Trang Sử Việt: Lê Sát
Nguyễn Lộc Yên
LÊ SÁT (? -1437)
Lê Sát quê Thanh Hoá, tham gia khởi nghĩa Lam Sơn từ ban đầu (năm 1418).
Năm 1420, Lê Lợi đem quân đánh quân Minh ở Quan Du, ông và Lý Triện đánh bại quân Minh, giết hàng ngàn quân giặc. Năm 1424, trong trận Khả Lưu, Lê Sát cùng Đinh Lễ, Phạm Vấn đánh tan quân Minh do Trần Trí, Sơn Thọ chỉ huy, chém tiên phong Hoàng Thành, bắt đô úy Chu Kiệt. Năm 1427, hai tướng vây Đông Quan là Đinh Lễ và Lý Triện bị tử trận và nghe tin viện binh nhà Minh sắp sang cứu Vương Thông, ông được lệnh cùng Trần Nguyên Hãn đem quân đánh gấp thành Xương Giang. Sau 3 tháng công phá, quân Lam Sơn hạ được thành.
Tháng 9 năm 1427, Liễu Thăng tiến quân từ Quảng Tây, Mộc Thạnh tiến quân từ Vân Nam để sang nước ta cứu Vương Thông. Khi quân Liễu Thăng đến Xương Giang để vào Đông Quan. Lê Sát cùng Lê Văn Linh, Lưu Nhân Chú đem 2 vạn quân và voi trận, đến ải Chi Lăng đón đánh. Lê Sát đặt phục binh ở Chi Lăng rồi sai tướng giữ ải là Trần Lựu đem quân đánh và giả thua, bỏ ải Pha Lũy chạy về ải Chi Lăng. Quân Minh lấy được ải Pha Lũy hăm hở tiến đến Chi Lăng. Ngày 20-9-1427, đụng độ ở Chi Lăng, Trần Lựu cũng giả thua bỏ chạy. Liễu Thăng dẫn quân đuổi gấp, Lê Sát và Lưu Nhân Chú phục binh, chém được Liễu Thăng và 1 vạn quân Minh ở núi Mã Yên. Ngày 25-9-1427, Lê Sát cùng các tướng giết được tướng Tàu là Lương Minh. Thôi Tụ và Hoàng Phúc sống sót chạy đến thành Xương Giang để phối hợp với Vương Thông. Nhưng khi đến nơi thì thành Xương Giang đã bị quân Lam Sơn chiếm. Thôi Tụ phải đóng quân ngoài đồng trống.
Tháng 10 âm lịch năm 1427, quân Lam Sơn tổng tấn công, thắng quân Minh giòn giã, tiêu diệt 5 vạn địch quân, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc và hơn 3 vạn quân. Lê Sát lập được công lớn. Mộc Thạnh nghe tin Liễu Thăng bị giết không dám tiến quân vội rút lui. Vương Thông ở Đông Quan thấy viện binh bị tiêu diệt nên xin giảng hòa và lo rút quân về nước.
Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi, Lê Sát được phong Kiểm hiệu Tư khấu. Năm 1429, được phong Huyện hương hầu.
Lê Sát được Lê Thái Tổ ủy thác phò trợ Thái tử Lê Nguyên Long khi đấy 10 tuổi. Năm 1433, Lê Thái Tổ phong ông chức Đại Tư đồ. Sau khi, Lê Thái Tổ mất, ông nhận di chiếu giúp Lê Thái Tông lên ngôi lúc 11 tuổi. Lê Sát cho con gái là Lê Thị Ngọc Dao vào cung làm vợ vua, được phong Nguyên phi.
