Harvard đã chọn đối đầu thay vì khuất phục, truyền cảm hứng cho cả hệ thống giáo dục đại học Mỹ đứng lên bảo vệ giá trị cốt lõi của mình. Đây là lời nhắc nhở rằng tinh thần tự do và phản kháng bạo quyền vẫn sống động trong lòng giới học thuật Hoa Kỳ. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)
Hành động công kích đầy bất ngờ của Tổng thống Trump nhắm vào nền giáo dục đại học đã vô tình đánh thức tinh thần phản kháng của Harvard cùng hơn 100 trường đại học trên khắp 40 tiểu bang. Sự kiện này cũng để lại một bài học đáng suy ngẫm: nhượng bộ và đầu hàng trước những áp lực ngang ngược, vô lý không phải là cách tồn tại bền vững cho bất kỳ tổ chức nào.
Sự việc khởi đầu với lá thư ngày 11 tháng 4 từ chính quyền Trump, trong đó đưa ra hàng loạt yêu cầu đối với Đại học Harvard. Ngay lập tức trường Harvard từ chối, vậy là chính phủ thẳng tay đóng băng khoản ngân sách tài trợ trị giá 2.3 tỷ MK. Ngoài ra, Trump còn dọa tước bỏ quy chế miễn thuế của trường. Hành động này bị nhiều người xem là sự lạm quyền nhằm chi phối một cơ sở giáo dục tư thục, và đã vô tình khơi dậy làn sóng ủng hộ quyền tự chủ của các đại học trên khắp Hoa Kỳ.
Nhưng đây không chỉ là câu chuyện của riêng Harvard. Hơn 100 trường ở gần 40 tiểu bang đã cùng lên tiếng, không chấp nhận cái kiểu “một sự nhịn, chín sự lành” mà một số tập đoàn luật và trường đại học khác từng thử áp dụng.
Thực tế, ngay cả khi một số hãng luật hàng đầu quốc gia tìm cách chiều theo các yêu cầu của Trump, ông ta vẫn không giữ đúng lời hứa mà càng đòi hỏi nhiều hơn. Hoặc như Trường Columbia, dù cố gắng thỏa hiệp nhưng cuối cùng vẫn thất bại. Lịch sử luôn nhắc chúng ta rằng: khi sự nhún nhường bị coi là yếu thế, hoặc thậm chí là đầu hàng, thì kết cục thường không mấy tốt đẹp.
Giới quan sát cho rằng, nỗ lực thao túng Harvard của Trump đã phản tác dụng nghiêm trọng. Sự phản đối lan ra vượt xa khỏi giảng đường và giới học giả. Ngay cả những tiếng nói vốn thường chỉ trích Harvard cũng lên án hành động của Tổng thống.
Thí dụ, Wall Street Journal, tờ báo vốn không thân thiện gì với Harvard, đã đăng bài xã luận có tiêu đề “Trump Tries to Run Harvard” (xin tạm dịch là Trump Cố Điều Hành Harvard), trong đó chỉ trích thẳng thừng hành vi vượt quyền của Trump. Họ viết: “Không thiếu gì lý do chính đáng để phản đối hành động chưa từng có của chính phủ nhằm can thiệp sâu vào hoạt động của một trường tư thục. Nhiều yêu cầu của Trump đối với Harvard đã vượt quá thẩm quyền mà Hiến pháp cho phép.”
Một tổ chức khác cũng thường xuyên chỉ trích Harvard là Foundation for Individual Rights and Expression (FIRE), chuyên giám sát quyền tự do ngôn luận tại các đại học, cũng lên án những “yêu sách vi hiến” của chính quyền Trump, và kêu gọi Harvard giữ vững lập trường.
Trump ra đòn, Harvard phản đòn – và dư luận có vẻ đang đổi chiều. Kết quả khảo sát từ Morning Consult trên hơn 114,000 người cho thấy: từ lúc Trump lên cầm quyền vào tháng Giêng, Harvard lại được yêu mến nhiều hơn. Đặc biệt, ngay sau những màn gây khó dễ gần đây, niềm tự hào trong cộng đồng cựu sinh viên bùng lên, kéo theo làn sóng quyên góp mạnh mẽ đổ về trường.
