Hôm nay,  

Coi Chừng Nguy Cơ Đại Dịch Sởi Trở Lại!

16/05/202500:00:00(Xem: 1374)
dai dich soi
Sau nhiều năm được kiểm soát, bệnh sởi đang bùng phát mạnh mẽ trên toàn thế giới, trong đó có Hoa Kỳ. Trong vài thập niên tới, hàng triệu trẻ em có thể trở thành nạn nhân nếu chúng ta không khôi phục niềm tin vào vắc-xin. (Nguồn: Chụp lại từ YouTube)

Số ca mắc bệnh sởi đang tăng vọt tại nhiều nơi trên thế giới, bao gồm Hoa Kỳ, Canada, Mexico, các nước Nam Mỹ và một phần Âu Châu. Trong năm 2025, số ca bệnh tại Bắc và Nam Mỹ cao gấp 11 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Ở Âu Châu, tình hình cũng rất đáng lo ngại khi tỷ lệ mắc sởi đã chạm mức cao nhất trong suốt 25 năm qua.
 
Riêng ở Hoa Kỳ, tính đến ngày 2 tháng 5 năm 2025, đã có 935 ca mắc bệnh sởi tại 30 tiểu bang, tăng vọt so với 285 ca của năm 2024. Canada cũng không nằm ngoài làn sóng này, khi số ca bệnh đã vượt ngưỡng 1,000.
 
Trang The Conversation đã trao đổi với bác sĩ Rebecca Schein, chuyên gia về các bệnh truyền nhiễm ở trẻ em, để hiểu rõ hơn về mối nguy hại từ một căn bệnh từng được Hoa Kỳ tuyên bố loại trừ cách đây 25 năm.
 
Tình hình hiện nay nghiêm trọng đến mức nào?
 
Từ năm 2000 đến 2010, mỗi năm Hoa Kỳ có chưa tới 100 ca bệnh sởi. Nhưng từ 2010, mọi chuyện bắt đầu thay đổi: bệnh sởi quay lại trong các cộng đồng chưa chủng ngừa, mỗi năm có từ 200 đến 300 ca. Đợt nghiêm trọng nhất là năm 2019, với hơn 1,200 trường hợp, hầu hết ở New York và New Jersey.
 
Khi COVID-19 bùng phát trong giai đoạn năm 2020 đến 2023, các biện pháp hạn chế đi lại và tiếp xúc đã khiến số ca sởi giảm hẳn. Nhưng đến năm 2024, tình hình bệnh sởi đã nhanh chóng quay trở lại mức trước đại dịch.
 
Hiện tại (trong năm 2025), phần lớn các ca bệnh sởi ở Hoa Kỳ xuất phát từ một đợt dịch lớn đang lan rộng ở Texas. Tính đến ngày 6 tháng 5, tiểu bang đã có 702 ca; 91 người phải vào bệnh viện và ba người đã tử vong, trong đó có hai trẻ em. Các ca nhiễm mới vẫn tiếp tục xuất hiện, và Texas hiện là một trong 12 ổ dịch sởi được ghi nhận tại Hoa Kỳ kể từ đầu năm đến nay.
 
Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) cảnh báo rằng cả Bắc Mỹ và Nam Mỹ đang nằm trong nhóm nguy cơ cao bùng phát bệnh sởi. Tính đến ngày 19 tháng 4, Canada ghi nhận 1,177 ca bệnh sởi, trong đó 951 trường hợp liên quan đến một ổ dịch bùng phát ở New Brunswick hồi tháng 10 năm 2024, sau đó lan rộng ra bảy tỉnh khác. Trong khi đó, năm 2023, toàn Canada chỉ có 12 ca.
 
Còn ở Mexico, tính đến ngày 18 tháng 4 đã có 421 ca được xác nhận là mắc sởi, cùng 384 trường hợp nghi ngờ đang chờ theo dõi. Ở khu vực Nam Mỹ, tình hình tuy không nghiêm trọng bằng nhưng vẫn đang có một số đợt dịch nhỏ. Belize ghi nhận hai trường hợp đầu tiên kể từ năm 1991, còn Brazil có 5 ca và Argentina ghi nhận 21 ca, phần lớn tập trung ở Buenos Aires.
 
Tại Âu Châu, CDC Âu Châu cho biết số ca bệnh sởi trong năm 2024 đã tăng lên 35,212, gấp mười lần so với năm trước đó.
 
Làm sao mà Hoa Kỳ từng xóa sổ được bệnh sởi?
 
