Ra Nhiều, Mừng Và Lo
Vi Anh
Xin cô đọng vấn đề để đủ chỗ phân tích. Ra nhiều ở đây là báo giấy và truyền hình digital miển phí trong trường hợp Little Saigon. Mừng hay lo ở đây liên quan đến những người có liên quan vơi báo giấy truyền hình digital đang sống trong cộng đồng Việt Nam Nam Cali. Nhận định là quyền tối thượng của độc giả.
Một là mừng. Làm báo có ăn, nên mới có người xuất vốn bạc triệu ra làm dù dưới dạng công ty hay tư nhân làm chủ báo. Người viết báo thêm rộng điạ bàn làm việc, làm báo này không được, không thích thì nhảy qua báo kia. Mừng nhứt là độc giả. Độc giả thoát khỏi những cây cổ thụ báo sống lâu lên lão làng tưởng mình là tiên chỉ trong làng báo có quyền ăn, quyền nói, quyền gói ý kiến người khác và tưởng mình ưu thời mẫn thế hơn thiên hạ, tự cho mình có nhiệm vụ giáo dục quần chúng và hướng dẫn cộng đồng.
Nhiều đài truyền hình digital miển phí và nhiều tờ báo ngày ra, nên các cơ quan truyền thông đại chúng này phải cạnh tranh, phải cải tiến liên tục để tồn tại. Nếu dậm chân một chỗ, hay đi theo lối mòn cũ, sẽ mất độc giả, khán thính giả - tức mất quảng cáo là nguồn sống chính của báo và đài. Vì những nhà mướn quảng cáo thường dựa vào số ngưòi đọc và xem. Có cơ sở kinh doanh rất kỹ, hỏi khách đến nhờ cái gì, báo nào, đài nào quảng cáo. Còn đối với các đoàn thể, sinh hoạt cộng đồng thí báo này, đài này không loan tải thì đài kia. Còn cùng loan tải thì có thể so sánh, qua thời lượng, góc nhìn, câu hỏi của phóng viên.
Truyền hình digital ra nhiều đăt báo giấy trước nhiều thử thách về quảng cáo thương mại. Quảng cáo truyền hình digital giá có thể lấy rẻ hơn bên báo giấy, có nhiều chỗ, nhiều giờ để đưa lên vì phát 24/7. Truyền hình digital có lợi thế hơn, chi phí chuyển tải đài digital bây giờ rất hạ, rẻ hơn tiền in tờ nhật báo, mà càng rẻ tiền phát tuyến của truyền thanh. Truyền hình cũng có lọi thế hơn về thông tin, ba bản tin một ngày, tin có nhiều hình minh hoạ hơn. Đặc biệt có thêm phóng sự cộng đồng, có thể đi dài hơn, nhiều sinh hoạt hơn. Về nghị luận cũng lợi thế hơn vì có nhiều loại hình shows có thể đưa nhiều nhân vật lên để nói chuyện, khán thính giả có thể thấy bằng xương bằng thịt. Thúc đẩy báo giấy phải cải tiến để cạnh tranh sinh tồn và tiến bộ về thông tin cũng như nghị luận.
Hai là lo. Chủ báo và chủ đài có nhiều thứ lo. Tiền bán báo không đáng kể so với chi phí. Có người bỏ 25 cents, mở thùng từ từ lấy gần nửa thùng, hoặc đem bán hay đem cho, không nghĩ đó là tim óc, gạo cơm của nhà báo. Báo giấy đa số sống nhờ quảng cáo. Rất khó kiếm quảng cáo của người ngoại quốc. Kể cả quảng cáo bầu cử là mối ngon, các ứng cử viên cấp liên bang, tiểu bang ít khi ngó ngàng đến báo Việt. Quảng cáo báo Việt ngữ đại đa số là của các cơ sở kinh doanh người Việt. Rao vặt cũng thế thường là của người Việt mướn làm.
Nhưng quảng cáo của cơ sở Việt trong cộng đồng thì có hạn, nay phải chia cho truyền hình digital ra như nấm, báo giấy cũng nhiều, đương nhiên thị phần quảng cáo của truyền hình chuyển trên satellite, qua cable, hay truyền hình digital, của báo chí các loại, và của phát thanh đều phải giảm.
Người viết báo ít lo hơn chủ báo vì đại đa số anh chị em viếtt báo đều có nguồn sống khác, ít ai sống thuần bằng báo - trừ một vài chủ bút, chủ nhiệm. Nhưng đã có tin giảm nhân viên hay giảm lương rồi. Có báo giải quyết vấn đề giàm chi phí nhân viên và điều hành qua việc out sourcing công việc làm tin, viết bài, lay out cho người trong nước, công xá rất rẻ, một tháng 200 hay 300 Đô là được. Với Internet việc này là một việc rất dễ.
