Một số chính phủ đang tìm cách khuyến khích sinh đẻ. Chính quyền Trump trong ngân sách năm nay đưa vào chương trình tín thuế trẻ em mở rộng và quỹ 1.000 đô-la cho mỗi trẻ sinh trong nhiệm kỳ này. Ảnh: istockphoto.
Ngày càng nhiều gia đình tại Hoa Kỳ và khắp thế giới quyết định chỉ sinh một con, hoặc không sinh con. Sự thay đổi thầm lặng ấy đang định hình lại kinh tế toàn cầu – từ cấu trúc lao động, hệ thống hưu trí, đến mô hình tăng trưởng từng dựa vào dân số trẻ.
Ashley và Nick Evancho ở ngoại ô Buffalo, New York, nói nuôi cô con gái 3 tuổi là niềm vui lớn nhất đời họ. Nhưng hai người quyết định: “Một đứa là đủ.” Ashley, một cố vấn tài chính, nói thẳng: “Tôi không cần, và cũng không muốn có thêm con.” Nick, một linh mục, cho rằng “gia đình đông con trong thời buổi này là điều quá sức – về kinh tế, và cả tinh thần.”
Theo dữ kiện Liên Hiệp Quốc, số con trung bình của mỗi gia đình trên thế giới đã giảm hơn phân nửa kể từ thập niên 1970. Ở các nước giàu, trong đó có Hoa Kỳ, phụ nữ hiện chỉ sinh khoảng 1,6 con – mức thấp kỷ lục, không đủ để duy trì dân số ổn định. Nhiều quốc gia như Nhật, Ý, Trung Hoa hay Nam Hàn nay chứng kiến số người chết vượt người sinh.
Giới kinh tế học cảnh báo hệ quả sẽ sâu rộng: dân số già nhanh, lực lượng lao động co hẹp, nguồn thu thuế giảm, và các quỹ an sinh như Social Security hay Medicare chịu sức ép nặng nề. “Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên chưa từng có – nơi tháp dân số bị lật ngược,” nhà kinh tế Nicholas Eberstadt nói. “Khi người cao niên đông hơn trẻ em, toàn bộ mô hình kinh tế hiện đại phải viết lại.”
Tại nhiều địa phương của Mỹ, biến chuyển ấy đã hiện rõ. Ở hạt Franklin, bang New York, dân số giảm khoảng 10% trong hai thập niên qua. Nhiều bệnh viện nông thôn đã đóng cửa khoa sản vì thiếu sản phụ. “Công việc thì nhiều, nhưng người trẻ không còn,” giám đốc cơ quan phát triển kinh tế địa phương Jeremy Evans nói. “Nhiệm vụ số một của chúng tôi bây giờ là tìm cách thu hút lại lớp tuổi 18–39.”
Dân số Mỹ vẫn đông, nhưng tốc độ tăng đã chậm hẳn. Dự báo của Cục Thống Kê Dân Số cho thấy quốc gia có thể bắt đầu suy giảm dân số vào cuối thế kỷ này, trong khi tuổi trung vị đã tăng từ 28 vào năm 1970 lên 39 vào năm 2024 – cao nhất lịch sử.
Tình hình còn nghiêm trọng hơn ở các nước đối tác thương mại lớn của Mỹ. Tại Trung Hoa, giới nghiên cứu dự báo đến năm 2050 lực lượng lao động sẽ giảm hơn 200 triệu người. Ở châu Âu và Đông Á, các xã hội đang già hóa nhanh đến mức “chưa từng có tiền lệ trong lịch sử loài người,” theo giáo sư Lant Pritchett thuộc Trường Kinh tế London.
Một số chính phủ đang tìm cách khuyến khích sinh đẻ. Chính quyền Trump trong ngân sách năm nay đưa vào chương trình tín thuế trẻ em mở rộng và quỹ 1.000 đô-la cho mỗi trẻ sinh trong nhiệm kỳ này. Hy Lạp tung gói thuế hàng tỉ đô nhằm chống suy giảm dân số. Nhưng các nhà kinh tế cho rằng hiệu quả sẽ rất hạn chế, vì xu hướng này phần lớn xuất phát từ “những tiến bộ tốt đẹp” – phụ nữ có học vấn cao hơn, cơ hội nghề nghiệp rộng hơn, và tự chủ hơn trong việc chọn làm mẹ.
“Những gia đình nhỏ hơn là hệ quả tự nhiên của một xã hội văn minh hơn,” giáo sư Pritchett nói. “Nó đến từ sự phát triển, và sẽ không đảo ngược.”
Ashley Evancho đồng ý. Dù chính phủ có thưởng tiền, cô nói mình vẫn không sinh thêm con: “Cái giá phải trả cho sự nghiệp và học vấn của tôi cao hơn nhiều. Có lẽ nền kinh tế sẽ phải đổi, chứ không phải chúng tôi.” (VB)
Nguồn: Bản tin lược dịch từ NPR – “People Are Having Fewer Kids. Their Choice Is Transforming the World’s Economy,” 27/10/2025.
Gửi ý kiến của bạn
