Bạn và thù

Nội chiến Hoa Kỳ sau bốn năm đã gây ra khoảng 1.5 triệu thương vong, với ước tính số người chết khoảng từ 620,000 đến 750,000. Đây trở thành cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Trong khi Thế chiến thứ II (1939-1945) có số quân nhân Hoa Kỳ tử vong cao thứ hai với khoảng 405,000 người, thì số người chết trong Nội Chiến lại cao hơn đáng kể so với Thế Chiến Thứ Nhất (1914-1918), Chiến Tranh Triều Tiên (1950-1953) và Chiến Tranh Việt Nam (1955-1975), với số lính Mỹ chết lần lượt là khoảng 116,500, 54,200 và 58,220.

Cho tới nay chính quyền Trump vẫn chưa phổ biến văn bản chính thức nào về việc phân phối lợi tức thu được từ thuế quan. Tất cả những gì báo chí biết là qua những lời tuyên bố bất thường và những rò rỉ của Trump trên mạng Truth Social. Vào ngày 17/11 vừa qua, Tổng Thống Donald Trump một lần nữa lập lại rằng ông đã thu nhập được hàng trăm tỉ từ thuế quan và sẽ chia lợi tức cổ phần (dividend) vào khoảng giữa năm tới.

Phúc lợi xã hội không đồng nghĩa với xã hội chủ nghĩa. Các chính sách an sinh là cơ chế tái phân phối mang tính nhân đạo trong một nền kinh tế tư bản-dân chủ, nhằm đảm bảo mức tối thiểu cho đời sống con người mà không xóa bỏ kinh tế thị trường hay chủ nghĩa tư bản.

Những người phụ nữ tay cầm tấm ảnh của họ thưở thiếu thời giơ cao trước House Triangle của Capitol vài ngày trước nay bước vào cánh gà, nhường chỗ cho phân đoạn khác, diễn viên khác trong vở diễn chính trị căng thẳng và máu lửa. Lẽ ra, vai diễn của họ không nên có trong chương này, hồi này. Lẽ ra nó đã kết thúc từ vài thập niên trước. Nhưng giờ đây họ chấp nhận quay trở lại sân khấu kịch trường của Điện Capitol, mở lại mức bàn bi kịch của mấy mươi năm trước. Có người trong số họ, chấp nhận sẽ trở thành “điểm tựa” cho dân biểu MAGA Marjorie Taylor Greene nếu bà đứng trước Quốc Hội, đọc to, rõ tất cả cái tên có trong hồ sơ Epstein. Bi kịch trở thành bi hài kịch.

Có những ký ức không cần ai nhắc lại; chỉ cần tiếng động giữa đêm là đủ làm người ta giật mình. Người Việt miền Nam sau 1975 không xa lạ gì với tiếng đập cửa khi công an xông vào bắt bớ. Không cần lý do. Không cần giấy tờ. Những người bị lôi đi “làm việc” biệt tăm không ngày về. Cả nước hiểu rằng luật pháp không để bảo vệ ai; mà là công cụ người cộng sản dùng để gán mác những ai “có tội với Đảng và nhân dân”.

Ở Hoa Kỳ, có những câu chuyện không bao giờ thật sự khép lại. Chúng chỉ nằm im đó chờ ngày trồi lên mặt nước. Vụ Epstein là một trong số đó. Quốc Hội vừa bật đèn xanh công bố tài liệu; hai phía liền lập tức dựng chiến lũy — không phải để bảo vệ nạn nhân, mà để đề phòng danh sách sắp hiện ra có thể kéo phe mình trượt xuống.

Marjorie Taylor Greene hôm nay làm điều hiếm có trong chính trường Washington: bà xin lỗi. Không phải xin lỗi vì một phát ngôn sẩy chân, hay một lá phiếu sai. Bà xin lỗi vì đã góp phần nuôi dưỡng thứ chính trị mà bà gọi thẳng là “độc hại”. Lời thú nhận không đến sớm. Nó đến đúng lúc Tổng thống Donald Trump — người từng xem bà là đồng minh ruột — quay phắt lưng lại.

Người Mỹ hay nói ‘tung đồng xu’ khi cần phải chọn giữa hai điều gì, vì mỗi đồng xu đều có hai mặt khác nhau – hai khả năng, hai lựa chọn, hai phía của cơ hội. Nhưng rất sớm thôi, câu nói ấy sẽ mất nghĩa. Bởi sắp tới, nước Mỹ chuẩn bị tung ra một đồng xu mà dù ngửa hay sấp, vẫn chỉ rơi về một phía – phía của Tổng thống Donald Trump. Bộ Ngân Khố Washington-Trump gọi đó là biểu tượng cho tinh thần quật cường của quốc gia nhân dịp 250 năm lập quốc. Nhưng với nhiều người, đó lại là dấu hiệu cho thấy nước Mỹ đang dần quên mất chính điều mà nó từng sinh ra để bảo vệ: quyền tự do lựa chọn.