Các chiến dịch tranh cử đã bắt đầu chuyển động. Ai sẽ đoạt ngôi bá chủ võ lâm 2004" Dân Chủ hay Cộng Hòa" Hoa Kỳ sẽ có cuộc bầu cử vào năm 2004 để chọn nguời vào chức vụ lãnh đạo từ liên bang đến tiểu bang xuống tới các địa phương.
Vì cuộc tranh cử cũng trực tiếp chi phối đời sống chúng ta, Việt Báo trang trọng mời quý độc giả theo dõi mỗi tuần một mục đặc biệt về Tranh cử 2004, do tác giả Nguyễn Xuân Nghĩa phụ trách trên số báo ra ngày Chủ Nhật. Xin quý độc giả đón xem những phân tách và nhận định vừa bổ ích vừa lý thú...
Phân ngôi tả - hữu
Hoa Kỳ còn chưa đầy 18 tháng để bước vào một sinh hoạt có ảnh hưởng tới cả quốc gia lẫn thế giới, đó là cuộc bầu cử tháng 11 năm 2004. Trước khi nói đến tình hình tranh cử tại Hoa Kỳ, ta cần tìm hiểu đôi chút về chính trường Mỹ trong đó có hai đảng lớn là Dân chủ và Cộng hoà đang cố thuyết phục cử tri dồn phiếu cho mình. Rộng lớn và ý nghĩa hơn, chính trường Mỹ còn có thể được phân biệt qua lằn ranh tả-hữu, một cách phân biệt khác hẳn với các quốc gia còn lại trên địa cầu.
Theo lối gọi của người Mỹ, cánh tả được mệnh danh bằng hình dung từ là Liberal mà chúng ta dịch đúng (nhưng có thể bị hiểu sai) là Tự Do. Cánh hữu được mệnh danh là Conservative, mà ta có thể dịch là "Bảo Thủ" hay "Thủ Cựu" nhưng hoàn toàn không có ý phê phán, chê trách. Cánh hữu Hoa Kỳ rất hãnh diện với từ "bảo thủ" đó mà ta có thể hiểu sai là một sự đả kích vì mình bị ảnh hưởng của các khái niệm chính trị Tây phương. Cũng vì ảnh huởng đó mà ta có thể dịch Liberal thành Tự Do và gây hiểu lầm vì tại các xứ khác, Liberal là tên gọi khuynh hướng bảo thủ. Để khỏi làm vấn đề thêm rắc rối vô ích, trong loạt bài về tranh cử của Mỹ, ta hãy tạm chấp nhận quy ước phân biệt "tả-hữu" thay vì "Tự Do - Bảo Thủ".
Tiêu chuẩn tự do trong một xã hội cởi mở
Hoa Kỳ là xã hội "đa nguyên" trước khi từ này được phát minh và thành phổ biến. Hơn thế, Hoa Kỳ là xã hội "cởi mở" trong ý nghĩa là không ai trong cõi đời này lại có thể nắm giữ độc quyền chân lý bắt người khác phải theo (kiểu lý luận "Đảng luôn luôn có lý", hoặc "Ngoài Giáo hội, không có sự cứu rỗi"). Từ nguyên thủy, Hoa Kỳ được thành lập như một quốc gia độc lập chống lại Đế quốc Anh và do những người tỵ nạn, những thuyền nhân, muốn thoát khỏi chế độ độc tài tôn giáo của Âu châu. Xã hội dân sinh (civil society) Hoa Kỳ được hình thành tự phát như một phản ứng chống lại chính quyền thuộc địa của Đế quốc Anh và hình thành trước khi có chính quyền liên bang.
Vì ngần ấy yếu tố cả lịch sử lẫn văn hoá và chính trị, Hoa Kỳ khẳng định quyền tự do thiêng liêng của công dân trước hai thế lực mạnh nhất là chính trị và tôn giáo, chính quyền và Giáo hội. Đây là xã hội hiếm hoi mà quyền hạn của người dân được xác định như một tiền đề, một điều kiện tiên quyết, và quyền hạn của nhà nước chỉ là hệ quả của tiền đề đó. Cái gì người dân cho phép thì chính quyền được làm chứ không phải ngược lại như trong các xã hội cổ điển. Vì yếu tố tự do tuyệt đối của công dân, các đảng phái chính trị trở thành phương tiện thực thi quyền dân, chứ không thể là cơ chế thúc bách người dân.
