Nhiều giáo dân nói họ rời bỏ "Ki tô giáo MAGA" vì hội thánh đã đồng hóa Chúa với Trump, và thúc đẩy chủ nghĩa thượng đẳng da trắng, dân tộc cực đoan
Khi giáo dân rời bỏ "Ki tô giáo MAGA" chia sẻ những gì họ thực sự phải trải qua để bỏ chạy. Bài viết của Molly Wadzeck kể lại trên mạng HuffPost. Nên ghi nhận rằng Ki tô giáo, hay Cơ đốc giáo, gồm nhiều hội thánh đức tin tương đối dị biệt, tuy là từ chung nguồn một Kinh Thánh Cựu Ước và Tân Ứớc -- thí dụ, Chính Thống giáo Phương Đông, Công Giáo, Tin Lành Lutheran, Anh giáo, Mormon (Thánh Hữu Ngày Sau của Chúa Ki tô), Tin Lành Baptist, Evangelical (Truyền Bá Phúc Âm), vân vân.
Đối với nhiều người Mỹ lớn lên trong môi trường Cơ đốc giáo bảo thủ, đức tin từng được coi là vấn đề niềm tin cá nhân và cộng đồng – chứ không phải là sự trung thành chính trị rõ ràng. Nhưng trong thập niên qua, ranh giới giữa niềm tin và hệ tư tưởng đã trở nên mờ nhạt.
Khi các nhà thờ, các lãnh đạo tôn giáo ngày càng ủng hộ các ứng cử viên từ bục giảng và nhạc thờ phượng xen lẫn với các bài quốc ca, các giáo đoàn đã bị chia rẽ vì các chính sách về y tế công cộng, về nhập cư, về chủng tộc và về việc kiểm soát "đạo đức" văn hóa.
Một video lan truyền trên mạng xã hội của cô y tá kiêm người sáng tạo nội dung Jen Hamilton, trong đó cô đọc đoạn Kinh Thánh Matthew 25 cùng với lời chỉ trích chính trị MAGA, đã làm sáng tỏ một cuộc tranh luận đã âm ỉ trong nhiều năm: Khi đức tin Ki tô và hệ tư tưởng MAGA xung đột, một số tín đồ chọn cách rời bỏ vì niềm tin [nhà thờ] của họ – ngay cả khi điều đó khiến họ mất đi cộng đoàn đã nuôi dưỡng họ.
Một nhà bình luận, suy ngẫm về kinh nghiệm của chính mình, đã viết: “Tôi lớn lên trong đạo Công giáo nhưng đã rời bỏ nhà thờ vì những quan điểm và ý kiến độc hại về ‘đạo đức’. Nếu hầu hết các tín đồ Cơ đốc giáo giống như bạn, tôi nghĩ tôi sẽ quay trở lại.”
Đối với nhiều người, sự chuyển dịch sang sự ràng buộc chính trị đã gây ra sự mất phương hướng, và đối với một số người, đó là sự tàn phá về mặt tinh thần. Nơi từng được coi là mái nhà tinh thần giờ đây lại trở thành chiến trường.
HuffPost đã nói chuyện với những người từng theo "Ki tô giáo MAGA" về kinh nghiệm của họ khi là một phần của những cộng đồng này – và lý do tại sao họ quyết định rời bỏ chúng.
Những bài học đầu đời về tôn giáo và chủ nghĩa dân tộc. Anna Rollins, tác giả cuốn sách “Famished: On Food, Sex, and Growing Up as a Good Girl,” nhớ lại tuổi thơ ngập tràn những quy tắc và kỳ vọng. “Đức tin là phần quan trọng nhất trong cuộc sống của tôi,” cô nói. “Đối với tôi, trở thành một tín đồ Cơ đốc giáo tốt có nghĩa là tuân theo rất nhiều quy tắc bằng văn bản và không bằng văn bản.”
Lớn lên trong giáo phái Southern Baptist, Rollins cho biết Cơ đốc giáo được trình bày gần như không thể tách rời khỏi bản sắc của đảng Cộng hòa, với các biểu tượng và ngôn ngữ yêu nước được lồng ghép xuyên suốt đời sống nhà thờ. “Đức tin và tự do thường được nhắc đến cùng một lúc,” cô nói. “Chúng tôi thường hát những bài hát yêu nước trong các buổi lễ nhà thờ, ngoài các bài thánh ca. Chủ nghĩa dân tộc [Mỹ] được gắn kết chặt chẽ với Cơ đốc giáo.” Trong khi trải nghiệm của Rollins cho thấy chính trị và đức tin có thể dễ dàng hòa quyện vào nhau như thế nào, thì câu chuyện của Deirdre Sugiuchi lại hé lộ một khía cạnh đen tối hơn của sự chồng chéo đó, nơi những lực lượng tương tự trở nên kiểm soát và thậm chí lạm dụng, định hình cảm giác an toàn và sự sống còn của một người.
