Trump bỏ chạy, Bộ Tứ Kim Cương Chống Tàu Trở Thành Bộ 3 Ấn-Nhật-Úc Đứng giữa Mỹ-TQ
Bài viết sau đây dịch từ bài "Four legs bad, three legs better? Rescuing the Quad with an India-Japan-Australia grouping" (Bốn cẳng thì tệ, ba cẳng thì tốt hơn? Cứu Bộ Tứ Quad bằng kết hợp Ấn-Nhật-Úc) trên tạp chí The Interpreter, báo của viện nghiên cứu Lowy Institute. Tác giả là Sanchari Ghosh, ứng viên tiến sĩ tại Khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Jadavpur, Kolkata, Ấn Độ.
Ba cường quốc trung bình dân chủ có những lý do thuyết phục để xây dựng một quan hệ đối tác độc lập không phụ thuộc vào chính trị Mỹ.
Tờ New York Times đưa tin vào cuối tuần rằng Donald Trump đã gác lại kế hoạch tham dự hội nghị thượng đỉnh Quad tại Ấn Độ, sau cuộc trao đổi gay gắt với Thủ tướng Narendra Modi. Các tiêu đề báo chí xuất hiện từ báo cáo mới nhất này, cộng với nhiều tháng căng thẳng Mỹ-Ấn, là lời nhắc nhở về việc chính Bộ Tứ Quad vẫn bị "cầm tù" bởi sự khó lường của chính trị Mỹ. Cách tiếp cận chính sách thất thường của Trump, từ việc hoãn các hội nghị thượng đỉnh đến các đe dọa về thuế quan trừng phạt, đều có cái giá của nó.
Bộ Tứ luôn là một nhóm kỳ lạ, phụ thuộc vào sự cam kết của thành viên mạnh nhất, Hoa Kỳ. Trong những khoảnh khắc hội tụ, nó đã tạo ra động lực: các cuộc tập trận hải quân chung, đối thoại công nghệ, các sáng kiến chuỗi cung ứng. Nhưng trong những khoảnh khắc xao nhãng hoặc khác biệt, dù là do sự hòa giải giữa Mỹ và Trung Quốc hay những thay đổi trong lãnh đạo, Quad đã chững lại.
Thời kỳ mới nhất nhấn mạnh sự mong manh mãn tính của Quad: một nhóm có nguy cơ được định nghĩa ít bởi sự quyết tâm chung giữa bốn nền dân chủ và nhiều hơn bởi sự thay đổi tính toán của một siêu cường.
Bộ Ba Ấn Độ - Nhật Bản - Australia (IJA) đã bị lu mờ bởi Bộ Tứ Quad trong gần một thập niên, mặc dù có khởi đầu đầy hứa hẹn vào năm 2015 khi ba bên khởi động cuộc đối thoại tập trung vào chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng và an ninh hàng hải. Nó đã tăng cường đà phát triển vào năm 2017 khi Ngoại trưởng Ấn Độ lúc đó là Subrahmanyam Jaishankar chủ trì cuộc gặp với các đồng cấp Nhật Bản và Australia để làm nổi bật những lợi ích hội tụ trong các lĩnh vực hòa bình, tăng trưởng kinh tế, an ninh hàng hải, chống khủng bố và hỗ trợ vai trò trung tâm của ASEAN trong kiến trúc khu vực.
Tuy nhiên, khi Bộ Tứ (Quad) trở thành chủ đạo trong câu chuyện về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, được nâng lên thành hội nghị thượng đỉnh cấp lãnh đạo, thì bộ ba lại bị đẩy vào hậu trường.
Khác với Nhóm Bộ Tứ (Quad), nơi sự hiện diện áp đảo của Hoa Kỳ làm lệch hướng chương trình nghị sự, nhóm IJA dựa trên sự phân bổ lợi ích cân bằng hơn. Mỗi thành viên đều đã trực tiếp đối mặt với thực tế về sự trỗi dậy của Trung Quốc, và mỗi nước đều đã phát triển các chiến lược riêng để đối phó với sự quyết đoán của Bắc Kinh. Điều gắn kết họ là nhu cầu chung về quyền tự chủ chiến lược đối với cả Washington và Bắc Kinh.
Vị thế của Nhật Bản minh họa điều này rất rõ. Dưới các chính phủ kế tiếp nhau, Tokyo đã thận trọng không liên kết quá chặt chẽ với bất kỳ chiến lược ngăn chặn nào do Mỹ dẫn đầu, thay vào đó, họ thích xây dựng liên minh với các đối tác có cùng chí hướng ở châu Á. Tầm nhìn "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và cởi mở" của Nhật Bản có trước khi Washington sử dụng thuật ngữ này, và Nhật Bản đã đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng khu vực như một sự thay thế cho Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.