Kết cuộc vì vậy khiến người dân gia nhập chính đảng để dùng phương tiện này tranh đấu cho quan điểm hay quyền lợi của mình, và nếu chính đảng đó không thỏa mãn nhu cầu thì họ có thể bỏ phiếu cho một đảng khác. Quan trọng hơn vậy, các đảng cũng không có loại kỷ luật sắt với biện pháp trừng phạt hay khai trừ như trong các xã hội cổ điển. Đây là lý do giải thích vì sao mà đảng viên Dân chủ có thể bỏ phiếu ủng hộ một đề luật do phe Cộng hoà đưa ra, hoặc đảng viên Cộng hoà có thể bỏ phiếu chống lại đề nghị của một tổng thống Cộng hoà.
Tiêu chuẩn phân biệt gì vậy không phải và không thể đơn giản là Dân chủ hay Cộng hoà mà phải là cái gì đó tinh tế hơn.
Tự do giữa Hoàng đế và Thượng đế
Nguời Mỹ khát khao tự do bậc nhất, nhưng là nạn nhân của hai hiện tượng độc tài xuất phát từ Âu châu, độc tài chính trị và tôn giáo, niềm khát khao tự do của họ trở thành phản ứng và đó là một tiêu chuẩn phân biệt tả hữu.
Những người theo khuynh hướng bảo thủ thì ưa chuộng kỷ cương, giá trị tinh thần của tôn giáo, đạo đức và gia đình nhưng nghi ngờ sự chi phối quá đáng của chính trị và chính quyền làm giảm bớt quyền tự do của cá nhân. Những người khuynh tả thì đề cao quyền tự do của con người chống lại mọi hình thức khống chế tư tưởng, kể cả sự khống chế tôn giáo, nhưng lại cho rằng chính quyền phải can thiệp vào sinh hoạt của xã hội để tiết giảm những phản ứng thái quá của thị trường.
Một cách giản lược, cả hai phe đều đề cao tự do nhưng cùng một khái niệm tự do này lại nhấn mạnh đến hai nội dung tương phản. Cánh tả thì đòi hỏi con người phải có quyền tự do tuyệt đối về tinh thần, nghĩa là không bị tôn giáo hay đạo đức xã hội chi phối, nhưng cũng muốn chính quyền có nhiều quyền hạn trong xã hội để thực hiện lý tuởng công bằng của mình. Cánh hữu thì đòi hỏi là con người phải có quyền tự do đối lập với chính quyền, tức là phải thu hẹp quyền lực của nhà nước, cụ thể là để dân chúng đuợc tự do làm ăn theo cơ chế thị trường, nhưng ngược lại phải tôn trọng kỷ cuơng của tôn giáo và đạo đức.
Cánh hữu vì vậy, đòi hỏi những quyền tự do rất phàm tục và không thể đem theo vào cõi chết, cánh hữu thì đòi hỏi tự do tuyệt đối về tinh thần - trước Thượng đế chẳng hạn - nhưng sẵn sàng chia sẻ quyền hạn với Hoàng đế, với chính trị hay chính quyền.
Sơ kết về tả hữu
Trên chính truờng Mỹ, đa số những người thuộc cánh tả thì ủng hộ đảng Dân chủ và đa số theo cánh hữu thì ủng hộ đảng Cộng hoà.
Đảng Dân chủ có nhiều đảng viên thiên tả nên mới chủ trương thu hẹp phạm vi chi phối của Nhà thờ hay Nhà nước về tâm linh, văn hoá, tư tưởng và nghệ thuật. Dù được đa số trí thức văn nghệ sĩ ủng hộ, chủ trương này dẫn tới sự phóng khoáng về nếp sống riêng tư mà cánh hữu gọi là buông thả hoặc suy đồi. Mặt khác, đảng Dân chủ nghi ngờ kinh tế thị trường và đòi hỏi gia tăng quyền hạn cho nhà nước và chủ trương là nhà nước phải tích cực tham gia lẫn điều hướng sinh hoạt kinh tế cho tốt đẹp hơn. Đối diện, đảng Cộng hoà quy tụ nhiều thành phần bảo thủ thì cho rằng phải thu hẹp vai trò của nhà nước đến mức tối thiểu, kể cả hạ thuế để tiết giảm khả năng can thiệp của chính quyền trong khi phải chấn hưng đạo đức trong xã hội và ngăn chặn nếp văn hoá buông thả của cánh tả.