Sởi là một trong những căn bệnh dễ lây lan nhất từng được biết đến. Chỉ cần một người mắc bệnh là có thể lây sang cho từ 12 đến 18 người khác. Trong khi đó, mức lây lan (R0) của cúm mùa chỉ từ 1 đến 4, còn COVID-19 là từ 2 đến 5.
 
Từ năm 1912, bệnh sởi đã được xếp vào nhóm các bệnh bắt buộc báo cáo ở cấp quốc gia tại Mỹ. Khi đó, mỗi năm có tới 3 đến 4 triệu người bị bệnh, và khoảng 6,000 người chết. Dù ngành y tế ngày càng tiến bộ, giảm bớt số người tử vong, nhưng cứ cách hai ba năm, bệnh lại bùng phát dữ dội như một cơn sóng ngầm khó kiểm soát.
 
Phải đến năm 1963, khi vắc-xin sởi đầu tiên được đưa vào sử dụng rộng rãi, số ca mắc bệnh mới giảm mạnh. Vắc-xin hiện nay được gọi là MMR (vì kết hợp phòng bệnh sởi, quai bị và rubella) ra mắt vào năm 1971.
 
Năm 1977, Hoa Kỳ triển khai chương trình Chủng ngừa Trẻ em Toàn quốc (National Childhood Immunization Initiative), nhằm đảm bảo tất cả trẻ em đến trường đều được chích ngừa đầy đủ các bệnh: bại liệt (polio), bạch hầu (diphtheria), ho gà (pertussis), uốn ván (tetanus), quai bị (mumps), rubella và sởi. Nhờ vậy, đến năm 1981, tỷ lệ trẻ tiểu học được tiêm chủng đạt tới 96%.
 
Đến 1993, chương trình Vắc-xin cho Trẻ em (Vaccines for Children) ra đời, giúp mọi trẻ nhỏ – dù giàu hay nghèo – đều được chủng ngừa miễn phí. Các chương trình này thật sự thành công: đến năm 2000, CDC tuyên bố không còn ca bệnh sởi nào ở Hoa Kỳ, chính thức xóa tên bệnh sởi khỏi bản đồ y tế quốc gia.
 
Tại sao số ca bệnh sởi tăng lại đáng lo ngại?
 
Sởi là bệnh do siêu vi trùng gây ra, giống như cảm cúm. Tuy nhiên, không giống như các loại bệnh khác có thể điều trị bằng thuốc kháng sinh, bệnh sởi không có thuốc đặc trị. Cách tốt nhất để phòng bệnh là chích ngừa.
 
Chích vắc-xin vào giúp cơ thể sinh ra kháng thể. Với bệnh sởi, một liều vắc-xin thường đã đủ để tạo miễn dịch, thêm liều thứ hai thì tăng thêm hiệu quả, bảo vệ lâu dài hơn. Tuy nhiên, vì mức độ lây lan cao, cần tới 95% dân số được chủng ngừa để đạt tình trạng miễn dịch cộng đồng.
 
Trong hai thập niên gần đây, tỷ lệ tiêm phòng trên toàn giới lại có chiều hướng giảm, đặc biệt là trong đại dịch COVID-19, mọi người không thể đến bệnh viện, trẻ em bị chậm trễ lịch chủng ngừa. Tại Hoa Kỳ, số ca bệnh sởi đang tăng trở lại, và các chuyên gia lo lắng căn bệnh này có thể quay trở lại lưu hành một lần nữa.
 
Điều gì sẽ xảy ra nếu sởi trở thành bệnh lưu hành?
 
Trong lĩnh vực y tế công cộng, từ “lưu hành” (endemic) được dùng để chỉ các căn bệnh luôn tồn tại ở một khu vực, không hề biến mất hoàn toàn. Thí dụ như cảm lạnh và COVID-19, là những bệnh lưu hành tại Hoa Kỳ.
 
Khi số người mắc bệnh trong một khu vực vượt quá mức bình thường, tình trạng này được gọi là bùng phát dịch (outbreak). Riêng đối với bệnh sởi, chỉ cần có trên ba ca nhiễm trong cùng một quận hoặc khu dân cư, là đã đủ để xác định đang có đợt bùng phát.
 
Tại Texas, đợt bùng phát sởi xảy ra vào đầu tháng 1 năm 2025 tại 6 quận, nhưng nhanh chóng vượt ngoài tầm kiểm soát. Tính đến ngày 6 tháng 5, dịch bệnh đã lan sang 29 quận với 702 ca nhiễm.
 