Lê Sát xuất thân là võ tướng, lại ít học và nóng tính, nên về chính sự thiếu uyển chuyển. Lê Quí Đôn trong Đại Việt thông sử viết: “Nhiều việc Lê Sát xử lý quá khắt khe, làm bừa và không cân nhắc”. Lê Sát vu tội và cho đánh thuốc độc Lưu Nhân Chú chết. Lê Sát bắt tống giam quan đồng tri Bùi Ư Đài vì can gián. Lê Thái Tông không đồng ý việc này nên trong lòng không vui. Đại thần Bùi Cầm Hổ, Nguyễn Thiên Tích ra sức can ngăn, Lê Thái Tông bèn bác lời tâu của Lê Sát. Lê Sát lại điều Bùi Cầm Hổ ra làm An phủ sứ trấn Lạng Sơn. Đến năm 1437, vua Lê Thái Tông đã hiểu biết (14 tuổi) và biết xử lý công việc triều chính, vua triệu Trịnh Khả là người bị Lê Sát đuổi ra làm quan ở ngoài, được về kinh giữ chức Đồng tổng quản, điều khiển cấm binh để kiềm chế bớt quyền hành của Lê Sát. Lê Thái Tông hạ chiếu: “Lê Sát tự chuyên giữ quyền bính... có công với nhà nước, đặc cách khoan tha, nhưng phải bãi chức tước.”
Sau đó Thái Tông bắt giam người cùng phe Lê Sát là Đặng Đắc. Bùi Ư Đài được phục chức, triệu Bùi Cầm Hổ về kinh, cử Tư khấu Lê Ngân thay Lê Sát chấp chính.
Tháng 7 năm 1437, Lê Thái Tông ra lệnh phế truất con gái Lê Sát là Nguyên phi Lê Ngọc Dao làm thường dân, rồi ra chiếu kết tội tử hình Lê Sát. Lê Sát tự tử tại nhà.
Năm 1453, Lê Nhân Tông xá tội, cấp cho con cháu Lê Sát 100 mẫu ruộng quan điền. Năm 1484, Lê Thánh Tông truy tặng ông chức Thái bảo, Cảnh quốc công.
Cảm niệm: Lê Sát
Nguyễn Lộc Yên
Nguyễn Lộc Yên
LÊ SÁT (? -1437)
Lê Sát quê Thanh Hoá, tham gia khởi nghĩa Lam Sơn từ ban đầu (năm 1418).
Năm 1420, Lê Lợi đem quân đánh quân Minh ở Quan Du, ông và Lý Triện đánh bại quân Minh, giết hàng ngàn quân giặc. Năm 1424, trong trận Khả Lưu, Lê Sát cùng Đinh Lễ, Phạm Vấn đánh tan quân Minh do Trần Trí, Sơn Thọ chỉ huy, chém tiên phong Hoàng Thành, bắt đô úy Chu Kiệt. Năm 1427, hai tướng vây Đông Quan là Đinh Lễ và Lý Triện bị tử trận và nghe tin viện binh nhà Minh sắp sang cứu Vương Thông, ông được lệnh cùng Trần Nguyên Hãn đem quân đánh gấp thành Xương Giang. Sau 3 tháng công phá, quân Lam Sơn hạ được thành.
Tháng 9 năm 1427, Liễu Thăng tiến quân từ Quảng Tây, Mộc Thạnh tiến quân từ Vân Nam để sang nước ta cứu Vương Thông. Khi quân Liễu Thăng đến Xương Giang để vào Đông Quan. Lê Sát cùng Lê Văn Linh, Lưu Nhân Chú đem 2 vạn quân và voi trận, đến ải Chi Lăng đón đánh. Lê Sát đặt phục binh ở Chi Lăng rồi sai tướng giữ ải là Trần Lựu đem quân đánh và giả thua, bỏ ải Pha Lũy chạy về ải Chi Lăng. Quân Minh lấy được ải Pha Lũy hăm hở tiến đến Chi Lăng. Ngày 20-9-1427, đụng độ ở Chi Lăng, Trần Lựu cũng giả thua bỏ chạy. Liễu Thăng dẫn quân đuổi gấp, Lê Sát và Lưu Nhân Chú phục binh, chém được Liễu Thăng và 1 vạn quân Minh ở núi Mã Yên. Ngày 25-9-1427, Lê Sát cùng các tướng giết được tướng Tàu là Lương Minh. Thôi Tụ và Hoàng Phúc sống sót chạy đến thành Xương Giang để phối hợp với Vương Thông. Nhưng khi đến nơi thì thành Xương Giang đã bị quân Lam Sơn chiếm. Thôi Tụ phải đóng quân ngoài đồng trống.
