Hôm nay,  

Một Thoáng Văn Học

18/07/201100:00:00(Xem: 7197)

Một Thoáng Văn Học

Song Kim
Để tưởng niệm 50 năm Ernest Hemingway từ trần, vào đầu tháng 7 năm 1961; xin ghi lại một vài nhận xét văn học qua tác giả Hoa Kỳ được nhắc nhở và biết đến rất nhiều. Những tác phẩm của Pearl Buck nói nhiều đến văn hóa Trung Hoa; Ernest Hemingway là hình ảnh của một nghệ sĩ sống nhiều và trải dài kinh nghiệm với ngòi bút trên trang giấy; John Steinbeck với những đề tài ảnh hưởng đến người dân thường chịu hoạn nạn đắng cay thời kinh tế khủng hoảng qua cái nhìn nhân bản. Ông có viếng thăm và tiếp xúc với văn nghệ sĩ Việt Nam tại Saigon vào thập niên 60. Cũng vào thời gian này có những bản dịch rất hay, mặc dù có người nói: dịch là diệt (traduire, c'est trahuire); chứng tỏ những tài năng chuyển ngữ của văn học miền Nam (VNCH), như là : Đôi Bạn Chân Tình (Narziss und Golđmund của Hermann Hesse, Ngư Ông Và Biển Cả (The Old Man And The Sea của Ernest Hemingway), Mẹ Đảm Và Đàn Con Thơ (Mutter Courage und ihre Kinder của Bertold Brecht).
Trở lại với Ernest Hemingway, ông đã nói:
- về văn chương: "My aim is to put down on paper what I see and what I feel in the best and simplest way." (bản thân tôi mong là có thể viết khúc triết về những gì nhìn thấy và cảm được);
- về cuộc sống:"Every man's life ends the same way. It is only the details of how he lived and how he died that distinguish one man from another." (kết thúc của nhân thế như nhau, chỉ có khác biệt là sống ra sao và chết như thế nào);
- về kinh nghiệm: "It is good to have an end to journey toward; but it is the journey that matters, in the end." (thật vui khi xong hành trình song những trải nghiệm trong chuyến đi quan trọng hơn là đích đến).
Từ năm 1930 tới 1993 Hoa kỳ đoạt mười giải Nobel văn chương,
- năm 1930 là Eugene O’neill,
- năm 1938 Pearl Buck,
- năm 1949 William Faulkner,
- năm 1954 Ernest Hemingway,
- năm 1962 John Steinbeck,
- năm 1976 Saul Bellow,
- năm 1978 Issac Bashevis Singer,
- năm 1980 Czeslaw Milosz,
- năm 1987 Joseph Brodsky,
- năm 1993 Toni Morrison.
Bốn tác giả được nhắc đến nhiều nhất :

- Pearl Buck (1892-1973) có tên Trung Hoa là Sai Zhenzhu, bà đã sống với chồng từ năm 1920 đến năm 1933 trong khuôn viên đại học Nanjing, căn nhà này vẫn còn tồn tại với thời gian và được nhiều du khách thăm viếng. Cuốn truyện "Good Earth" tạo danh tiếng cho bà với giải Pulitzer Prize tại Mỹ và năm 1938 bà đoạt giải Nobel Prize in Literature.
- William Faulkner (1897- 1962) là một trong những nhà văn của miền Nam Hoa Kỳ được nhắc nhở cùng với các tên tuổi khác như Mark Twain, Tennessee Williams. Ông đoạt giải Nobel Prize in Literature vào năm 1949, sau đó giải Pulitzer Prize tại Mỹ .
- Ernest Hemingway (1899-1961) là một người sống và đi rất nhiều, các tác phẩm phản ảnh cuộc đời của ông, The Sun Also Rises (1926), A Farewell to Arms (Giã Từ Vũ Khí) năm 1929, For Whom the Bell Tolls (1940) được quay thành phim rất thành công. Ông xuất bản The Old Man and The Sea (Ngư Ông và Biển Cả) năm 1952 và đoạt giải Pulitzer Prize với cuốn truyện hơn 100 trang này với bút pháp độc đáo; năm 1954 Nobel Prize in Literature được trao tặng cho ông.
- John Steinbeck (1902-1968) sinh ra và sống tại vùng biển bắc California, thành phố tuyệt đẹp Monterey . Cuốn truyện The Grapes of Wrath (1939) nói về những người dân bình thường phải chịu đựng trong thời kỳ Great Depression gây một tiếng vang lớn. Trước đó là tác phẩm xuất sắc Of Mice and Men (1937) cũng nói về di dân đến California vì suy thoái kinh tế ở các vùng nội địa. Trong 2 năm 1939 và 1940, 2 tác phẩm này được quay thành phim, rất thành công, đặc biệt là The Grapes of Wrath với tài tử Henry Fonda và đạo diễn John Ford. Sau đó là East of Eden (1952), giải Nobel Prize in Literature được trao cho ông vào năm 1962. Trong bài diễn văn nhận giải tại Stockholm, thủ đô của Thụy Điển, ông nói: " nhà văn có được năng khiếu diễn tả trên trang giấy những gì mình nhận thấy, nhìn thấy, cảm thấy, trong khi các người khác không trình bày khúc triết được các diễn tiến và biến động xã hội; vì thế trách nhiệm của nhà văn là sống, quan sát qua nhiều khía cạnh, nhận thức rồi diễn tả với sự cân bằng trong tinh thần nhân bản; nhân thế khi đọc sẽ hình dung ra cảnh đời tại thời điểm diễn tả đó một cách trung thực; đó là nhiệm vụ cao qúy của nhà văn".

