1,000 gallon nước. Hãy suy nghĩ về điều này trong bối cảnh dòng sông Colorado đang cạn kiệt và không còn chảy tới được đại dương. Thịt đỏ—cụ thể là thịt bò— là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nạn phá rừng tại vùng Amazon, nơi 90% diện tích đất rừng bị chặt phá để chuyển thành các đồng cỏ chăn nuôi gia súc. Ngành chăn nuôi có hiệu suất cực kỳ thấp. Việc sản xuất sữa đòi hỏi một diện tích đất đai khổng lồ. Một con bò phải tiêu thụ 10 đơn vị calo từ thực vật mới có thể chuyển hóa thành một đơn vị calo sữa.
Ông Rao cũng lưu ý rằng nhiều quốc gia trên thế giới vẫn phát triển thịnh vượng, người dân khỏe mạnh và vẫn duy trì cách ăn uống dựa trên thực vật, mang lại lợi ích cho môi trường. Con người không nhất thiết phải dùng sữa để bổ sung canxi, hay ăn thịt để nạp protein. Tất cả những dưỡng chất này đều có thể tìm thấy trong thực vật. Mục đích chính của thực phẩm là nuôi dưỡng con người. Thế nhưng hiện nay, hướng dẫn dinh dưỡng mới lại không nhằm mục tiêu nuôi dưỡng con người, mà là để tạo ra lợi nhuận cho một nhóm người, một số tập đoàn kinh tế.