Những cuộc công kích vô tội vạ vào giáo dục đại học (cộng với việc phớt lờ thủ tục pháp lý vốn được quy định rõ ràng) không chỉ làm mai một sức sáng tạo học thuật trong trường lớp, mà còn gây tổn hại đến những đóng góp nổi bật của các đại học đối với xã hội Hoa Kỳ. Lâu nay, giáo dục đại học vẫn là một trong những nguồn lực cốt lõi tạo nên sức cạnh tranh toàn cầu, sự phong phú văn hóa, tri thức và thịnh vượng kinh tế của nước Mỹ.
Đơn cử, chỉ riêng lĩnh vực giáo dục đại học đã tạo ra mức thặng dư thương mại chiếm gần 14% tổng toàn ngành dịch vụ Hoa Kỳ – ngang ngửa tổng giá trị xuất cảng của đậu nành, than đá và khí đốt tự nhiên gộp lại. Là trung tâm thu hút sinh viên toàn cầu, học phí từ sinh viên quốc tế mỗi năm mang về cho nền kinh tế Mỹ khoảng 44 tỷ MK. Thế nên, mỗi lần chính quyền Trump công kích giáo dục đại học, cũng là một lần họ gây tổn hại đến một trong những nguồn gốc quan trọng nhất của sự tiến bộ và phồn vinh của nước Mỹ – nơi đã giúp đào tạo hàng triệu lao động lành nghề, mở ra con đường tiến thân cho biết bao thế hệ.
Xa hơn nữa, nhờ mối hợp tác chặt chẽ với chính phủ liên bang trong nhiều thập niên, các trường đại học Hoa Kỳ đã đóng góp vào những phát minh cứu sống nhiều người và nâng cao tuổi thọ trung bình của người dân lên mức cao kỷ lục.
Là một trong những cơ sở giáo dục hàng đầu thế giới, không có gì đáng ngạc nhiên khi Harvard từng phải đối mặt với nhiều chỉ trích trong những năm gần đây, cả công khai lẫn thầm lặng. Tuy nhiên, trong tuần này, Harvard đã lấy lại danh dự của mình một cách đầy thuyết phục.
Khi Quyền Hiệu trưởng Alan Garber mạnh mẽ đứng lên bác bỏ các đòi hỏi từ chính quyền Trump, và khi ban lãnh đạo của Harvard – dưới sự điều hành của Chủ tịch Penny Pritzker và được hỗ trợ bởi những tên tuổi như Ken Frazier (cựu CEO Merck), Ken Chenault, Karen Gordon Mills, Biddy Martin cùng nhiều người khác cùng nhau thể hiện sự thống nhất và kiên định – đó chính là thời khắc làm nên bước ngoặt cho ngôi trường danh giá này.
Sự kiện này diễn ra đúng vào kỷ niệm 250 năm chuyến cưỡi ngựa huyền thoại của Paul Revere – người đã thức tỉnh lực lượng dân quân đứng lên chống lại bạo quyền. Người bạn đồng hành của Revere là William Dawes, đã từng đi ngang qua khuôn viên Harvard trong đêm lịch sử năm 1775 ấy.
Cuộc chiến hiện tại chắc chắn sẽ không dễ dàng gì đối với Harvard, nhưng họ không đơn độc. Các lực lượng nền tảng trong xã hội – những con người tin vào tự do và tri thức – đang dũng cảm đứng bên cạnh Harvard, để trường không phải đơn phương đấu tranh cho quyền được nói, được suy nghĩ, được học và được sáng tạo.
Các trụ cột của xã hội dân sự đang tập hợp ý chí và lòng can đảm để đồng lòng lên tiếng, nhằm bảo đảm rằng Harvard không phải một mình gánh vác sứ mệnh bảo vệ quyền tự do ngôn luận, tư duy học thuật, tiến bộ giáo dục và những đóng góp trong lĩnh vực nghiên cứu. Đây là lúc mà tất cả những ai tin tưởng và trân trọng những giá trị mà hệ thống đại học Hoa Kỳ, với sự đồng hành của chính phủ liên bang, vì một nước Mỹ thịnh vượng và năng động, cần phải lên tiếng.
Đây cũng là thời khắc mang tính quyết định với giáo dục đại học – một trong những trận chiến cam go nhất từ trước đến nay. Và có lẽ, sau tất cả, đây là một bài học quý giá mà giới luật gia nhận ra hơi muộn. Nhưng may mắn thay, các trường học – đặc biệt là những cái tên như Harvard – không chỉ dạy giỏi, mà còn học rất giỏi.
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: “Harvard Teaches U.S. Leaders a Valuable Lesson” được đăng trên trang Time.com.
Gửi ý kiến của bạn
