Bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết Hamnet (2020) của Maggie O’Farrell, với Paul Mescal và Jessie Buckley trong vai nhà soạn kịch và người vợ của ông, phác họa đời sống gia đình Shakespeare trong một thế giới vừa huyền ảo vừa thấm nỗi đoạn trường, sẽ ra rạp tại Hoa Kỳ vào ngày 26 tháng 11 năm 2025.
William Shakespeare và Anne Hathaway thành vợ chồng vào năm 1582. Chàng mới mười tám tuổi, nàng hai mươi sáu và đang mang thai. Một năm sau, Susanna ra đời. Đến năm 1585, cặp song sinh Judith và Hamnet xuất hiện, khiến căn nhà nhỏ ở Stratford-upon-Avon đầy thêm tiếng trẻ. Trong khi Anne ở lại quê chăm con và giữ nếp nhà, Shakespeare phần lớn thời gian sống giữa London—cách Stratford gần trăm dặm—nơi ông theo đuổi sân khấu và chữ nghĩa. Những năm tháng ấy, ông vẫn đều đặn đi về, nhưng cuộc sống gia đình đa phần đặt trên vai Anne.
Năm 1596, Hamnet qua đời ở tuổi mười một. Không ai biết nguyên nhân. Sổ sách của thời đó để lại rất ít, và sự im lặng quanh cái chết ấy trở thành một khoảng trống lạ lùng trong đời sống của gia đình Shakespeare.
Bốn thế kỷ sau, khoảng trống ấy được Maggie O’Farrell mở ra bằng tiểu thuyết Hamnet (2020). Trong tác phẩm, Anne—được gọi là Agnes—hiện lên với trực giác mạnh, gắn bó với thiên nhiên và sống một đời nội tâm sâu kín. Hamnet là cậu bé sáng sủa, hiếu động, thương chị gái sinh đôi hơn bất cứ ai. Cái chết của cậu trong truyện được gán cho dịch hạch; một lựa chọn phù hợp với thời đại thường xuyên bị bóng bệnh dịch phủ lên mọi mái nhà. Còn Shakespeare, tuy quan trọng, lại không mang tên mình trong sách: ông chỉ được gọi bằng những vai trò gắn với gia đình.
Điều khiến độc giả không rời mắt là mối liên hệ giữa Hamnet và Hamlet. Vào thời Elizabeth, hai tên này có thể dùng thay cho nhau. O’Farrell biết điều đó từ khi còn đi học, và nó trở thành một điểm neo trong trí tưởng tượng của bà: một đứa trẻ chết sớm, và vài năm sau, người cha viết nên bi kịch xoay quanh một người con nói chuyện với bóng cha. Không có bằng chứng Shakespeare lấy nỗi đau của mình làm chất liệu, nhưng khoảng cách giữa hai sự kiện quá gần để người đời không tự hỏi.
Dù vậy, các học giả nhắc rằng Hamlet còn chịu ảnh hưởng của truyền thống bi kịch báo thù thời Elizabeth, với nhiều lớp nghĩa quen thuộc với khán giả đương thời. Sự liên hệ với cái chết của Hamnet, nếu có, chỉ nằm ở khoảng im lặng mà lịch sử không nói rõ.
Những năm gần đây, cuộc hôn nhân của Shakespeare và Anne Hathaway cũng được nhìn lại. Một thư từ thế kỷ 17, gửi “Mrs Shakspaire”, cho thấy có lúc Anne có thể sống cùng chồng ở London—trái với quan niệm lâu nay rằng họ sống tách biệt. Maggie O’Farrell từng nói rằng nhiều tiểu sử về Shakespeare hạ thấp vai trò của Anne và các con, khiến người đọc tưởng ông rời bỏ Stratford để theo đuổi một đời hoàn toàn riêng. Nhưng tài liệu lại cho thấy ông thường xuyên đi về, và việc đàn ông thời đó sống nhiều tháng ở London không phải điều lạ.
Đến năm 1597, Shakespeare đủ giàu để mua New Place—ngôi nhà lớn nhất thị xã Stratford—làm tổ ấm cho gia đình. Khi về hưu, ông trở lại sống ở Stratford cùng Anne, một lựa chọn nói nhiều hơn bất kỳ lời tự bạch nào.
Bộ phim Hamnet do Chloé Zhao đạo diễn, dự kiến ra mắt ngày 26 tháng 11, tiếp tục trả Anne về vị trí xứng đáng của bà. Jessie Buckley hóa thân vào nhân vật Agnes với vẻ đẹp trầm và mạnh; Paul Mescal đóng Shakespeare bằng một sự kiệm lời vừa phải. Zhao kể rằng cuốn sách đã khiến bà nhìn Hamlet khác đi, không như bóng dáng trừu tượng của một kiệt tác, mà như tiếng vọng từ một đời sống thật.
Trong khi Shakespeare đã trở thành huyền thoại, đời riêng của ông vẫn đầy khoảng trống. Ông mất năm 1616; Anne theo ông bảy năm sau. Hai người con gái còn lại, Susanna và Judith, sống thêm nhiều thập niên rồi cũng rời cõi đời. Những gì còn lại về gia đình Shakespeare phần lớn nằm rải rác trong những chi tiết nhỏ: việc ông đi London vì nghề, việc Anne vẫn ở lại Stratford giữ nhà, việc cuối đời ông chọn trở về.
Câu chuyện về chiếc “giường hạng nhì” trong di chúc từng gây tranh cãi lâu nay. Có người xem đó là dấu hiệu hôn nhân lạnh nhạt. Nhưng nghiên cứu của Lena Cowen Orlin cho thấy giường “hạng nhất” thường dành cho khách; giường “hạng nhì” nhiều khả năng là giường vợ chồng. Trong nhiều di chúc cùng thời, người ta còn để lại “giường hạng ba”, “hạng tư”. Cách hiểu cũ có thể quá đơn giản.
Anne được chôn trong Nhà thờ Holy Trinity, giữa mộ Shakespeare và tượng đài của ông. Tấm bia đồng—duy nhất trong gia đình—khắc một bài thơ Latin có thể do hai con gái viết, gọi bà là “món quà lớn” và là người mẹ truyền cho con “tính hạnh của chính mình”. Một vài chi tiết ấy đủ để thấy Anne hiện diện sâu trong đời sống gia đình Shakespeare hơn những gì các thế hệ trước từng hình dung.
Ngày nay, Hamnet là một trong những tác phẩm hiếm hoi đưa Anne Hathaway và các con ra khỏi bóng tối lịch sử, đặt họ vào đúng trung tâm của một câu chuyện từng chỉ xoay quanh Shakespeare. Và khi Anne đứng ở đó, người ta có thể nhìn thấy một gia đình thật—với một đứa trẻ tên Hamnet, qua đời quá sớm nhưng vẫn để lại một khoảng lặng mà người đời sau không thể bỏ qua.
Cung Mi biên dịch
