Ngày nay, người ta có thể tính được chỉ số nguy cơ đa gen để đánh giá khả năng mắc bệnh tim dựa trên hàng trăm đoạn di truyền khác nhau. Ảnh: istockphoto.
Bệnh tim là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Hoa Kỳ. Nhưng có tới 80% trường hợp được xem là có thể phòng tránh. Dưới đây là mười điều khuyên bệnh nhân nên làm để giữ trái tim khỏe mạnh và sống thọ hơn từ một bài viết của Bác sĩ Eric Topol, ông là giáo sư y khoa, Phó Chủ tịch Viện Scripps Research tại San Diego, trên tờ Washington Post.
1. Vận động đều đặn – kết hợp nhịp điệu và sức mạnh
Tập thể dục vẫn là phương pháp y học hiệu quả nhất để chống xơ vữa động mạch. Chỉ cần đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng, khiêu vũ hay làm vườn đủ 150 phút mỗi tuần, cùng với 2 buổi tập cơ mỗi tuần là đã đạt chuẩn. Ngay cả khi chỉ tập vào cuối tuần, vẫn có lợi cho sức khỏe.
Tập thể dục vẫn là phương pháp y học hiệu quả nhất để chống xơ vữa động mạch. Chỉ cần đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng, khiêu vũ hay làm vườn đủ 150 phút mỗi tuần, cùng với 2 buổi tập cơ mỗi tuần là đã đạt chuẩn. Ngay cả khi chỉ tập vào cuối tuần, vẫn có lợi cho sức khỏe.
2. Ăn uống theo hướng chống viêm
Chế độ ăn Địa Trung Hải – nhiều rau củ, ngũ cốc nguyên cám, cá béo như cá hồi – giúp giảm viêm toàn thân. Thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn thì ngược lại: gây viêm và hại tim. Ăn quá nhiều đạm, nhất là đạm từ động vật, cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu.
Chế độ ăn Địa Trung Hải – nhiều rau củ, ngũ cốc nguyên cám, cá béo như cá hồi – giúp giảm viêm toàn thân. Thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn thì ngược lại: gây viêm và hại tim. Ăn quá nhiều đạm, nhất là đạm từ động vật, cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu.
3. Giữ trọng lượng cơ thể ở mức hợp lý
Mỡ trắng trong cơ thể tiết ra các chất gây viêm. Giảm trọng lượng cơ thể giúp giảm viêm và tránh nhiều chứng bệnh như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, và rối loạn nhịp tim. Các thuốc nhóm GLP-1 ngày nay hỗ trợ điều trị béo phì, giúp giảm nguy cơ đáng kể.
Mỡ trắng trong cơ thể tiết ra các chất gây viêm. Giảm trọng lượng cơ thể giúp giảm viêm và tránh nhiều chứng bệnh như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, và rối loạn nhịp tim. Các thuốc nhóm GLP-1 ngày nay hỗ trợ điều trị béo phì, giúp giảm nguy cơ đáng kể.
4. Tránh hội chứng chuyển hóa và tiền tiểu đường
Hội chứng chuyển hóa gồm 5 yếu tố: đường huyết cao, triglyceride cao, HDL thấp, huyết áp cao, và vòng bụng lớn. Người mắc từ 3 yếu tố trở lên được xem là có nguy cơ cao.
Hội chứng chuyển hóa gồm 5 yếu tố: đường huyết cao, triglyceride cao, HDL thấp, huyết áp cao, và vòng bụng lớn. Người mắc từ 3 yếu tố trở lên được xem là có nguy cơ cao.
Tiền tiểu đường cũng thường đi kèm, và cả hai tình trạng này đều có thể phòng tránh bằng ăn uống hợp lý, giảm trọng lượng cơ thể và vận động đều đặn.
5. Kiểm soát huyết áp
Huyết áp lý tưởng là 120/80 mmHg. Ở người lớn tuổi, huyết áp tâm thu thường nhích lên, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ. Việc đo huyết áp tại nhà giúp phát hiện sớm tình trạng bất thường. Trường hợp nhẹ có thể điều chỉnh bằng lối sống; trường hợp nặng cần dùng thuốc.