Sugiuchi, một nhà văn sống ở Georgia, người có cuốn hồi ký sắp ra mắt “Unreformed” kể lại trải nghiệm của bà trong một trường cải cách Tin lành Phúc âm da trắng (a white evangelical reform school), đã làm sáng tỏ cách thức những áp lực này có thể leo thang: “Kitô giáo MAGA là một tà giáo phái [cult]. Tôi biết điều đó vì tôi đã từng ở trong đó,” bà nói.
Rời bỏ không hề dễ dàng; có thể phải đánh đổi tất cả để thoát khỏi. Theo kinh nghiệm của bà, bà phải trốn thoát để tồn tại, và nhận thấy rằng nhiều tín đồ thực chất đã bị tẩy não và thậm chí không nhận ra ảnh hưởng đang định hình họ.
“Tôi rất sợ hãi về sự kết hợp giữa chính trị và Kitô giáo,” Sugiuchi nói. Trong những năm qua, bà đã nói về những mối lo ngại và nỗi sợ hãi này trong các bài luận và phỏng vấn. Bà cảnh báo rằng nếu những người có đức tin im lặng, những người khác có nguy cơ bị cuốn vào các hệ thống kiểm soát, dẫn chứng sự mở rộng nhanh chóng của các tổ chức tôn giáo không được kiểm soát và việc sử dụng các tuyên bố về tự do tôn giáo để làm suy yếu quyền công dân.
“Và bây giờ, khi trưởng thành, chúng ta có một tổng thống mà nhiều người coi ngang hàng với Chúa [ám chỉ Trump]… và thật bất ngờ — Nhà Trắng, và cả đất nước, đang thực sự bị xé nát,” bà nói.
“Nếu có một thông điệp nào đó tôi nhận được trong những năm tháng hình thành nhân cách khi nói đến sự giao thoa giữa đức tin và chính trị, thì đó chỉ đơn giản là họ dạy: Hãy bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa. Không có lựa chọn nào khác,” theo Cara Meredith, tác giả cuốn sách “Church Camp: Bad Skits, Cry Night, and How White Evangelicalism Betrayed a Generation,” nói với HuffPost.
“Nếu bạn tự nhận mình là người theo đạo Cơ đốc, bạn sẽ bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa; đó là vấn đề thiện và ác, về phía mà Chúa rõ ràng đứng về và phía mà Chúa rõ ràng không đứng về.”
Nhiều người có đức tin [Ki tô] và cả những người không theo tôn giáo đều nhận thấy rằng cái gọi là “Kitô giáo MAGA” không chỉ đơn thuần là một lập trường chính trị; nó đại diện cho một khuôn khổ đạo đức riêng biệt — một khuôn khổ đề cao sự vâng lời quyền lực và chủ nghĩa dân tộc hơn các giá trị Kitô giáo truyền thống về tình yêu thương, phục vụ và cộng đồng. Các nhà phê bình cho rằng sự thay đổi này đã hạ thấp những lời dạy của Chúa Giê-su về việc chăm sóc người nghèo, chào đón người lạ và đứng về phía những người bị thiệt thòi, xuống thành một chương trình nghị sự chính trị mang tính bộ lạc xưa cổ.
Amy Hawk, tác giả cuốn sách “The Judas Effect: How Evangelicals Betrayed Jesus for Power” (“Hiệu ứng Judas: Người Tin lành Phúc âm đã phản bội Chúa Giê-su để giành quyền lực như thế nào”) và tự nhận mình là một người theo đạo Cơ đốc “từng là người Tin lành Phúc âm”, cho biết cách đối xử của Trump với phụ nữ “đi ngược lại với công việc mục vụ mà tôi đang phụ trách vào thời điểm đó. Tôi đang cầu nguyện cho những người phụ nữ bị tấn công. Việc tôi ủng hộ Trump là điều vô lý.”