Một vài phân biệt rất sơ đẳng trên đây có thể giúp chúng ta tạm phân định được lập truờng của hai phía trong thời gian tranh cử sắp tới.
Nguyễn Xuân Nghĩa
Vì cuộc tranh cử cũng trực tiếp chi phối đời sống chúng ta, Việt Báo trang trọng mời quý độc giả theo dõi mỗi tuần một mục đặc biệt về Tranh cử 2004, do tác giả Nguyễn Xuân Nghĩa phụ trách trên số báo ra ngày Chủ Nhật. Xin quý độc giả đón xem những phân tách và nhận định vừa bổ ích vừa lý thú...
Phân ngôi tả - hữu
Hoa Kỳ còn chưa đầy 18 tháng để bước vào một sinh hoạt có ảnh hưởng tới cả quốc gia lẫn thế giới, đó là cuộc bầu cử tháng 11 năm 2004. Trước khi nói đến tình hình tranh cử tại Hoa Kỳ, ta cần tìm hiểu đôi chút về chính trường Mỹ trong đó có hai đảng lớn là Dân chủ và Cộng hoà đang cố thuyết phục cử tri dồn phiếu cho mình. Rộng lớn và ý nghĩa hơn, chính trường Mỹ còn có thể được phân biệt qua lằn ranh tả-hữu, một cách phân biệt khác hẳn với các quốc gia còn lại trên địa cầu.
Theo lối gọi của người Mỹ, cánh tả được mệnh danh bằng hình dung từ là Liberal mà chúng ta dịch đúng (nhưng có thể bị hiểu sai) là Tự Do. Cánh hữu được mệnh danh là Conservative, mà ta có thể dịch là "Bảo Thủ" hay "Thủ Cựu" nhưng hoàn toàn không có ý phê phán, chê trách. Cánh hữu Hoa Kỳ rất hãnh diện với từ "bảo thủ" đó mà ta có thể hiểu sai là một sự đả kích vì mình bị ảnh hưởng của các khái niệm chính trị Tây phương. Cũng vì ảnh huởng đó mà ta có thể dịch Liberal thành Tự Do và gây hiểu lầm vì tại các xứ khác, Liberal là tên gọi khuynh hướng bảo thủ. Để khỏi làm vấn đề thêm rắc rối vô ích, trong loạt bài về tranh cử của Mỹ, ta hãy tạm chấp nhận quy ước phân biệt "tả-hữu" thay vì "Tự Do - Bảo Thủ".
Tiêu chuẩn tự do trong một xã hội cởi mở
Hoa Kỳ là xã hội "đa nguyên" trước khi từ này được phát minh và thành phổ biến. Hơn thế, Hoa Kỳ là xã hội "cởi mở" trong ý nghĩa là không ai trong cõi đời này lại có thể nắm giữ độc quyền chân lý bắt người khác phải theo (kiểu lý luận "Đảng luôn luôn có lý", hoặc "Ngoài Giáo hội, không có sự cứu rỗi"). Từ nguyên thủy, Hoa Kỳ được thành lập như một quốc gia độc lập chống lại Đế quốc Anh và do những người tỵ nạn, những thuyền nhân, muốn thoát khỏi chế độ độc tài tôn giáo của Âu châu. Xã hội dân sinh (civil society) Hoa Kỳ được hình thành tự phát như một phản ứng chống lại chính quyền thuộc địa của Đế quốc Anh và hình thành trước khi có chính quyền liên bang.
