Lý do là sắc lệnh 14247 do Tổng thống Donald Trump ký năm 2025, yêu cầu Bộ Ngân khố chấm dứt gởi chi phiếu giấy cho các khoản hoàn thuế, chuyển sang trả bằng chuyển khoản điện tử. Ảnh chụp lại từ public domain.
Mỗi năm, hơn 6 triệu người Mỹ vẫn nhận tiền hoàn thuế bằng chi phiếu gửi qua bưu điện; với nhiều gia đình, đây là khoản tiền quan trọng để đi chợ, trả tiền nhà, điện nước. Năm nay, không ít người có thể ngạc nhiên khi chờ hoài mà chi phiếu không đến, vì loại chi phiếu hoàn thuế quen thuộc đang trên đường bị xóa sổ.
Lý do là sắc lệnh 14247 do Tổng thống Donald Trump ký năm 2025, yêu cầu Bộ Ngân khố chấm dứt gởi chi phiếu giấy cho các khoản hoàn thuế, chuyển sang trả bằng chuyển khoản điện tử. Chủ trương này được giới tài chánh tán thành: tổ chức Nacha ước tính ngân sách liên bang có thể tiết kiệm khoảng 68 triệu đôla mỗi năm; Hiệp hội Ngân hàng Hoa Kỳ cho rằng người dân sẽ bớt lệ thuộc tiệm đổi chi phiếu, giảm phí; đồng thời, mất cắp thư và gian lận chi phiếu cũng giảm.
Nhưng khoảng 6 triệu người không có tài khoản ngân hàng – nhóm “không ngân hàng”, sống chủ yếu bằng tiền mặt – lại đứng trước rủi ro mới. Nhiều tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cảnh báo: nếu không có ngoại lệ và hướng dẫn rõ ràng, chính họ sẽ bị thiệt nhiều nhất. Giáo sư Moran, chuyên về luật thuế vụ, cho rằng lo ngại này hoàn toàn có cơ sở.
Khi “Hiện Đại Hóa” Đụng Người Nghèo, Người Thiểu Số
Theo số liệu năm 2023, trong nhóm người có thu nhập dưới 25.000 đôla, có tới 23% không có tài khoản ngân hàng; ở nhóm trên 100.000, tỉ lệ này chỉ khoảng 1%. Càng nghèo, càng dễ rơi vào tình trạng không dùng nhà băng – trong khi chính người nghèo lại trông chờ tiền hoàn thuế để lo chi phí sinh hoạt.
Về xã hội, người da đen, gốc Hispanic, giới trẻ và người khuyết tật có tỉ lệ “không ngân hàng” cao hơn hẳn. Trong các gia đình không dùng ngân hàng, cứ năm nhà thì có một nhà có người mang tật. Những nhóm vốn thiệt thòi về thu nhập, màu da, sức khỏe nay lại phải đối mặt với một thay đổi có thể làm họ khó chạm tới tiền hoàn thuế hơn trước.
Với nhiều gia đình lợi tức thấp, tiền hoàn thuế không phải “tiền dư” mà là tiền cần cho tiền nhà, tiền chợ, thuốc men. Ngay cả với chế độ chi phiếu hiện nay, người không dùng ngân hàng đã mất một phần không nhỏ cho phí đổi chi phiếu: ở New York có thể tới 1,5%, tại California tới 3%, vài tiểu bang khác còn cao hơn. Nếu bỏ chi phiếu mà không kèm bảo đảm rõ ràng, nhiều người sẽ phải tìm đến dịch vụ khai thuế thuê, xin tạm ứng trên khoản hoàn thuế với đủ thứ phí kèm theo; đã có những vụ việc bị tòa án và báo chí phanh phui vì quảng cáo mập mờ, giá dịch vụ “chặt chém”. Không ít người tính ra số tiền thực lãnh còn quá ít, đành bỏ luôn, không làm thủ tục nhận hoàn thuế nữa.