Đối với Hawk, việc những người Tin lành da trắng ủng hộ Trump trở nên “quá lớn để có thể bỏ qua”, cuối cùng đã khiến gia đình bà rời bỏ nhà thờ. Kinh nghiệm của bà phản ánh một động thái rộng lớn hơn trong văn hóa Tin lành, trong đó lòng trung thành chính trị thường được coi là vấn đề của lòng trung thành về mặt tâm linh.
Những vết nứt bắt đầu hình thành như thế nào
Chính những cấu trúc đã kết hợp đức tin và chính trị cũng tạo ra điều kiện cho những câu hỏi sâu sắc hơn, đặc biệt là đối với những người tìm đến kinh thánh và những lời dạy suốt đời của họ để cố gắng dung hòa những mâu thuẫn.
“Tôi thực sự bắt đầu đặt câu hỏi về sự tuân thủ chủ nghĩa dân tộc của nhà thờ mình vì tôi đã đọc Kinh thánh,” Rollins nói. “Việc đọc Kinh thánh khiến tôi nhận ra rằng Cơ đốc giáo không phải là việc liên kết bản thân với một quốc gia. Chúa Giê-su bị giết, một phần là vì mọi người muốn Ngài hành động phục vụ các phong trào chính trị.”
Đối với Sugiuchi, bước ngoặt đến sau nhiều năm chịu đựng tổn thương bắt nguồn từ chủ nghĩa cực đoan của người Tin lành Phúc âm da trắng. Năm 15 tuổi, cô bị gửi đến Escuela Caribe, một trường cải cách Tin lành, vì không phải là một “thiếu nữ ngoan ngoãn”. Ở đó, cô và các bạn cùng trang lứa đã phải chịu đựng những gì mà cô mô tả là sự áp bức gần như không thể tưởng tượng được, tất cả đều được biện minh là “vì lợi ích của chúng ta, nhân danh Chúa Giê-su”.
Nhận thức đó đã tan vỡ vào năm 2005, khi cô đọc cuốn hồi ký “Jesus Land” của Julia Scheeres, kể lại trải nghiệm tương tự tại cùng một trường học. Kinh hoàng, Sugiuchi đã đến thăm khuôn viên trường và chứng kiến những nỗ lực che đậy sự lạm dụng. Gặp một phụ huynh của một học sinh hiện tại, cô nhận ra rằng sự im lặng của mình đã góp phần vào việc tiếp tục gây hại.
“Bằng cách giữ im lặng, những người khác đang bị lạm dụng nhân danh tôn giáo,” cô nói. “Là một người sống sót, đó là cách tàn nhẫn nhất để lạm dụng một đứa trẻ. Nó hoàn toàn phá hủy niềm tin của bạn vào nhân loại.”
Với sự giúp đỡ của Scheeres và những người khác, Sugiuchi cuối cùng đã giúp đóng cửa trường học. Ngày nay, cô vẫn duy trì thực hành đức tin của riêng mình nhưng không còn liên hệ với bất kỳ tổ chức tôn giáo nào. Ngay cả khi Sugiuchi tìm lại được đức tin cá nhân, diện mạo công khai của Cơ đốc giáo Mỹ vẫn tiếp tục phát triển theo những cách đáng lo ngại – một sự phát triển mà Tia Levings cho rằng có thể bắt nguồn trực tiếp từ ảnh hưởng chính trị.
Levings, tác giả cuốn sách bán chạy nhất của New York Times “A Well-Trained Wife: My Escape From Christian Patriarchy” (Một người vợ được huấn luyện tốt: Cuộc thoát khỏi chế độ gia trưởng Cơ đốc giáo), mô tả Cơ đốc giáo MAGA là sự giao thoa giữa Cơ đốc giáo độc đoán và chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc giáo.
“Hiện tại, điều đó gần như là một vòng tròn hoàn hảo,” bà nói với HuffPost.
Levings gọi đó là sự biến dạng của từ “Cơ đốc giáo”, vì Chúa Giê-su không phải là người theo chủ nghĩa dân tộc hay độc đoán. Theo Levings, sự biến dạng này vẫn tồn tại vì nhiều nhà thờ hiện đại đã làm rất ít để bảo vệ giáo đoàn của họ khỏi ảnh hưởng của chủ nghĩa dân tộc, và vì cách nuôi dạy con cái độc đoán đã định hình cuộc sống gia đình trong hơn 50 năm. Kết quả là, bà giải thích, ý nghĩa của việc trở thành một tín đồ Cơ đốc giáo ở Mỹ đã thay đổi về cơ bản.
