Thời đại chúng ta đang sống là thời đại dân chủ, loài người đang mơ
uớc, đang hướng tới và mong muốn sống trong dân chủ.
Tại sao dân chủ có sức hút mạnh đến thế, dân chủ là gì và mọi người có hiểu, có tiếp nhận dân chủ cùng ý nghiã với nhau không?
Để tránh bàn luận, tranh luận dẫn đến mâu thuẩn, xung đột vì hiểu từng phần khác nhau về dân chủ, chúng ta cần tìm hiểu, đào sâu dân chủ, nhằm có cái nhìn chung về dân chủ, tạo sức bật cho tiến trình dân chủ hoá Việt Nam.
Theo nghĩa thông thường hoặc theo lý luận khoa học lẫn chuyên ngữ trừu tượng của triết học,dù thế nào đi nữa, cuối cùng vẫn đi đến kết luận chung: dân chủ là dân làm chủ đất nước, làm chủ đời sống của chính mình, khác với quân chủ là quân (vua) làm chủ đất nước, toàn quyền định đoạt đời sống của người dân trong quốc gia, lãnh địa cai trị của vua.
Ngoài ra dân chủ cũng đã được đơn giản hoá cho số đông người dân hiểu như: “chính phủ của dân, do dân, vì dân... nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ.” Tất cả khẩu hiệu vừa dẫn, đều không ngoài mục đích nêu rõ quyền làm chủ của người dân, dân làm chủ đất nước trong thời đại dân chủ.
Nhìn về quá khứ từ ngàn xưa hay ngược giòng lịch sử của nhân loại, chúng ta sẽ thấy dân chủ đã được thai nghén, khai sinh ngay từ thời quân chủ còn là mô hình cai trị hữu hiệu trong nhiệm vụ điều hướng xã hội phát triển theo nhịp điệu ổn định, trật tự và điều hoà. Cho đến hôm nay, dân chủ đã đủ lớn để thay thế mô hình cai trị quân chủ đã lỗi thời, không còn phù hợp cho thời hiện đại này nữa.
Trong chiều dài lịch sử quân chủ, những nhà tư tưởng cả đông lẫn tây, đã có những ý niệm dân chủ bàng bạc đâu đó, dù chưa rõ nét qua những ý tưởng như: “Chính quyền muốn được chính danh phải được sự đồng thuận của toàn dân hoặc dân vi quí, xả tắc thứ chi, quân vi khinh...” Rồi ý tưởng dân chủ không dừng lại ở đó, nó không còn là ý niệm lãng đãng trong tầng lớp bị trị. Theo thời gian ý niệm dân chủ tác động tích cực lên tầng lớp thống trị quân chủ, khiến họ phải thay đổi tư duy chính trị, phải cho tầng lớp bị trị tức người dân được đóng góp ý kiến, được tham gia từng phần vào công việc cai trị quốc gia, và quyền tham gia, đóng góp đó, chính là tịnh thần dân chủ.
Việt Nam là một trong số ít nước quân chủ áp dụng tinh thần dân chủ trong mô hình cai trị sớm nhất, điển hình là nhà nước quân chủ trung ương không “cai trị”nhiều đối với nhà nước địa phương, qua hình thức: “Phép vua thua lệ làng.” Đỉnh điểm tinh thần dân chủ của Chính thể quân chủ Việt Nam, được thể hiện rõ trong Hội Nghị Diên Hồng khi toàn dân được hỏi, được đóng góp ý kiến: “Trước nhục nước ta nên hòa hay nên chiến...” trong thời Nhà Trần chống quân xâm lược Nguyên, Mông và thời đó Việt Nam là một nhà nước quân chủ chuyên chế, không phải là quân chủ phong kiến bởi vua chúa Việt Nam không có lệ cắt đất phong tước cho thuộc hạ cai trị riêng và tinh thần dân chủ đã diễn ra trong nhà nước quân chủ chuyên chế là một tiến bộ chính trị vượt bậc đáng kinh ngạc, đáng hãnh diện cho dân tộc Việt Nam.
