Bộ óc con người sắp được “mở tủ hồ sơ”: USC giải mã cách não lưu trữ ký ức thị giác

Các loại thuốc GLP-1 như Ozempic, Wegovy hay các dòng mới hơn như Zepbound (tirzepatide) được ca ngợi là bước đột phá trong lĩnh vực điều trị bệnh tiểu đường và mập phì. Tuy nhiên, đằng sau hiệu quả giảm cân thần tốc là một nỗi lo ngại ngày càng lớn trong cộng đồng y khoa: Liệu những loại thuốc này có đang vô tình kích thích hoặc làm trầm trọng thêm các chứng rối loạn ăn uống ở những bệnh nhân dễ bị tổn thương?

Nhức đầu là cảm giác ai cũng quen: có khi nhói như kim châm, có khi âm ỉ như bị siết chặt vòng quanh trán. Điều đáng chú ý là chính bộ óc không cảm được đau; cảm giác ấy đến từ những mô và mạch máu bao quanh não, nơi có những dây thần kinh báo động khi bị kích thích hay tổn thương. Tác giả bài này là một bác sĩ thần kinh nhi khoa cho biết nhiều bệnh nhân là trẻ em và thiếu niên bị tái diễn đau đầu. Đây là hiện tượng phức tạp, y học vẫn còn nhiều điểm chưa tường tận, nhưng vài cơ chế then chốt đã được xác định.

Khi tuổi già ập đến, chúng ta thường chỉ lo ngại về sự suy yếu của bắp thịt hay xương khớp. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo về một “kẻ thù” vô hình khác: mất kết nối giữa người với người. Tình trạng này, được gọi là “suy giảm kết nối xã hội” (socially frail), không chỉ gặm nhắm tinh thần mà còn là hồi chuông cảnh báo sớm cho chứng suy giảm trí nhớ.

Chúng ta vẫn hay nghe rằng uống nhiều rượu bia sẽ làm tăng huyết áp và có hại cho gan. Nhưng một nghiên cứu mới vừa hé lộ thêm một điều đáng lo: rượu bia còn có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho não bộ, gây ra các cơn tai biến mạch máu não loại chảy máu (hemorrhagic strokes) chết người. Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Neurology, những người uống hơn ba ly rượu bia mỗi ngày có cơ nguy bị xuất huyết não sớm hơn 11 năm so với người không uống hoặc chỉ uống ít. Không chỉ vậy, các ca xuất huyết này còn nghiêm trọng hơn, gây tổn thương lớn hơn cho não và tỷ lệ tử vong cũng cao hơn.

Khi nói đến mãn kinh (menopause), nhiều người thường nghĩ ngay đó là cột mốc khép lại khả năng sinh sản của người phụ nữ. Nhưng đằng sau sự thay đổi sinh học ấy là một cuộc “tái cấu trúc” thầm lặng trong não bộ: hormone, trí nhớ, tâm trạng và giấc ngủ đan xen những thay đổi phức tạp.

Sau hơn một năm bùng phát dịch sởi với hàng ngàn ca nhiễm, ngày 10 tháng 11, 2025, Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) – cơ quan khu vực của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – đã chính thức rút lại danh hiệu “quốc gia không còn bệnh sởi” của Canada. Quyết định được đưa ra tại cuộc họp của Ủy ban loại trừ bệnh sởi khu vực châu Mỹ tổ chức ở Mexico City. Là nhà dịch tễ học chuyên nghiên cứu sự lan truyền của bệnh truyền nhiễm, tác giả cho biết kết quả này không gây ngạc nhiên: sởi là một trong những bệnh dễ lây nhất, và việc tỉ lệ chích ngừa ở trẻ em tại Canada cùng nhiều quốc gia khác sụt giảm đã khiến hàng loạt trẻ mất khả năng bảo vệ.

Từ bao năm nay, giấc ngủ đông chỉ tồn tại trong tiểu thuyết và điện ảnh – từ 2001: A Space Odyssey đến Passengers. Nhưng ở Pittsburgh, các nhà khoa học đang từng bước biến viễn cảnh ấy thành thật. Trong một căn phòng tối của Phòng Thí Nghiệm Sinh Lý Ứng Dụng, bác sĩ Clifton Callaway – chuyên gia tim mạch và hạ thân nhiệt nhân tạo – đã đưa một người tình nguyện vào trạng thái mà ông gọi là “giấc ngủ chạng vạng.” Sau 18 giờ dùng thuốc an thần đặc biệt dexmedetomidine, thân nhiệt người ấy hạ từ 98,6°F xuống 95°F. Nhịp tim và huyết áp đều giảm, tốc độ trao đổi chất hạ 20%. Nhưng người ấy vẫn đủ tỉnh táo để đứng dậy, đi vệ sinh, gọi ăn – không cần máy thở hay dây truyền dịch.

Giới khoa học vừa đạt thêm một bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống ung thư: phát hiện một loại protein có thể điều chỉnh để khiến các tế bào ung thư tự hủy diệt từ bên trong. Hai nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature đã tập trung làm rõ vai trò của một enzyme mang tên ferroptosis suppressor protein 1 (FSP1). Enzyme này là “lá chắn” quan trọng giúp tế bào tránh một kiểu chết đặc biệt (bị phân rã từ trong ra ngoài). Khi loại bỏ lá chắn này, khả năng sống sót của tế bào giảm mạnh; và nếu đó là tế bào ung thư, khối u sẽ phát triển chậm lại đáng kể.