Một số người tự nhận mình là MAGA vì họ được dạy rằng chủ nghĩa cá nhân cực đoan, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa thượng đẳng da trắng cũng giống như Cơ đốc giáo – và tôi nghĩ điều này thật bi thảm. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng nhiều người tự nhận mình là MAGA vì họ không cảm thấy bị thuyết phục bởi những lựa chọn khác. Anna Rollins, tác giả cuốn sách "Famished: On Food, Sex, and Growing Up as a Good Girl" (Đói khát: Về thức ăn, tình dục và lớn lên như một cô gái ngoan).
Levings lập luận rằng Cơ đốc giáo MAGA là “dựa trên đức tin và được xây dựng xung quanh một thế giới quan Tin lành hẹp hòi”. Bà chỉ ra sự gắn kết dựa trên tổn thương trong các nhà thờ, các mục sư không chịu trách nhiệm đã thúc đẩy sự chuyển hướng sang chủ nghĩa dân tộc, các thế hệ được nuôi dưỡng mà không có kỹ năng tư duy phản biện mạnh mẽ, và một dòng thông tin sai lệch liên tục củng cố tư duy tập thể.
Suy ngẫm về lý do tại sao nhiều người Mỹ vẫn gắn bó với những cộng đồng này, Rollins nói rằng sức hút đó vừa mang tính ý thức hệ vừa mang tính cảm xúc: “Một số người tự nhận mình là MAGA vì họ được dạy rằng chủ nghĩa cá nhân cực đoan, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa thượng đẳng da trắng cũng giống như Cơ đốc giáo – và tôi nghĩ điều này thật bi thảm. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng nhiều người tự nhận mình là MAGA vì họ không cảm thấy bị thuyết phục bởi những lựa chọn khác.”
Điều gì cuối cùng đã khiến họ rời bỏ [Cơ đốc giáo MAGA]?
Đối với nhiều người, việc rời bỏ cộng đồng đức tin của họ không phải là một quyết định dễ dàng; họ đã vật lộn trong nhiều năm với ý nghĩa của việc giữ vững đức tin trong một nền văn hóa mà tôn giáo và chủ nghĩa dân tộc đã hòa quyện không thể tách rời.
“Việc rời bỏ gần như phải trả giá bằng mọi thứ,” Levings nói. “Mặc dù sự mất mát đó có thể diễn ra dần dần, từng bước một. Điều trớ trêu là có quá nhiều hy vọng và quyết tâm để sống một cuộc sống chân thực, đến nỗi bạn nhận ra mình xứng đáng chiến đấu.”
Việc rời bỏ không phải là sự từ chối Chúa Giê-su, mà là sự tìm lại một đức tin mà họ cảm thấy phù hợp về mặt đạo đức và tâm linh.
Một số người trải qua một khoảnh khắc nhận thức đột ngột: Một bài giảng, một bài đăng trên mạng xã hội, hoặc một cuộc trò chuyện gay gắt buộc họ phải đối mặt với sự mâu thuẫn trong lòng. Đối với những người khác, quá trình này diễn ra chậm rãi: một sự bất an ngày càng tăng với ngôn ngữ “chúng ta chống lại họ”, một câu hỏi thầm lặng mà cuối cùng trở nên không thể bỏ qua.
“Đức tin của tôi bị buộc phải giữ nguyên trạng, điều đó khiến Chúa trở nên hữu hạn và nhỏ bé,” Levings nói. “Cuộc sống, về bản chất, đòi hỏi sự phát triển — và việc rời bỏ cũng vậy.”
Hawk mô tả sự thay đổi này là dần dần. Cô ấy chưa bao giờ ngừng yêu Chúa Giê-su — cô chỉ ngừng nhận ra Ngài trong những không gian tự nhận là thuộc về Ngài.
“Tôi bắt đầu cảm thấy nhà thờ không còn nói về đức tin nữa,” cô nói. “Nó chỉ nói về nỗi sợ hãi và sự kiểm soát, về việc ai được chấp nhận và ai bị loại bỏ.”
“Đối với những người theo đạo Tin lành Phúc âm da trắng (white evangelicals), tôi tin rằng một phần của sự thức tỉnh thường xảy ra khi họ nhận ra những vấn đề lớn hơn về công lý và đặc quyền — tức là khi những người da trắng nhận ra rằng câu chuyện và quan điểm của họ (tức là của tôi) không phải là câu chuyện và quan điểm duy nhất,” Meredith nói. Quá trình thoát ly của cô mất 20 năm.