Trở lại với dân chủ chúng ta đang bàn đến, đang nói tới và muốn được sống trong, không phải là ý niệm dân chủ, tinh thần dân chủ vừa diễn giải ở trên. Dân chủ mà chúng ta cùng nhân loại mơ ước, muốn sống trong đó là THỂ CHẾ CHÍNH TRị DÂN CHỦ. Chính thể chế nầy bảo đảm quyền làm chủ đất nước, làm chủ đời sống của người dân được trọn vẹn. Bởi thể chế, hệ thống cai trị nầy, với tam quyền phân lập, hành pháp, tư pháp, lập pháp hoàn toàn độc lập cùng với các quyền tự do khác trong đó có tự do ngôn luận(truyền thông, báo chí tự do) sẽ kiểm soát, điều chỉnh bộ máy cai trị nhanh nhất và ngăn chặn độc tài, ngăn chặn tội ác cách hữu hiệu nhất.
Để tránh phi dânchủ, dân chủ giả hiệu, với những lời nào là dân chủ tập trung, dân chủ mở rộng, dân chủ cơ sở, thật ra là gian manh chính trị, bịp bợm chính trị. Thế cho nên để tránh giả hiệu, chúng ta cần tìm hiểu, cần biết những điều kiện căn bản để nhận diện, thiết chế chính thể dân chủ.
Một thể chế chính trị dân chủ thật sự phải hội đủ các điều kiện sau: hiến pháp, đảng chính trị, bầu cử tự do và truyền thông độc lập.
a) Hiến Pháp, được quốc hội lập hiến soạn thảo, phúc quyết. Bản dự thảo hiến pháp này, phải được trưng cầu dân ý để tạo sự đồng thuận của chính phủ với người dân tức sự thoả thuận bằng văn bản, công nhận tính chính danh giữa giai cấp thống trị với tầng lớp bị trị nghĩa là giữa nhà nước với người dân.
b) Đảng chính trị, phải có ít nhất hai đảng trở lên nhằm thúc đẩy cạnh tranh và để người dân có quyền, có cơ hội chọn lựa đại diện cho mình và thể hiện tính cạnh tranh để tiến bộ.
c) Bầu cử tự do,qua cuộc phổ thông đầu phiếu kín cho các công dân đã thành niên, có giám sát để bảo đảm tính minh bach, công bằng trong sân chơi chính trị, bầu cử tự do.
d) Truyền thông độc lập,tất cả phương tiện truyền thông, báo chí, truyền thanh,truyền hình, báo điện tử dù tư nhân hay nhà nước đều không bị chỉ đạo, phải được thông tin trung thực, đúng sự thật.
Nói chung, để nhận diện chính thể dân chủ: một là phải có hiến pháp thật sự do ý chí, nguyện vọng của tòan dân tạo thành; hai là ít nhất có hai đảng chính trị tự do hoạt động, được pháp luật bảo vệ; ba là tất cả công dân đã thành niên đều đựơc quyền tham gia hoạt đông chính trị, từ gián tiếp đến trực tiếp, trước, trong và sau các cuộc bầu cử tự do; bốn là truyền thông độc lập không bị chi phối bởi bất cứ ai, bất cứ quyền lực nào, ngoài thông tin trung thực, đúng sự thật.
Từ cách nhận diện thể chế chính trị dân chủ, nhìn sang mô hình tổ chức cai tri, hệ thống điều hành bộ máy nhà nước của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cái cách các quan chức nhà nước Việt Nam trình diễn dân chủ, diễn giải dân chủ trước các ống kính truyền thông quốc tế, với dân chúng Việt Nam khiến cho những người Việt Nam có quan tâm đến chính trị, có hiểu biết về dân chủ không khỏi “đỏ mặt”, vì ở thế kỷ 21 vẫn còn có đảng chính trị, đảng cầm quyền loay hoay, múa may dân chủ trước các cơ quan truyền thông quốc tế, với người dân như trong căn phòng không đèn, không dưỡng khí và diễn dân chủ tệ hơn những tên hề mạt hạng, bởi miệng nói dân chủ mà tự tay tát vào mồm mình!