Theo một nghiên cứu năm 2022, mô hình thuật toán máy tính đã dự báo rằng nếu trẻ em bỏ lỡ tiêm phòng trong đại dịch không được tiêm bù, và khuynh hướng do dự không chịu chích vắc-xin vẫn kéo dài, thì trong vòng 5 năm tới, khoảng 21% trẻ em Hoa Kỳ (tương đương 15 triệu em nhỏ) sẽ dễ mắc bệnh sởi. Và lúc đó, mức miễn dịch cộng đồng không đủ để ngăn chặn dịch bệnh.
 
Một nghiên cứu khác công bố tháng 4 năm 2025 cũng chỉ ra: nếu tỷ lệ tiêm phòng giữ nguyên như hiện nay, Hoa Kỳ có thể sẽ có 850,000 ca bệnh sởi trong 25 năm tới. Và nếu tỷ lệ này còn giảm thêm, con số có thể tăng vọt lên 11 triệu ca.
 
Làm gì để ngăn chặn khuynh hướng này?
 
Muốn chặn đứng đà lây lan của bệnh sởi, điều đầu tiên cần làm là tăng dần tỷ lệ chủng ngừa trong cộng đồng. Theo nghiên cứu tháng 4, tăng tỷ lệ chủng ngừa cộng đồng thêm 5%, thì tổng số ca mắc bệnh sởi trong vòng 25 năm tới có thể nằm trong khoảng từ 3,000 đến 19,000 ca.
 
Ngoài ra, nếu có thể hành động sớm ngay từ lúc dịch bệnh mới chớm bùng phát, cùng với sự phối hợp từ các cơ quan y tế địa phương, thì vẫn có thể kiểm soát được bệnh sởi – miễn là ít nhất 85% người dân đã tiêm phòng.
 
Tuy nhiên, tất cả điều này chỉ hiệu quả nếu trẻ em tiếp tục được chích ngừa miễn phí và mọi người lấy lại niềm tin vào vắc-xin sởi.

Cung Đô biên dịch
Nguồn: “Measles could again become widespread as cases surge worldwide” được đăng trên trang TheConversation.com.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
1234567Trang sauTrang cuối

Đầu Tháng Giêng, trong hệ thống y tế Hoa Kỳ đã xảy ra một thay đổi lớn khiến nhiều bác sĩ và phụ huynh không khỏi lo ngại. Các viên chức y tế liên bang đã sửa đổi lịch chủng ngừa cho trẻ em. Trước giờ, có những mũi vắc-xin được xem là “chuẩn chung,” tức là hầu như đứa trẻ nào cũng nên chích. Phòng khám chuẩn bị sẵn thuốc, bác sĩ theo dõi theo lịch, cha mẹ chỉ cần đưa con đi đúng hẹn. Mọi việc diễn ra suôn sẻ, ít rắc rối.

Những năm gần đây, sức khỏe phụ nữ được nói tới nhiều hơn trước. Từ mạng xã hội, podcast cho tới phim ảnh và bản tin thời sự, các đề tài như ung thư vú, mãn kinh hay liệu pháp hormone đã trở thành chuyện thường ngày. Đây là một thay đổi tích cực. Tuy nhiên, theo nhiều bác sĩ, sự quan tâm ấy cũng mang theo một rủi ro: thông tin thường bị nói quá gọn, thiếu bối cảnh, thậm chí sai lệch. Vì vậy, không ít phòng mạch phải dành thời gian giải thích lại, giúp bệnh nhân hiểu đúng vấn đề.

Lần đầu tiên, nhiều người tại Hoa Kỳ thuộc diện cần tầm soát ung thư cổ tử cung sẽ có thêm lựa chọn ngoài cuộc khám phụ khoa truyền thống vốn gây e ngại cho không ít người. Hướng dẫn y tế liên bang mới công bố khuyến nghị cho phép tự lấy mẫu xét nghiệm virus HPV tại nhà hoặc tại cơ sở y tế. Hướng dẫn cập nhật do Health Resources and Services Administration (HRSA) ban hành ngày 5 tháng 1 cho biết: những người từ 30 đến 65 tuổi, thuộc nhóm nguy cơ trung bình, có thể tự lấy mẫu bằng dụng cụ tương tự tampon để xét nghiệm HPV. Mẫu được gửi đến phòng thí nghiệm nhằm phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao, vốn là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung.

Các thuốc kích thích thần kinh như Ritalin và Adderall đã được dùng rộng rãi nhiều thập niên để chữa rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), song một công trình nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Cell cho thấy chúng không thật sự tác động lên hệ thống điều khiển sự chú ý của não bộ như giới chuyên môn từng tin tưởng. Trái lại, các loại thuốc ấy chủ yếu ảnh hưởng lên vùng phần thưởng và vùng tỉnh thức, hai trung khu chi phối hứng thú và sự tỉnh táo. Nghiên cứu được tiến hành trên gần 5.800 trẻ em từ 8 đến 11 tuổi, đồng thời nêu bật vai trò quan trọng của thiếu ngủ trong căn bệnh này.