Meredith nói rằng một số người chọn rời bỏ vì những sự kiện văn hóa “quan trọng” — như vụ giết George Floyd và Breonna Taylor, cuộc bạo loạn [ngày 6/1/2021] tại Điện Capitol, hoặc phản ứng của chính phủ đối với cuộc khủng hoảng COVID-19 trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump và cách đối xử hiện tại với người nhập cư.
“Nhưng đối với tôi, nó không phải là một sự kiện lớn,” cô nói, “mà là một loạt những điều nhỏ nhặt khiến bạn nhận ra, ‘Này, có điều gì đó không ổn.’”
Meredith, người cũng là tác giả của cuốn sách “The Color of Life: A Journey Toward Love and Racial Justice” (“Màu sắc của cuộc sống: Một hành trình hướng tới tình yêu và công lý chủng tộc”), giải thích cách mà Cơ đốc giáo liên kết với phong trào MAGA thường củng cố các hệ thống có lợi cho cộng đồng người da trắng – ngay cả khi nhiều tín đồ vẫn không nhận thức được những hàm ý về chủng tộc và chính trị của nó.
“Trong khi một số người theo đạo Tin lành da trắng bắt đầu đối mặt với cả sự bất công về chủng tộc và ảnh hưởng của hệ tư tưởng dân tộc chủ nghĩa trong nhà thờ của họ, những người khác lại nhắm mắt làm ngơ, tin tưởng các mục sư một cách mù quáng.”
Hành trình của Meredith hướng tới việc nhìn thấy “hình ảnh của Chúa trong mỗi người” nhấn mạnh việc bỏ qua thực tế chủng tộc, hoặc bác bỏ các giá trị tiến bộ “thức tỉnh” từ bục giảng, có thể duy trì sự tổn hại và gạt bỏ những tiếng nói tìm kiếm công lý trong cộng đồng tín ngưỡng. “Họ không đặt câu hỏi về ảnh hưởng của sự chuyên chế từ bục giảng bởi vì làm sao hoặc tại sao một mục sư lại có thể dẫn dắt họ đi sai đường?”
Những người đã nói chuyện với HuffPost đã nêu ra những nguyên nhân phổ biến dẫn đến sự xa lánh của họ: sự mâu thuẫn về đạo đức giữa đạo đức Phúc âm và thông điệp chính trị, tổn thương chính trị trong các giáo đoàn, những lo ngại về công lý chủng tộc và người nhập cư, và sự mất lòng tin ngày càng tăng vào giới lãnh đạo nhà thờ.
Hawk nhận xét, “Trong mười năm kể từ khi Trump xuất hiện, tôi đã nhận ra rằng các không gian Tin lành da trắng không theo Chúa Giê-su sát sao như họ giả vờ. Trên thực tế, đã có một sự truyền bá tư tưởng hàng loạt vào Đảng Cộng hòa mà hoàn toàn không giống với Chúa Kitô mà họ tuyên bố phục vụ. Tôi đã nhận ra rằng quyền lực chính trị có ý nghĩa hơn đối với nhiều người trong số họ so với sự thật thực sự.”
Phải trả giá khi rời bỏ Cơ đốc giáo MAGA.
Meredith suy ngẫm về những hậu quả của việc rời bỏ: “Khi bạn ở trong đó, bạn hoàn toàn thuộc về nó. Nhưng khi bạn ra ngoài, bạn hoàn toàn bị loại bỏ. Bạn bị gạt sang một bên.”
Cô mô tả sự mất mát khi cộng đồng hội từng ủng hộ bạn, cầu nguyện cho bạn, cùng bạn ăn mừng những cột mốc quan trọng, mang thức ăn đến cho bạn, trông nom con cái của bạn, bỗng nhiên biến mất: “Khi nơi đó, và có lẽ quan trọng hơn, những con người đó biến mất, thì sẽ có một khoảng trống sâu sắc không chỉ trong tâm hồn bạn, mà còn trong lịch trình, tin nhắn và các ứng dụng mạng xã hội của bạn nữa.”
Một số người đã định nghĩa lại đức tin của mình hoàn toàn, giữ lại những gì cảm thấy chân thực và bỏ lại những gì cảm thấy giả tạo. “Văn hóa Tin lành Phúc âm (Evangelical culture) có thể tuyệt vời, khi nó được dẫn dắt bởi sự thật, sự tôn trọng lẫn nhau và sự khiêm nhường,” Hawk nói. Những người khác đã tìm kiếm những cách thức mới để thực hành đức tin của mình, xây dựng cộng đồng bên ngoài các nhà thờ bị chính trị hóa.
