Ảnh minh họa cho bài do Trí Tuệ Nhân Tạo vẽ.
Một năm sau khi Donald Trump trở lại Bạch Ốc, một cuộc thăm dò dư luận quốc tế quy mô lớn cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: khẩu hiệu “Làm Cho Nước Mỹ Vĩ Đại Trở Lại” của ông dường như lại đang góp phần nâng vị thế toàn cầu của Trung Quốc, thay vì củng cố vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ.
Cuộc khảo sát được thực hiện tại 21 quốc gia cho Hội đồng Đối ngoại Châu Âu (European Council on Foreign Relations – ECFR) cho thấy, dưới thời Trump, Hoa Kỳ không còn bị các đối thủ truyền thống e ngại như trước, trong khi các đồng minh – đặc biệt tại châu Âu – ngày càng cảm thấy xa cách Washington.
Tại phần lớn các quốc gia Âu châu, người dân không còn xem Hoa Kỳ là một đồng minh đáng tin cậy. Ngược lại, họ ngày càng ủng hộ việc tái vũ trang và tự chủ an ninh. Ở Nga, Liên Âu hiện được nhìn nhận là đối thủ lớn hơn Hoa Kỳ; còn tại Ukraine, ánh nhìn tìm kiếm hỗ trợ đang nghiêng nhiều hơn về Brussels thay vì Washington.
Cuộc thăm dò, với gần 26.000 người tham gia tại 13 quốc gia Âu châu cùng Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Nam Phi và Nam Hàn, cho thấy đa số người được hỏi tại hầu hết các nước tin rằng ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc sẽ tiếp tục gia tăng trong thập niên tới.
Tỷ lệ này lên tới 83% tại Nam Phi, 72% tại Brazil, 63% tại Thổ Nhĩ Kỳ, 54% ngay tại Hoa Kỳ, hơn một nửa tại nhiều quốc gia Liên Âu và 50% tại Anh. Phần đông công dân Liên Âu cũng tin rằng Trung Quốc sắp trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực xe điện và năng lượng tái tạo.
Đáng chú ý, nỗi lo ngại về Trung Quốc không tăng tương ứng. Ngoài Ukraine và Nam Hàn, rất ít nơi coi Trung Quốc là đối thủ hay kẻ thù. Tại Nam Phi, Ấn Độ và Brazil, số người xem Trung Quốc như một đồng minh thậm chí còn tăng so với hai năm trước. Ở Nam Phi, Nga và Brazil, đa số coi Trung Quốc là đối tác cần thiết hoặc đồng minh. Quan điểm này tại Liên Âu hầu như không thay đổi: gần một nửa coi Trung Quốc là đối tác không thể thiếu.
Trong khi đó, dù nhiều người tin rằng Hoa Kỳ vẫn sẽ giữ vai trò quan trọng, tại phần lớn các nước – kể cả trong chính nước Mỹ – không có đa số nào tin rằng ảnh hưởng của Hoa Kỳ sẽ còn tăng thêm. Ngoài Brazil, Ấn Độ, Nam Phi và Thổ Nhĩ Kỳ, niềm tin vào đà đi lên của quyền lực Mỹ khá mờ nhạt.
Song song với cái nhìn ngày càng thuận lợi dành cho Trung Quốc, vị thế của Hoa Kỳ như một đồng minh lại suy giảm gần như trên toàn bộ các quốc gia được khảo sát. Ấn Độ là trường hợp hiếm hoi mà đa số dân chúng vẫn tin Hoa Kỳ là đồng minh chia sẻ giá trị và quyền lợi chung.
Tại Liên Âu, sự thay đổi này đặc biệt rõ nét. Chỉ còn 16% công dân Âu châu coi Hoa Kỳ là đồng minh; trong khi 20% xem Washington là đối thủ hoặc kẻ thù. Cái nhìn về nước Mỹ tại nhiều nơi khác cũng đang đi xuống.
Kỳ vọng đối với chính Donald Trump cũng giảm sút. So với một năm trước, ít người tin rằng việc ông tái đắc cử là điều tốt cho người dân Mỹ, cho đất nước họ, hay cho hòa bình thế giới.
Cuộc khảo sát, thực hiện trong khuôn khổ dự án “Europe in a Changing World” của Đại học Oxford, cho thấy khi cán cân quyền lực toàn cầu dịch chuyển, nhận thức về châu Âu cũng đang thay đổi – đặc biệt tại Nga. Khi chiến tranh Ukraine sắp bước sang năm thứ năm, đa số người Nga nay xem Liên Âu là đối thủ, trong khi tỷ lệ coi Hoa Kỳ là kẻ thù đã giảm so với năm trước.
Ngược lại, tại Ukraine, người dân có xu hướng nhìn châu Âu như đồng minh nhiều hơn Hoa Kỳ. Ở Trung Quốc, 61% người được hỏi coi Hoa Kỳ là mối đe dọa, nhưng chỉ 19% có cùng cảm nhận với Liên Âu – một khoảng cách đáng kể.
Các tác giả của bản khảo sát, gồm Ivan Krastev, Mark Leonard và Timothy Garton Ash, cho rằng xu thế này không phải vì Trung Quốc xem nhẹ Liên Âu. Trái lại, đa số người Trung Quốc coi Liên Âu là một cường quốc, và gần một nửa xem khối này là đối tác – một quan điểm cũng được chia sẻ bởi 40% người Mỹ, bất chấp giọng điệu chống Liên Âu của Trump.
Tuy nhiên, sự lạc quan ấy không phổ biến trong chính nội bộ châu Âu. Gần một nửa người dân không tin Liên Âu đủ sức đứng ngang hàng với Hoa Kỳ hay Trung Quốc. Nỗi bi quan về tương lai đất nước và thế giới gia tăng, cùng với lo ngại về chiến tranh và xâm lược, khiến hơn một nửa người Âu châu ủng hộ việc tăng chi tiêu quốc phòng.
Theo các tác giả, cuộc thăm dò phác họa một thế giới trong đó các hành động của Hoa Kỳ đang vô tình đẩy Trung Quốc lên cao hơn. Những can thiệp của Trump tại Venezuela hay tham vọng lãnh thổ tại Greenland cho thấy ông dường như tin rằng một cường quốc nên được sợ hãi hơn là được yêu mến.
Trong bối cảnh ấy, châu Âu có nguy cơ bị kẹt giữa các cực quyền lực hoặc bị gạt ra bên lề. Trật tự cũ đang khép lại, và các nhà lãnh đạo Âu châu, theo lời các tác giả, không còn có thể tự hỏi liệu người dân của họ đã hiểu sự thay đổi triệt để của thế giới hay chưa. Người dân đã hiểu rồi. Câu hỏi còn lại là liệu giới lãnh đạo có kịp thích ứng – để trở thành một cực quyền lực, hay sẽ tan biến giữa những cực khác.
VB tóm lược
Nguồn: Phỏng theo bài “How Trump’s Foreign Policy Gambits Are Reshaping the World” của Brian Bennett và Nik Popli, đăng trên tạp chí TIME, ngày 14 tháng 1 năm 2026.
Gửi ý kiến của bạn