(Đón đọc: Điều Kiện Thực Thi Dân Chủ.)
Tại sao dân chủ có sức hút mạnh đến thế, dân chủ là gì và mọi người có hiểu, có tiếp nhận dân chủ cùng ý nghiã với nhau không?
Để tránh bàn luận, tranh luận dẫn đến mâu thuẩn, xung đột vì hiểu từng phần khác nhau về dân chủ, chúng ta cần tìm hiểu, đào sâu dân chủ, nhằm có cái nhìn chung về dân chủ, tạo sức bật cho tiến trình dân chủ hoá Việt Nam.
Theo nghĩa thông thường hoặc theo lý luận khoa học lẫn chuyên ngữ trừu tượng của triết học,dù thế nào đi nữa, cuối cùng vẫn đi đến kết luận chung: dân chủ là dân làm chủ đất nước, làm chủ đời sống của chính mình, khác với quân chủ là quân (vua) làm chủ đất nước, toàn quyền định đoạt đời sống của người dân trong quốc gia, lãnh địa cai trị của vua.
Ngoài ra dân chủ cũng đã được đơn giản hoá cho số đông người dân hiểu như: “chính phủ của dân, do dân, vì dân... nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ.” Tất cả khẩu hiệu vừa dẫn, đều không ngoài mục đích nêu rõ quyền làm chủ của người dân, dân làm chủ đất nước trong thời đại dân chủ.
Nhìn về quá khứ từ ngàn xưa hay ngược giòng lịch sử của nhân loại, chúng ta sẽ thấy dân chủ đã được thai nghén, khai sinh ngay từ thời quân chủ còn là mô hình cai trị hữu hiệu trong nhiệm vụ điều hướng xã hội phát triển theo nhịp điệu ổn định, trật tự và điều hoà. Cho đến hôm nay, dân chủ đã đủ lớn để thay thế mô hình cai trị quân chủ đã lỗi thời, không còn phù hợp cho thời hiện đại này nữa.
Trong chiều dài lịch sử quân chủ, những nhà tư tưởng cả đông lẫn tây, đã có những ý niệm dân chủ bàng bạc đâu đó, dù chưa rõ nét qua những ý tưởng như: “Chính quyền muốn được chính danh phải được sự đồng thuận của toàn dân hoặc dân vi quí, xả tắc thứ chi, quân vi khinh...” Rồi ý tưởng dân chủ không dừng lại ở đó, nó không còn là ý niệm lãng đãng trong tầng lớp bị trị. Theo thời gian ý niệm dân chủ tác động tích cực lên tầng lớp thống trị quân chủ, khiến họ phải thay đổi tư duy chính trị, phải cho tầng lớp bị trị tức người dân được đóng góp ý kiến, được tham gia từng phần vào công việc cai trị quốc gia, và quyền tham gia, đóng góp đó, chính là tịnh thần dân chủ.
Việt Nam là một trong số ít nước quân chủ áp dụng tinh thần dân chủ trong mô hình cai trị sớm nhất, điển hình là nhà nước quân chủ trung ương không “cai trị”nhiều đối với nhà nước địa phương, qua hình thức: “Phép vua thua lệ làng.” Đỉnh điểm tinh thần dân chủ của Chính thể quân chủ Việt Nam, được thể hiện rõ trong Hội Nghị Diên Hồng khi toàn dân được hỏi, được đóng góp ý kiến: “Trước nhục nước ta nên hòa hay nên chiến...” trong thời Nhà Trần chống quân xâm lược Nguyên, Mông và thời đó Việt Nam là một nhà nước quân chủ chuyên chế, không phải là quân chủ phong kiến bởi vua chúa Việt Nam không có lệ cắt đất phong tước cho thuộc hạ cai trị riêng và tinh thần dân chủ đã diễn ra trong nhà nước quân chủ chuyên chế là một tiến bộ chính trị vượt bậc đáng kinh ngạc, đáng hãnh diện cho dân tộc Việt Nam.