Có vẻ như ngày Thứ Hai của tuần mới không phải là một “Good Day” cho Tổng thống Trump. Cuộc đàm phán vòng hai với Iran chưa biết sẽ ra sao. Iran vẫn “cứng cựa” không chịu cho Trump cái mà ông ta muốn: chiến thắng. Do đó, ông lại phải mượn Truth Social để tấn công vào những nơi mà ông ta cho là an toàn nhất và “đã” nhất. Bởi vì ít nhất họ cũng chấp nhận im lặng như đã từng trong suốt thời gian qua. Trong hai bài đăng trên mạng xã hội, Trump đã gay gắt chỉ trích các thành viên Đảng Dân Chủ, gọi họ là “TẤT CẢ ĐỀU LÀ KẺ PHẢN BỘI” cũng như giới truyền thông vì những lời phê bình và sự hoài nghi của họ đối với cách ông ta xử lý cuộc chiến tại Iran.
Có những hành động mà tần suất và cường độ kỳ lạ của nó tăng dần theo thời gian, tỷ lệ thuận với sự phá hủy xã hội và cả sinh mạng, nhưng cộng đồng chung quanh vẫn im lặng, thì vấn đề không còn ở người thể hiện nữa. Nó đã trở thành cáo buộc chung cho sự “im lặng của bầy cừu.” Những hành vi thất thường cùng các phát ngôn cực đoan, bạo lực, gần như không thể kiểm soát, của Donald Trump trong thời gian gần đây đã thổi bùng lên cuộc tranh luận dai dẳng. Những bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump ngày càng dài, tăm tối và lan man. Từ bài diễn văn thông điệp liên bang cho đến những lần trả lời báo giới. Trump có thể trôi từ chủ đề này sang chủ đề khác, từ nhập cư sang cối xay gió, cá mập, giá cổ phiếu, rồi đến câu chuyện cây bút Sharpie. Bất kỳ buổi họp báo nào, Trump cũng có thể trở thành “spotlight.”
Xin nói ngay cho khỏi mất công nghiêm mặt: đây không phải bài thần học, cũng chẳng phải sớ tâu lên Vatican, lại càng không phải bản tự kiểm của ban vận động tranh cử nào. Đây chỉ là một mẩu tạp ghi nhỏ, viết trong lúc thiên hạ đang cãi nhau đỏ mặt và người viết đang nghe một câu hát quen thuộc: Yêu tôi hay yêu đàn? Hay hợp thời hơn: Yêu Trump hay Yêu Ngài?
Theo một bài phân tích đăng trên The Conversation ngày 13 tháng 4 năm 2026, thất bại bầu cử của Viktor Orbán tại Hung Gia Lợi không chỉ khép lại 16 năm cầm quyền của một chính thể ngày càng thiên về độc đoán, mà còn vang dội ra ngoài biên giới nước này, từ Mạc Tư Khoa đến Hoa Thịnh Đốn, như một lời cảnh cáo đối với thứ chính trị đặt trên chia rẽ, bất mãn và chủ nghĩa dân tộc cực đoan.
Diễn biến chính trị gần đây tại Việt Nam đang đặt ra một vấn đề nền tảng của mọi nhà nước hiện đại, rằng quyền lực chính trị quyền lực đang được kiểm soát bằng cơ chế nào? Và liệu còn tồn tại bất kỳ không gian nào cho việc kiểm soát đó hay không? Sau Đại hội đảng Cộng Sản, việc Tô Lâm trở thành Tổng Bí thư, rồi mới đây, tiếp tục được Quốc hội bầu kiêm nhiệm thêm chức vụ Chủ tịch nước, không đơn thuần là một sự sắp xếp nhân sự. Mà đây là một bước dịch chuyển mang tính nền tảng, làm thay đổi hoàn toàn cách thức vận hành quyền lực trong hệ thống chính trị Việt Nam theo chiều hướng đầy rủi ro. Nếu nhìn bề ngoài, đây có thể được diễn giải như một bước tăng hiệu quả lãnh đạo. Nhưng dưới lăng kính chính trị học, đó là một bước tiến rõ rệt của quá trình tập trung quyền lực. Khi hai vị trí vốn đại diện cho hai trục quyền lực, gồm đảng và nhà nước được hợp nhất vào một cá nhân, thì câu chuyện không còn là phân công nữa, mà là hội tụ quyền lực vào một điểm gần như tuyệt đối.