“Sa Mạc Ngân Hàng” Và Khoảng Cách Địa Lý
Nơi cư trú cũng ảnh hưởng mạnh đến khả năng dùng ngân hàng. Ở nhiều vùng nông thôn hoặc khu phố nghèo, internet chập chờn, phương tiện công cộng thiếu, đi đến chi nhánh ngân hàng hay thư viện có máy tính nối mạng không phải chuyện dễ. Những nơi ít hoặc hầu như không có chi nhánh ngân hàng được gọi là “sa mạc ngân hàng”; ở đó, người dân thường phải xoay sở với tiệm cầm đồ, vay ngắn hạn lãi cao, hoặc tiệm đổi chi phiếu tư nhân – đều là những dịch vụ tốn phí.
Các khu đa số da màu chịu tác động nặng nề, không chỉ người nghèo mà cả giới trung lưu. Một nghịch lý: gia đình da đen thu nhập trung bình lại dễ phải sống trong khu phố nghèo hơn gia đình da trắng thu nhập thấp. Khi bức tranh địa lý và chủng tộc như vậy chồng thêm cuộc cải tổ cách trả tiền hoàn thuế, gánh nặng rất dễ nghiêng về phía những cộng đồng vốn đã yếu thế.
Gộp lại: thu nhập thấp, không ngân hàng, địa bàn xa xôi hoặc thiếu dịch vụ tài chánh, cộng với phân biệt chủng tộc – tất cả tạo ra nguy cơ rõ rệt là nhiều người tuy có quyền được hoàn thuế theo luật, nhưng lại khó nhận được đồng nào.
Đừng Để “Hiện Đại Hóa” Thành Gánh Nặng
Chính phủ liên bang có nhận ra vấn đề này. Sở Thuế (IRS) thông báo sẽ có các “ngoại lệ giới hạn” cho người không có tài khoản ngân hàng, và hứa sẽ có thêm hướng dẫn chi tiết. Cơ quan này cũng kêu gọi những ai chưa có tài khoản nên tranh thủ mở, hoặc kiểm tra xem ví điện tử trên điện thoại có nhận được tiền chuyển khoản hay không. Cơ quan Dịch vụ Tài chính liên bang lập một trang thông tin riêng để giải thích cách nhận tiền điện tử.
Tuy vậy, chưa ai dám chắc những biện pháp này hữu hiệu đến mức nào. Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ đã đề nghị Bộ Ngân khố tiếp tục phát hành chi phiếu hoàn thuế, ít nhất cho đến khi Quốc hội ban hành đạo luật rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào một sắc lệnh hành pháp. Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng thì yêu cầu dành ngân khoản đủ mạnh cho các trường hợp ngoại lệ, mở đường dây nóng với lời lẽ dễ hiểu, thiết kế cách nhận tiền mặc định không thu thêm phí, cấm các loại “phí rác” trên thẻ nhận hoàn thuế, và buộc ngân hàng, tiệm bán lẻ tham gia chương trình cho rút tiền mặt dễ dàng, không bị trừ thêm.
Vấn đề là chính Bộ Ngân khố đang trong tình trạng hụt hơi: từ đầu 2025 đến nay, cơ quan này đã mất hơn 30.000 nhân viên và bị cắt khoảng 20,2 tỉ đô-la ngân sách. Cộng thêm những trục trặc sau lần chính phủ đóng cửa, kỳ vọng hệ thống mới có thể vận hành trơn tru ngay mùa thuế 2026 e là hơi lạc quan.
Chuyển sang trả tiền hoàn thuế bằng chuyển khoản điện tử có thể là xu hướng khó tránh. Nhưng nếu chỉ nhìn vào con số tiết kiệm cho ngân sách mà không tính tới những gia đình đang trông chờ từng đồng hoàn thuế để sống, thì cuộc “hiện đại hóa” này dễ khiến những người yếu thế tụt lại phía sau.
VB tóm lược
Nguồn: Theo bài viết của giáo sư Beverly Moran, nguyên giáo sư luật Đại học Vanderbilt, đăng trên The Conversation US ngày 26-1-2026.
Gửi ý kiến của bạn