“Tôi vẫn là một tín đồ Cơ đốc giáo,” Rollins nói. “Tôi nghĩ rằng Cơ đốc giáo là một tôn giáo tuyệt vời, nói về vấn đề cái ác nhưng cũng mang lại hy vọng và ân sủng. Tôi vẫn giữ nhiều điều tôi đã học được về Cơ đốc giáo khi còn nhỏ, nhưng tôi chắc chắn đã loại bỏ những giáo lý về sự thịnh vượng, chủ nghĩa hoàn hảo, chủ nghĩa thượng đẳng da trắng và chủ nghĩa dân tộc, và chủ nghĩa cá nhân cực đoan vốn thấm nhuần rất nhiều trong các nhà thờ phương Tây.”
Hawk nói rằng đức tin của cô bây giờ, bên ngoài những không gian đó, tự do hơn nhiều. “Tôi không quan tâm người khác nghĩ gì về tôi,” cô nói. “Câu kinh thánh yêu thích của tôi bây giờ là Galatians 5:1, mà tôi tin rằng đó là lời buộc tội chống lại các cấu trúc tôn giáo, quy tắc và sự tuân thủ.”
(GHI CHÚ của VB: Galatians 5:1 nằm trong Kinh Thánh Tân Ước, ghi lời sứ đồ Phao-lô khuyên các tín hữu hãy "Hãy đứng vững trong sự tự do mà Đấng Christ đã ban cho chúng ta, và đừng để mình bị ràng buộc lại bởi ách nô lệ", nhấn mạnh rằng sự tự do mà Chúa Kitô ban cho khỏi tội lỗi và sự kết án của luật pháp phải dẫn đến sự tự do thuộc linh, chứ không phải là sự trở lại với ách nô lệ của luật lệ.)
Rollins hy vọng rằng giáo hội rộng lớn hơn sẽ đối mặt với những mâu thuẫn của mình: “Tôi rất mong muốn giáo hội sẽ loại bỏ chủ nghĩa dân tộc, và sẽ rao giảng không chỉ về đạo đức cá nhân, mà còn về những lời dạy của Chúa Giê-su về việc chăm sóc người nghèo, trẻ mồ côi và người nước ngoài.”
Đối với những người đã rời bỏ hoặc đang nghĩ đến việc rời bỏ nhà thờ của họ, câu hỏi về sự thuộc về trở nên rất quan trọng. Meredith nói rằng nỗi sợ mất đi cảm giác thuộc về đó thường khiến mọi người gắn bó với những không gian không còn phù hợp với niềm tin của họ.
“Chúa ơi, sức mạnh của sự thuộc về thật sự rất lớn,” cô nói. “Có hai từ mà tôi viết vào mỗi cuốn sách ‘Trại hè nhà thờ’ mà tôi ký tặng: ‘Bạn thuộc về nơi này.’ Tôi tha thiết muốn mọi người tin rằng họ thuộc về nơi này – không phải vì tư cách thành viên hay sự tham gia vào một tổ chức tôn giáo – mà đơn giản chỉ vì họ là con người. Bạn thuộc về nơi này, bởi vì bạn là con người. Chỉ vậy thôi.”
Đồng thời, Meredith khuyến khích những người đang đặt câu hỏi về đức tin của mình hãy mạnh dạn khám phá: “Đừng ngại đặt ra những câu hỏi lớn, hãy tìm hiểu xem bạn thực sự tin vào điều gì, hãy xem liệu bạn có thể tìm thấy hoặc trải nghiệm cảm giác thuộc về ở bên ngoài vòng ảnh hưởng mà bạn luôn coi là nhà hay không.”
“Có những nơi khác dành cho bạn, cả trong và ngoài nhà thờ,” Sugiuchi nói. “Nếu bạn cần thuộc về một nhà thờ, hãy tìm một nhà thờ tiến bộ. Hãy tìm hiểu về những tổn thương do tôn giáo gây ra. Hãy tìm đến những người sẽ ủng hộ bạn. Hãy đọc những cuốn sách như ‘Rời bỏ nhà thờ: Những câu chuyện về việc rời bỏ nhà thờ’. Hãy biết rằng bạn không đơn độc. Bạn có thể được tự do.”