WASHINGTON — Trung Tâm Kiểm Soát Và Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ (Centers for Disease Control and Prevention) ngày Thứ Hai công bố một thay đổi hiếm thấy trong lịch chủng ngừa trẻ em: số bệnh được khuyến cáo chích ngừa cho mọi trẻ được giảm xuống còn 11, thay vì khoảng 17–18 như trước. Lịch mới có hiệu lực tức khắc và được nói là điều chỉnh theo mô hình của Đan Mạch. Theo lịch cập nhật, CDC vẫn khuyến cáo tất cả trẻ em được chủng ngừa các bệnh sởi, quai bị, rubella, bại liệt, ho gà, uốn ván, bạch hầu, Hib (Haemophilus influenzae type B), phế cầu, HPV và thủy đậu. Các vaccine khác, vốn trước đây được khuyến cáo rộng rãi, nay được chuyển sang hai diện: chỉ khuyến cáo cho trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, hoặc để phụ huynh và bác sĩ cùng quyết định tùy trường hợp. Trong nhóm này có vaccine cúm mùa, RSV, rota-virus, viêm gan A, viêm gan B, sốt xuất huyết dengue và một số vaccine viêm màng não mô cầu. Vaccine COVID đã được đưa sang diện “quyết định chung” từ năm ngoái.

Dịch cúm mùa đông năm nay đang lan mạnh khắp nơi ở Hoa Kỳ, đẩy số người đi khám bác sĩ vì triệu chứng giống cúm lên mức cao nhất trong gần ba mươi năm. Theo số liệu của CDC, từ đầu mùa đến nay đã có khoảng 5.000 người chết vì cúm, trong đó có chín trẻ em. Trong tuần kết thúc ngày 27 tháng 12, gần 1 trong 10 lượt khám ngoại trú trên toàn quốc — tương đương 8,2% — vì các triệu chứng như sốt, đau họng, mệt rã rời và đau nhức mình mẩy. Đây là mức cao nhất kể từ khi CDC bắt đầu theo dõi dữ liệu này vào năm 1997. Tính đến nay, cúm đã gây hơn 11 triệu ca bệnh và khoảng 120.000 ca phải nhập viện.

Theo bản tin khoa học do Molly Coddington viết, công bố ngày 20 tháng 8 năm 2025, một công trình nghiên cứu mới cho thấy sự khác biệt về chất béo trong máu giữa hai phái có thể là chìa khóa giúp lý giải vì sao phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao hơn nam giới. Một nhóm khoa học gia thuộc King’s College London và Queen Mary University London phát hiện rằng phụ nữ mắc Alzheimer có mức độ thấp hơn rõ rệt của một số loại chất béo chưa bão hòa trong máu, so với những phụ nữ khỏe mạnh. Khi khảo sát cùng những phân tử lipid này ở nam giới, nhóm nghiên cứu không thấy sự khác biệt đáng kể giữa người bệnh và người không bệnh.

Não bộ không già đi trong một đêm. Quá trình này diễn ra chậm rãi và âm thầm. Khi lớn tuổi, nhiều người bắt đầu thấy mình hay quên hơn, suy nghĩ chậm hơn, khó tập trung, và làm nhiều việc cùng lúc không còn giỏi như trước. Đây là chuyện rất thường gặp. Với nhiều người, điều họ quan tâm không phải là lão hóa có xảy ra hay không, mà là liệu có cách nào giúp làm chậm quá trình này không.

Số ca ho gà (pertussis) tại Hoa Kỳ đang tăng vọt trong năm 2025, trùng với đà sụt giảm rõ rệt của tỷ lệ chủng ngừa nơi trẻ em. Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), tính đến ngày 6 tháng 12, cả nước đã ghi nhận 26.632 ca ho gà — mức cao nhất trong hơn một thập niên, kể từ năm 2014.

Các bác sĩ đã từng nhận thấy người mang nồng độ vitamin D trong máu thấp dễ gặp hơn các chứng bệnh về tim, mạch và cao huyết áp. Người ta giải thích rằng vitamin D có thể làm dịu các phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó giảm thiểu nguy cơ tổn thương mạch máu. Ngoài ra, nó còn liên hệ tới việc điều hòa huyết áp, đường huyết và sức co bóp của cơ tim. Tuy nhiên, cho đến gần đây, y học vẫn chưa chứng minh được rằng việc uống thêm vitamin D thực sự có khả năng phòng ngừa hay làm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.
1234567Trang sauTrang cuối
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.