Câu trả lời ngắn là: tin được để ước lượng, nhưng đừng xem đó là con số tuyệt đối. Bài viết của Kaitlin Sullivan đăng trên NBC News ngày 22 tháng 3 năm 2026 nêu lại một điều giới dinh dưỡng đã biết từ lâu: con số calorie trên nhãn là một chuẩn ước tính cần thiết, nhưng cơ thể mỗi người hấp thu năng lượng khác nhau, và chính cách chế biến thực phẩm cũng làm con số ấy dao động.
Tại Hoa Kỳ, Cơ Quan Kiểm Soát Thực Phẩm và Dược Phẩm Hoa Kỳ (FDA) buộc phần lớn thực phẩm đóng gói phải ghi nhãn dinh dưỡng; đến năm 2016, quy định này được sửa đổi để phần “Calories” hiện rõ hơn, dễ thấy hơn trên bao bì. Mục đích là giúp người tiêu thụ dễ đọc và dễ so sánh hơn khi chọn món ăn hằng ngày.
Nhưng “calorie” trên nhãn không phải là một lời phán quyết cuối cùng. Theo hướng dẫn và tiêu chuẩn ghi nhãn của FDA, giá trị dinh dưỡng khai trên bao bì có một khoảng sai số cho phép; với nhiều trường hợp, mức chênh có thể lên tới 20%. Nói nôm na, một món ăn ghi 500 calorie chưa chắc đúng tròn 500; thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn trong phạm vi luật cho phép.
Cũng vì vậy mà những vụ tranh cãi gần đây quanh các thanh protein bar của hãng David đã gây chú ý. Nhiều bản tin cho biết hãng này đang đối diện một vụ kiện tập thể, nguyên đơn nói kết quả thử nghiệm độc lập cho thấy một số thanh có thể chứa calorie và chất béo cao hơn nhiều so với nhãn. Phía công ty phủ nhận, nói rằng cách thử trong đơn kiện đo “nhiệt lượng toàn phần” chứ không phản ánh đúng phần năng lượng cơ thể thật sự hấp thu.
Sự bất đồng ấy dẫn về câu hỏi căn bản: người ta đo calorie bằng cách nào? Phương pháp cổ điển, và rất chính xác ở mặt hóa học, là dùng “bom nhiệt lượng kế” — đốt cháy hoàn toàn thực phẩm trong một buồng kín rồi đo lượng nhiệt tỏa ra. Cách này cho biết năng lượng toàn phần của món ăn. Nhưng cơ thể người không phải cái lò đốt. Điều đáng kể đối với dinh dưỡng không phải món ăn cháy nóng đến đâu, mà là bao nhiêu năng lượng được tiêu hóa và hấp thu qua ruột.
Bởi vậy, phần lớn nhãn thực phẩm không được tính bằng cách đem từng món đi đốt. Hệ thống thường dùng là công thức Atwater: mỗi gram carbohydrate tính khoảng 4 calorie, protein 4 calorie, chất béo 9 calorie. Đây là lối tính chuẩn, tiện và đủ gần đúng để dùng trong công nghiệp thực phẩm. Nhưng nó vẫn là một công thức bình quân, không phải thước đo riêng cho từng cơ thể, từng món ăn, từng cách nấu.
Vấn đề nằm ở chỗ không phải thực phẩm nào cũng chịu “ngoan ngoãn” theo cùng một công thức. Cấu trúc của món ăn, độ nghiền nhỏ, mức nấu chín, cách chế biến, và cả hệ vi sinh trong ruột đều ảnh hưởng đến lượng năng lượng thật sự được hấp thu. Một món được xay nhuyễn, nấu mềm hay chế biến kỹ thường dễ tiêu hơn, nên cơ thể có thể lấy được nhiều năng lượng hơn món còn nguyên cấu trúc. Đây là lý do bơ hạnh nhân và hạnh nhân nguyên hột không hẳn cho cùng một lượng năng lượng thực hấp thu, dù nhìn trên giấy có vẻ gần nhau.
Các nghiên cứu của Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ (USDA) nhiều năm qua đã cho thấy điều này khá rõ. USDA ghi nhận hạnh nhân nguyên hột có thể cung cấp ít hơn khoảng 32% năng lượng hấp thu so với con số tính theo hệ Atwater. Với quả óc chó, một nghiên cứu của USDA cho thấy năng lượng hấp thu thực tế thấp hơn khoảng 21% so với mức thường dùng trên nhãn. Nói cách khác, có những món ăn mà nhãn không hẳn “sai,” nhưng cơ thể ta nhận được ít năng lượng hơn con số ấy.
Chất xơ cũng là một đầu mối quan trọng. FDA và USDA đều xem carbohydrate là một nhóm lớn, nhưng không phải mọi loại carbohydrate đều được tiêu hóa như nhau. Một phần chất xơ, nhất là loại khó tan, đi qua hệ tiêu hóa mà cơ thể gần như không khai thác được bao nhiêu năng lượng. Thành ra hai món có tổng carbohydrate giống nhau chưa chắc cho lượng calorie hấp thu giống nhau.
Với thực phẩm đóng gói sẵn, con số trên nhãn thường đáng tin hơn thực đơn ở tiệm ăn, vì nhà sản xuất có công thức ổn định hơn. Còn món làm tại quán thì chỉ cần người đầu bếp “mạnh tay” thêm nước sốt, dầu, bơ, hay khẩu phần lớn nhỏ thất thường là calorie đã chênh đi khá xa. Bởi vậy, nhìn một chiếc bánh đông lạnh ghi 350 hay 360 calorie còn có ý nghĩa hơn nhìn một phần ăn ngoài tiệm ghi lẻ đến từng đơn vị như thể đã có thiên sứ đứng trong bếp cầm cân tiểu ly.
Vậy nên có nên tin nhãn calorie không? Có — nhưng nên tin với đầu óc tỉnh táo. Nó hữu ích để so sánh tương đối giữa các món, để biết món nào nặng năng lượng hơn, món nào nhẹ hơn, và để tránh những quảng cáo nghe quá đẹp. Nhưng nếu một món bơ đậu phộng nào đó bỗng “thanh sạch” hơn cả họ hàng của nó, thấp calorie một cách kỳ lạ, thì nên ngờ trước khi nên tin. Trong chuyện ăn uống, con số giúp ta mở mắt; nó không thay thế được sự xét đoán.



