tan chảy…

Đối với nhiều người Mỹ, đi làm không đơn thuần chỉ là để lãnh lương hàng tháng. Công việc còn là lẽ sống, là lý tưởng để hướng về, để sống một cuộc đời có ý nghĩa. Và điều này đặc biệt đúng với đội ngũ viên chức liên bang, những người từng cần mẫn hàng chục năm trời, gắn bó với sứ mệnh phục vụ cơ quan, mong mỏi được phụng sự nhân dân và đất nước.

James Walkinshaw (Dân Chủ) đã giành chiến thắng áp đảo trước Steward Whitson (Cộng Hòa) trong cuộc bầu cử đặc biệt ngày 9-9-2025 của địa hạt Virginia 11. Tính đến 10 giờ tối qua, Walkinshaw đã giành được gần 75% số phiếu bầu so với 25% của Whitson. Chiến thắng của Đảng Dân Chủ này gửi một thông điệp mạnh mẽ đến những thành viên Cộng Hòa MAGA. Những thảm bại nghiêm trọng đang chờ đợi họ phía trước dưới sự lãnh đạo tồi tệ và tàn phá của Trump.

Ngày mai, 8 tháng 9, chính phủ Pháp có thể thất bại trong cuộc bỏ phiếu tín nhiệm. Nếu vậy, thủ tướng mới sẽ phải đối đầu với Đảng Quốc Dân Tập Hợp (Rassemblement National – RN), lực lượng cực hữu đang dẫn đầu thăm dò với khoảng cách rộng. Pháp không phải trường hợp riêng lẻ: cực hữu đang trỗi dậy khắp lục địa. Tại Ý, Đảng Brothers of Italy nắm quyền. Tại Ba Lan, Đảng Luật Pháp và Công Lý (Prawo i Sprawiedliwość – PiS) kiểm soát tổng thống. Ở Anh, Đảng Reform UK dẫn đầu thăm dò. Tại Đức, Đảng Alternative für Deutschland (AfD) ngang ngửa khối bảo thủ.

Có bao giờ bạn nói một điều rõ ràng như ban ngày, rồi nghe người khác nhắc lại với nghĩa hoàn toàn khác? Bạn viết xuống một hàng chữ, tin rằng ý mình còn nguyên, thế mà khi quay lại, nó biến thành điều bạn chưa từng nghĩ đến – kiểu như soi gương mà thấy bóng mình méo mó, không phải bị hiểu lầm, mà bị người ta cố ý dựng chuyện. Chữ nghĩa, rơi vào tay kẻ cố ý xuyên tạc, chẳng khác gì tấm gương vỡ. Mỗi mảnh gương phản chiếu một phần, nhưng người ta vẫn đem mảnh vỡ đó làm bằng chứng cho toàn bộ bức tranh. Một câu, một đoạn, một khẩu hiệu – xé khỏi bối cảnh trở nên lệch lạc – hóa thành thứ vũ khí đâm ngược lại chính ý nghĩa ban đầu. Câu chuyện của đạo diễn Trấn Thành gần đây là một minh họa. Anh chỉ viết đôi dòng thương tiếc chia buồn với sự ra đi của nghệ sĩ đàn bầu Phạm Đức Thành. Vậy thôi. Thế mà lập tức bị chụp mũ, bêu riếu, bị gọi “3 que,” “khát nước,” “Cali con.” Người ta diễn giải đủ kiểu, vẽ ra đủ cáo buộc: từ tội mê văn hóa Việt Nam Cộng Hòa đến tội phản quốc.

Dưới thời chính quyền Trump, các đòn công kích nhắm vào di dân nhập cư có thể nói là đã thách thức mọi giới hạn pháp lý. Thế nhưng, thứ vũ khí sắc bén nhất được dùng để biện minh cho những chính sách đó – những lời lẽ gay gắt và đầy tính miệt thị – lại không hề mới. Đó là một chiến thuật có lịch sử kéo dài hơn một thế kỷ, được mài giũa trên các chiến trường ngoại quốc trước khi quay ngược về tấn công những người bị cho là “kẻ thù” ngay trên chính quê hương đất nước.

Trong gần bốn thế kỷ, Âu Châu chìm trong nỗi kinh hoàng của các cuộc săn lùng phù thủy, cướp đi sinh mạng của hàng chục ngàn người, đa số là phụ nữ. Thảm kịch này không chỉ bắt nguồn từ sự mê tín, mà còn được tiếp tay bởi một công nghệ truyền thông mang tính cách mạng thời bấy giờ. Ngày nay, khi đối mặt với cuộc khủng hoảng thông tin sai lạc trên mạng xã hội, lịch sử dường như đang vang vọng một lời cảnh báo đáng sợ về mối liên quan chết người giữa tin giả và tác hại trong thế giới thực.

Ở đời, chẳng có ngai vàng nào là miễn phí. Muốn hỏi cưới công chúa thì phải có sính lễ. Làm gì có chuyện đi tay không mà cuỗm được gái đẹp — trừ trường hợp dùng quyền lực bẩn thỉu cưỡng hiếp gái tơ (nghe quen quen). Muốn làm đàng anh đàng chị không thể vừa keo kiệt vừa đòi được người ta kính nể. Quy luật xưa nay không đổi ăn khế thì phải trả vàng. Ngai vàng toàn cầu cũng vậy -- không chỉ làm bằng vàng, mà còn bằng chi phí, lời hứa, và trên hết, là sự tín nhiệm.

Chiều Thứ Năm 28/8, dọc trên con đường dẫn vào cơ quan chính của CDC ở Atlanta, Georgia, là hai hàng người đứng chật kín bên đường. Họ vỗ tay hò reo, cười đón bốn vị lãnh đạo cấp cao của CDC vừa gửi thư từ nhiệm đêm qua. Họ bắt tay, chụp ảnh, cảm ơn những người đã chọn ra đi để bảo toàn đạo đức và danh dự của người làm khoa học. Phía sau là các thành viên của Quân đoàn Ủy ban Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ, đưa chào “salute” các nhà khoa học. Đoạn video ngắn nhưng lan truyền khắp các nền tảng mạng xã hội.