Huyết áp lý tưởng là 120/80 mmHg. Ở người lớn tuổi, huyết áp tâm thu thường nhích lên, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ. Việc đo huyết áp tại nhà giúp phát hiện sớm tình trạng bất thường. Trường hợp nhẹ có thể điều chỉnh bằng lối sống; trường hợp nặng cần dùng thuốc.
6. Biết rõ nguy cơ di truyền
Ngày nay, người ta có thể tính được điểm nguy cơ đa gen (polygenic risk score) để đánh giá khả năng mắc bệnh tim dựa trên hàng trăm đoạn di truyền khác nhau. Đây là phương pháp chính xác hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào tiền sử gia đình. Những ai có điểm nguy cơ cao hưởng lợi rõ rệt từ các thuốc hạ cholesterol như statin.
Ngày nay, người ta có thể tính được điểm nguy cơ đa gen (polygenic risk score) để đánh giá khả năng mắc bệnh tim dựa trên hàng trăm đoạn di truyền khác nhau. Đây là phương pháp chính xác hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào tiền sử gia đình. Những ai có điểm nguy cơ cao hưởng lợi rõ rệt từ các thuốc hạ cholesterol như statin.
7. Kiểm tra mỡ máu
Chất mỡ trong máu có nhiều loại, trong đó đáng lưu ý nhất là:
Chất mỡ trong máu có nhiều loại, trong đó đáng lưu ý nhất là:
- LDL (cholesterol xấu): Nếu cao, cần điều trị bằng thuốc (statin, ezetimibe, hoặc thuốc chích).
- HDL (cholesterol tốt): Nếu thấp, có thể cải thiện nhờ giảm trọng lượng cơ thể và tập luyện. HDL quá cao chưa chắc là điều tốt.
- Triglyceride: Nếu cao, có thể là dấu hiệu đề kháng insulin.
- ApoB: Một chỉ số quan trọng cần xét nghiệm ít nhất một lần. Nhiều người có LDL bình thường nhưng ApoB cao – vẫn mang nguy cơ cao.
- Lp(a): Khi cao sẽ làm tăng nguy cơ bệnh tim. Hiện đang có nhiều thuốc mới trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng nhằm giảm Lp(a).
8. Giảm tiếp xúc với chất độc từ môi trường
Vi nhựa, hóa chất công nghiệp và ô nhiễm không khí đều làm tăng nguy cơ tim mạch qua cơ chế gây viêm. Một nghiên cứu cho thấy: người có vi nhựa trong thành mạch máu có nguy cơ đột quỵ hoặc nhồi máu cao gấp 4–5 lần. Nên lọc không khí, lọc nước, và tránh dùng chai nhựa nhiều lần để giảm rủi ro.
9. Không hút thuốc
Không có gì phải bàn cãi: thuốc lá gây hại mạch máu, đẩy nhanh quá trình xơ vữa và gây tổn thương tim. Nếu bạn hút thuốc, hãy bỏ càng sớm càng tốt.
Không có gì phải bàn cãi: thuốc lá gây hại mạch máu, đẩy nhanh quá trình xơ vữa và gây tổn thương tim. Nếu bạn hút thuốc, hãy bỏ càng sớm càng tốt.
10. Giấc ngủ điều độ và sâu
Ngủ đúng giờ, đều đặn mỗi ngày – giữ nhịp sinh học ổn định – giúp giảm nguy cơ bệnh tim. Ngưng thở khi ngủ (sleep apnea) là tình trạng khá phổ biến mà nhiều người không biết mình mắc. Nếu bạn ngáy to hoặc thấy mệt mỏi khi thức dậy, hãy đi khám. Ngày nay, các thiết bị như vòng đeo tay, đồng hồ thông minh, hoặc cảm biến gắn trên giường đều có thể hỗ trợ phát hiện rối loạn giấc ngủ.
VB biên dịch
Nguồn: The Washington Post, ngày 28 tháng 7, 2025. Bài viết của bác sĩ Eric Topol, giáo sư y khoa tại Scripps Research, đăng trên báo The Washington Post ngày 28 tháng 7, 202.
Bác sĩ Eric Topol là giáo sư y khoa, Phó Chủ tịch Viện Scripps Research tại San Diego. Ông là tác giả của sách Super Agers: An Evidence-Based Approach to Longevity và viết chuyên mục Ground Truths trên Substack.
Gửi ý kiến của bạn