Về phần mình, Australia đã phải chịu đựng sự ép buộc kinh tế tàn khốc từ Trung Quốc, từ thuế quan đối với rượu và lúa mạch đến các hạn chế đối với nhập cảng than. Mặc dù Canberra vẫn là đồng minh của Mỹ và đã mở rộng quan hệ quốc phòng thông qua hiệp ước AUKUS, nước này ngày càng thấy giá trị trong việc hợp tác với các đối tác Nam Á, nơi họ có thể thể hiện vai trò chủ động hơn.
Đối với Ấn Độ, logic của bộ ba này còn mạnh mẽ hơn nữa. Khác với Washington, vốn nhìn Quad chủ yếu qua lăng kính cạnh tranh giữa các cường quốc với Bắc Kinh, Ấn Độ lại thấy sự đồng điệu hơn với Nhật Bản và Australia – những đối tác tuy cảnh giác với Trung Quốc nhưng lại ưu tiên khả năng phục hồi, xây dựng quy tắc và ổn định khu vực hơn là đối đầu trực tiếp. Hơn nữa, mức thuế 50% của Trump đối với hàng nhập từ Ấn Độ làm nổi bật sự mong manh về cấu trúc của việc phụ thuộc vào Washington. Bộ Tứ có thể vẫn hữu ích như một nền tảng, nhưng với tư cách là trụ cột chiến lược dài hạn, nó khiến Ấn Độ dễ bị tổn thương trước sự khó lường của Mỹ.
Một bộ ba được khởi động lại có thể bắt đầu bằng cách tập trung vào một trong những vấn đề cấp bách nhất hiện nay: khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng. Đại dịch Covid-19 đã phơi bày những nguy hiểm của việc quá phụ thuộc vào các mạng lưới cung ứng tập trung vào Trung Quốc. Ấn Độ, Nhật Bản và Australia đã khởi xướng Sáng kiến Khả năng phục hồi chuỗi cung ứng (SCRI: Supply Chain Resilience Initiative) vào năm 2021, nhưng nỗ lực này phần lớn đã không thành công. Hồi sinh nó có thể mang lại mục đích cụ thể cho bộ ba. Các ưu đãi phối hợp cho các ngành công nghiệp, đồng tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng và kết nối kỹ thuật số sẽ cho phép ba quốc gia xây dựng sức mạnh kinh tế độc lập với cả Trung Quốc và Hoa Kỳ.
An ninh hàng hải là một lĩnh vực hợp tác tự nhiên khác. Cả ba quốc gia đều phụ thuộc vào sự ổn định của các tuyến đường biển trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Họ đã tiến hành các cuộc tập trận hải quân ở nhiều định dạng khác nhau, thường là cùng với Hải quân Hoa Kỳ. Nhưng một khuôn khổ ba bên có thể cho phép tập trung hơn vào các nỗ lực ở Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương, từ tuần tra chung đến xây dựng năng lực cho các quốc gia ven biển nhỏ hơn. Không giống như Quad, vốn không thể tránh khỏi việc bị Bắc Kinh coi là một khối chống Trung Quốc, cơ chế ba bên có thể được coi là một thỏa thuận an ninh thực tế giữa các cường quốc trung bình.
Cuộc gặp ba bên này cũng mang ý nghĩa biểu tượng. Vào thời điểm các cường quốc tầm trung trên khắp châu Á đang tìm cách cân bằng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, một mối quan hệ đối tác độc lập rõ ràng giữa Ấn Độ, Nhật Bản và Úc sẽ gửi đi tín hiệu rằng trật tự khu vực không hoàn toàn bị chi phối bởi sự cạnh tranh giữa các cường quốc lớn. Nó sẽ cung cấp cho các quốc gia nhỏ hơn ở Đông Nam Á và Ấn Độ Dương một ví dụ về việc xây dựng liên minh dựa trên quyền tự chủ.
Bộ ba không thể sánh được với sức mạnh của Quad nếu không có sự hỗ trợ từ Mỹ. Điều đó đúng nếu mục tiêu là ngăn chặn quân sự Trung Quốc. Nhưng mục đích của nhóm IJA không nhất thiết phải là răn đe theo nghĩa quân sự hẹp. Giá trị của nó nằm ở việc xây dựng khả năng phục hồi, giảm thiểu điểm yếu và định hình chương trình nghị sự khu vực theo cách mà các cường quốc trung bình có thể duy trì. Ngay cả khi Washington thay đổi hướng đi, dù là đàm phán một thỏa thuận với Bắc Kinh hay rút lui vào chủ nghĩa bảo hộ, Ấn Độ, Nhật Bản và Australia vẫn sẽ có nền tảng để xây dựng.
Quyết định của Trump bỏ qua hội nghị thượng đỉnh Quad ở Ấn Độ cho thấy ưu tiên của Mỹ có thể thay đổi dễ dàng như thế nào. Do đó, một liên minh ba bên bao gồm Ấn Độ, Nhật Bản và Australia mang đến cơ hội đa dạng hóa các lựa chọn của ba cường quốc trung này và xây dựng một quan hệ đối tác bền vững trong một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đầy bất ổn. Cuối cùng, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương quá quan trọng để phó mặc cho những biến động của chính trị Mỹ.