Tháng Tư đến, như sự chờ đợi hàng năm từ một thế giới đang oằn mình chống chọi với những vết thương do chiến tranh tàn khốc gây ra. Họ mong mỏi dù chỉ vài ngày, vài giờ ngắn ngủi, không có tiếng súng, bom rơi, đạn nổ, để thật sự được hít thở không khí hòa bình, nhất là vào dịp Lễ Phục Sinh – một mùa lễ tràn đầy thông điệp của hy vọng. Thế nhưng có những âm thanh lạc điệu, chói tai đã len lỏi vào niềm vui thiêng liêng nhất của người Kitô giáo vào buổi sáng ngày Chúa Nhật Phục Sinh, 5/4/2026. Âm thanh đó khiến bất kỳ ai nghe thấy cũng sững sờ.
Ngay trước khi tối hậu thư của Mỹ gởi cho Iran hết hạn, Mỹ và Iran đã đồng ý về một lệnh ngừng bắn tạm thời cùng kế hoạch đàm phán cho một hòa ước dài hạn. Công luận và giới chính trị trên toàn thế giới thở phào nhẹ nhõm khi một thảm họa nhân đạo quy mô lớn đã được tránh khỏi, và nền văn minh rực rỡ của Iran không bị phá hủy như những lời đe dọa trước đó. Một niềm hy vọng mong manh về hòa bình cho Iran đã được nhen nhúm. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng không nên kỳ vọng quá mức...
Ngày xưa bên bờ sông Dịch Thủy nước Triệu, có một con bạng (sò) leo lên bờ mở to miệng nằm phơi nắng, con duật (cò) bay ngang liền sà xuống mổ lấy hạt ngọc trai. Con sò kẹp chặt lấy mỏ cò, đôi bên giằng co không ai chịu nhường ai. Đúng lúc ấy ngư ông đi qua, thản nhiên thò tay bắt cả hai vào rọ. Từ đó có câu “bạng duật tương trì, ngư ông đắc lợi”, nêu cảnh hai bên tranh chấp, tiêu diệt lẫn nhau, còn kẻ thứ ba ung dung thò tay hưởng lời. Trong cuộc chiến Iran hôm nay, Trump dùng sức mạnh hỏa lực và lời đe dọa tiêu diệt để ép đối phương, tưởng rằng chỉ cần ra tay siết cổ là có thể buộc thiên hạ phải khuất phục. Nhưng thế cục không vận hành đơn giản như vậy. Hai bên càng đối đầu, càng tự làm tổn hao sức lực, còn những nước đứng ngoài lại có cơ hội tranh thủ trục lợi. Người hiểu thời cuộc nhìn không khó đoán ra rằng trên bàn cờ này, bàn tay thứ ba đang chờ thâu tóm là ai.
Ngưng bắn, dĩ nhiên, vẫn hơn là không ngưng bắn. Phải nói điều này trước, và nói cho rõ. Bom đã thôi rơi xuống Iran. Tàu bè lại qua lại. Những người lẽ ra phải chết thì còn sống. Ai từng có mặt trong một vùng chiến sự đều biết: khi súng im tiếng, bầu trời không còn gào thét, chim lại bay, trẻ con lại nói ngoài đường, thì đó là một điều gần như thiêng liêng. Nhưng ngưng bắn không phải hòa bình. Và cuộc ngưng bắn này, nếu giữ được, có thể đã phải mua bằng một giá chiến lược rất đắt. Nếu mục tiêu chính của cuộc chiến là chấm dứt, hay ít ra làm suy yếu hẳn mối đe dọa từ chế độ Iran, thì sự thật khó nghe nhất lại là sự thật đơn giản nhất: Iran vẫn còn số uranium có độ tinh khiết rất cao. Và Iran cũng đã cho thấy họ có thể biến eo biển Hormuz, một trong những thủy lộ quan trọng nhất thế giới, thành một món hàng mặc cả mà không ai có thể làm ngơ.
Kể từ ngày 28/2, Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc tấn công Iran và ngày càng gia tăng cường độ với mục tiêu nhằm kết thúc chiến sự càng sớm càng tốt, đồng thời làm suy yếu hoặc lật đổ chế độ thần quyền. Hai mục tiêu chính được Trump công bố là phá hủy chương trình vũ khí hạt nhân và chấm dứt sự cai trị của giới giáo sĩ Hồi giáo...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.