Tháng 10 âm lịch năm 1427, quân Lam Sơn tổng tấn công, thắng quân Minh giòn giã, tiêu diệt 5 vạn địch quân, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc và hơn 3 vạn quân. Lê Sát lập được công lớn. Mộc Thạnh nghe tin Liễu Thăng bị giết không dám tiến quân vội rút lui. Vương Thông ở Đông Quan thấy viện binh bị tiêu diệt nên xin giảng hòa và lo rút quân về nước.
Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi, Lê Sát được phong Kiểm hiệu Tư khấu. Năm 1429, được phong Huyện hương hầu.
Lê Sát được Lê Thái Tổ ủy thác phò trợ Thái tử Lê Nguyên Long khi đấy 10 tuổi. Năm 1433, Lê Thái Tổ phong ông chức Đại Tư đồ. Sau khi, Lê Thái Tổ mất, ông nhận di chiếu giúp Lê Thái Tông lên ngôi lúc 11 tuổi. Lê Sát cho con gái là Lê Thị Ngọc Dao vào cung làm vợ vua, được phong Nguyên phi.
Lê Sát xuất thân là võ tướng, lại ít học và nóng tính, nên về chính sự thiếu uyển chuyển. Lê Quí Đôn trong Đại Việt thông sử viết: “Nhiều việc Lê Sát xử lý quá khắt khe, làm bừa và không cân nhắc”. Lê Sát vu tội và cho đánh thuốc độc Lưu Nhân Chú chết. Lê Sát bắt tống giam quan đồng tri Bùi Ư Đài vì can gián. Lê Thái Tông không đồng ý việc này nên trong lòng không vui. Đại thần Bùi Cầm Hổ, Nguyễn Thiên Tích ra sức can ngăn, Lê Thái Tông bèn bác lời tâu của Lê Sát. Lê Sát lại điều Bùi Cầm Hổ ra làm An phủ sứ trấn Lạng Sơn. Đến năm 1437, vua Lê Thái Tông đã hiểu biết (14 tuổi) và biết xử lý công việc triều chính, vua triệu Trịnh Khả là người bị Lê Sát đuổi ra làm quan ở ngoài, được về kinh giữ chức Đồng tổng quản, điều khiển cấm binh để kiềm chế bớt quyền hành của Lê Sát. Lê Thái Tông hạ chiếu: “Lê Sát tự chuyên giữ quyền bính... có công với nhà nước, đặc cách khoan tha, nhưng phải bãi chức tước.”
Sau đó Thái Tông bắt giam người cùng phe Lê Sát là Đặng Đắc. Bùi Ư Đài được phục chức, triệu Bùi Cầm Hổ về kinh, cử Tư khấu Lê Ngân thay Lê Sát chấp chính.
Tháng 7 năm 1437, Lê Thái Tông ra lệnh phế truất con gái Lê Sát là Nguyên phi Lê Ngọc Dao làm thường dân, rồi ra chiếu kết tội tử hình Lê Sát. Lê Sát tự tử tại nhà.
Năm 1453, Lê Nhân Tông xá tội, cấp cho con cháu Lê Sát 100 mẫu ruộng quan điền. Năm 1484, Lê Thánh Tông truy tặng ông chức Thái bảo, Cảnh quốc công.
Cảm niệm: Lê Sát
Lê Sát xông pha diệt giặc Minh
Quyền hành củng cố, chẳng lưu tình?!
Chuyên quyền, sinh sát vương mang tội
Ngẫn nghĩ quan trường, lắm nhục vinh!
Nguyễn Lộc Yên
- Từ khóa :
- Trang Sử Việt
- ,
- Lê Sát
- ,
- quân Minh
- ,
- khởi nghĩa Lam Sơn
- ,
- Chu Kiệt