Trở lại với dân chủ chúng ta đang bàn đến, đang nói tới và muốn được sống trong, không phải là ý niệm dân chủ, tinh thần dân chủ vừa diễn giải ở trên. Dân chủ mà chúng ta cùng nhân loại mơ ước, muốn sống trong đó là THỂ CHẾ CHÍNH TRị DÂN CHỦ. Chính thể chế nầy bảo đảm quyền làm chủ đất nước, làm chủ đời sống của người dân được trọn vẹn. Bởi thể chế, hệ thống cai trị nầy, với tam quyền phân lập, hành pháp, tư pháp, lập pháp hoàn toàn độc lập cùng với các quyền tự do khác trong đó có tự do ngôn luận(truyền thông, báo chí tự do) sẽ kiểm soát, điều chỉnh bộ máy cai trị nhanh nhất và ngăn chặn độc tài, ngăn chặn tội ác cách hữu hiệu nhất.
Để tránh phi dânchủ, dân chủ giả hiệu, với những lời nào là dân chủ tập trung, dân chủ mở rộng, dân chủ cơ sở, thật ra là gian manh chính trị, bịp bợm chính trị. Thế cho nên để tránh giả hiệu, chúng ta cần tìm hiểu, cần biết những điều kiện căn bản để nhận diện, thiết chế chính thể dân chủ.
Một thể chế chính trị dân chủ thật sự phải hội đủ các điều kiện sau: hiến pháp, đảng chính trị, bầu cử tự do và truyền thông độc lập.
a) Hiến Pháp, được quốc hội lập hiến soạn thảo, phúc quyết. Bản dự thảo hiến pháp này, phải được trưng cầu dân ý để tạo sự đồng thuận của chính phủ với người dân tức sự thoả thuận bằng văn bản, công nhận tính chính danh giữa giai cấp thống trị với tầng lớp bị trị nghĩa là giữa nhà nước với người dân.
b) Đảng chính trị, phải có ít nhất hai đảng trở lên nhằm thúc đẩy cạnh tranh và để người dân có quyền, có cơ hội chọn lựa đại diện cho mình và thể hiện tính cạnh tranh để tiến bộ.
c) Bầu cử tự do,qua cuộc phổ thông đầu phiếu kín cho các công dân đã thành niên, có giám sát để bảo đảm tính minh bach, công bằng trong sân chơi chính trị, bầu cử tự do.
d) Truyền thông độc lập,tất cả phương tiện truyền thông, báo chí, truyền thanh,truyền hình, báo điện tử dù tư nhân hay nhà nước đều không bị chỉ đạo, phải được thông tin trung thực, đúng sự thật.
Nói chung, để nhận diện chính thể dân chủ: một là phải có hiến pháp thật sự do ý chí, nguyện vọng của tòan dân tạo thành; hai là ít nhất có hai đảng chính trị tự do hoạt động, được pháp luật bảo vệ; ba là tất cả công dân đã thành niên đều đựơc quyền tham gia hoạt đông chính trị, từ gián tiếp đến trực tiếp, trước, trong và sau các cuộc bầu cử tự do; bốn là truyền thông độc lập không bị chi phối bởi bất cứ ai, bất cứ quyền lực nào, ngoài thông tin trung thực, đúng sự thật.
Từ cách nhận diện thể chế chính trị dân chủ, nhìn sang mô hình tổ chức cai tri, hệ thống điều hành bộ máy nhà nước của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cái cách các quan chức nhà nước Việt Nam trình diễn dân chủ, diễn giải dân chủ trước các ống kính truyền thông quốc tế, với dân chúng Việt Nam khiến cho những người Việt Nam có quan tâm đến chính trị, có hiểu biết về dân chủ không khỏi “đỏ mặt”, vì ở thế kỷ 21 vẫn còn có đảng chính trị, đảng cầm quyền loay hoay, múa may dân chủ trước các cơ quan truyền thông quốc tế, với người dân như trong căn phòng không đèn, không dưỡng khí và diễn dân chủ tệ hơn những tên hề mạt hạng, bởi miệng nói dân chủ mà tự tay tát vào mồm mình!
(Đón đọc: Điều Kiện Thực Thi Dân Chủ.)