Cái lo lớn hơn của cộng đồng là CS dùng tiền lũng đoạn báo chí của người Việt hải ngoại đại đa số là người tỵ nạn CS, làm mất đi tờ báo mà nhà báo đã dày công xây dựng và cộng đồng nói chung đã nuôi dưỡng tờ báo qua nhiều hình thức từ quảng cáo, rao vạt, mua báo, mướn hội trường, và ủng hộ tinh thần tờ báo, v.v.
Ba và sau cùng đối chiếu với báo chí trong nước. Báo chí trong nước của CS Hà nội không có những khó khăn như báo chí hải ngoại. 700 tờ báo chỉ có một chủ báo, một tổng biên tập, đó là Đảng CSVN. Báo chí trong nước không bận tâm gì về quảng cáo, có ngân sách của nhà nước hay mật quỹ của đảng đài thọ. Nhân sự của báo từ chủ nhiệm, chủ bút, biên tập viên, phóng viên dĩ chí người lo hành chánh, kế toán đều là đảng viên, cán bộ do Đảng Nhà Nước tuyển dụng, đào tạo, trả lương, thăng thưởng, kỹ luật.
Từ ngày 21 tháng 6 năm 1925 là Ong Hồ chí Minh ra số báo Thanh niên đầu tiên (không phải tờ Thanh Niên hiện thời) đến bây giờ CS Hà nội gọi là Ngày Báo Chí, quan niệm, tổ chức, cơ cấu, đường lối, lập trường của báo chí 84 năm qua không thay đổi. Nhơn ngày Báo Chí của CS Hà nội năm nay 21-6-09, bên đảng, cán bộ có thẩm quyền cao cấp nhứt về báo chí là Ô, Tô huy Rứa vẫn khẳng định: ''Báo chí không chỉ tuyên truyền các chủ trương, giải pháp của Đảng, Chính phủ...mà còn giúp cho nhân dân hiểu rõ tình hình, tin tưởng, đồng thuận với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của chính phủ.''
Còn bên nhà nước, người cầm đầu chánh phủ vẫn chỉ thị báo chí phải "thực sự trở thành lực lượng xung kích tin cậy trên mặt trận chính trị - tư tưởng của Đảng, nhà nước và nhân dân ta...''
Nhưng báo chí của CS Hà nội đang gặp một khó khăn trong thời mở cửa cho ngoại quốc vào làm ăn. Đó là sự trổi dậy của những nhà báo có lương tâm Việt và đức nghiệp của người cầm bút. Nhờ tiến bộ khoa học kỹ thuật tin học và kinh tế thị trường, mầm tự do báo chí bắt đầu nẫy mầm trong làng báo của Đảng Nhà Nước suốt hơn hai phần ba thế kỷ bị giam hãm trong lũy tre xanh.
Anh hưởng tự do báo chí của Tây Phương len lỏi vào qua các đồng nghiệp ngoại quốc vào VN và qua Internet. Thảm cảnh tại chỗ của quốc nạn tham nhũng mà nạn nhân tập thể là người dân ở Bắc, ở Nam, ở Trung từ thành thị chí thôn quê phải gánh chịu làm thức tĩnh lương tâm Việt nơi người cầm bút. Một số nhà báo bằng mặt nhưng không bằng lòng với việc Đảng Nhà Nước buộc đi "lề phải" của Đảng chỉ định, nhưng thực sự là "lề trái" dưới cái nhìn của độc giả và dân chúng.
Hiện tượng xé rào bằng kiểu "viết lách" làm rạn nứt nền báo chí tuyên truyền của Đảng CS. Một báo Du Lịch, số xuân với bài "Tản Mạn Cho Đảo Xa", với câu của nhà báo Trung Bảo viết, "Nếu có "kẻ xấu" nào đó "kích động" người ta đi biểu tình vì yêu nước, ta nên tôn trọng những "kẻ xấu" này. Ngược lại, khi "người tốt" tìm cách ngăn cản sự biểu lộ đầy phẫn uất một cách chính đáng của người dân vì chứng kiến đất mẹ bị xâm phạm, thì hẳn những kẻ vẫn mạo xưng "người tốt" này cần phải được xem lại…"
Hai báo Thanh Niên và Tuổi Trẻ có số phát hành rất cao đã ưốn mình qua ngõ hẹp đưa ra ánh sáng vụ tham nhũng lớn PMU 18. Những nhà báo có trách nhiệm trong hai vụ này, không bị cất chức, cũng bị tù ở, tù treo, rút thẻ nhà báo. CS Hà nội dùng đủ mọi biện pháp kỷ luật đảng, luật hình để trấn áp nhưng không diệt được. Càng trấn áp sức bật càng tăng. Nhiều nhà báo tương kế tựu kế, uốn mình qua ngỏ hẹp, "viết lách" với đạo lý bất di bất dịch của người cầm bút được Cụ Đồ Chiểu một sĩ phu yêu nước mô tả: ''Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm. Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà''.
Gửi ý kiến của bạn