Vì ngần ấy yếu tố cả lịch sử lẫn văn hoá và chính trị, Hoa Kỳ khẳng định quyền tự do thiêng liêng của công dân trước hai thế lực mạnh nhất là chính trị và tôn giáo, chính quyền và Giáo hội. Đây là xã hội hiếm hoi mà quyền hạn của người dân được xác định như một tiền đề, một điều kiện tiên quyết, và quyền hạn của nhà nước chỉ là hệ quả của tiền đề đó. Cái gì người dân cho phép thì chính quyền được làm chứ không phải ngược lại như trong các xã hội cổ điển. Vì yếu tố tự do tuyệt đối của công dân, các đảng phái chính trị trở thành phương tiện thực thi quyền dân, chứ không thể là cơ chế thúc bách người dân.
Kết cuộc vì vậy khiến người dân gia nhập chính đảng để dùng phương tiện này tranh đấu cho quan điểm hay quyền lợi của mình, và nếu chính đảng đó không thỏa mãn nhu cầu thì họ có thể bỏ phiếu cho một đảng khác. Quan trọng hơn vậy, các đảng cũng không có loại kỷ luật sắt với biện pháp trừng phạt hay khai trừ như trong các xã hội cổ điển. Đây là lý do giải thích vì sao mà đảng viên Dân chủ có thể bỏ phiếu ủng hộ một đề luật do phe Cộng hoà đưa ra, hoặc đảng viên Cộng hoà có thể bỏ phiếu chống lại đề nghị của một tổng thống Cộng hoà.
Tiêu chuẩn phân biệt gì vậy không phải và không thể đơn giản là Dân chủ hay Cộng hoà mà phải là cái gì đó tinh tế hơn.
Tự do giữa Hoàng đế và Thượng đế
Nguời Mỹ khát khao tự do bậc nhất, nhưng là nạn nhân của hai hiện tượng độc tài xuất phát từ Âu châu, độc tài chính trị và tôn giáo, niềm khát khao tự do của họ trở thành phản ứng và đó là một tiêu chuẩn phân biệt tả hữu.
Những người theo khuynh hướng bảo thủ thì ưa chuộng kỷ cương, giá trị tinh thần của tôn giáo, đạo đức và gia đình nhưng nghi ngờ sự chi phối quá đáng của chính trị và chính quyền làm giảm bớt quyền tự do của cá nhân. Những người khuynh tả thì đề cao quyền tự do của con người chống lại mọi hình thức khống chế tư tưởng, kể cả sự khống chế tôn giáo, nhưng lại cho rằng chính quyền phải can thiệp vào sinh hoạt của xã hội để tiết giảm những phản ứng thái quá của thị trường.
Một cách giản lược, cả hai phe đều đề cao tự do nhưng cùng một khái niệm tự do này lại nhấn mạnh đến hai nội dung tương phản. Cánh tả thì đòi hỏi con người phải có quyền tự do tuyệt đối về tinh thần, nghĩa là không bị tôn giáo hay đạo đức xã hội chi phối, nhưng cũng muốn chính quyền có nhiều quyền hạn trong xã hội để thực hiện lý tuởng công bằng của mình. Cánh hữu thì đòi hỏi là con người phải có quyền tự do đối lập với chính quyền, tức là phải thu hẹp quyền lực của nhà nước, cụ thể là để dân chúng đuợc tự do làm ăn theo cơ chế thị trường, nhưng ngược lại phải tôn trọng kỷ cuơng của tôn giáo và đạo đức.
Cánh hữu vì vậy, đòi hỏi những quyền tự do rất phàm tục và không thể đem theo vào cõi chết, cánh hữu thì đòi hỏi tự do tuyệt đối về tinh thần - trước Thượng đế chẳng hạn - nhưng sẵn sàng chia sẻ quyền hạn với Hoàng đế, với chính trị hay chính quyền.
Sơ kết về tả hữu
Trên chính truờng Mỹ, đa số những người thuộc cánh tả thì ủng hộ đảng Dân chủ và đa số theo cánh hữu thì ủng hộ đảng Cộng hoà.
Đảng Dân chủ có nhiều đảng viên thiên tả nên mới chủ trương thu hẹp phạm vi chi phối của Nhà thờ hay Nhà nước về tâm linh, văn hoá, tư tưởng và nghệ thuật. Dù được đa số trí thức văn nghệ sĩ ủng hộ, chủ trương này dẫn tới sự phóng khoáng về nếp sống riêng tư mà cánh hữu gọi là buông thả hoặc suy đồi. Mặt khác, đảng Dân chủ nghi ngờ kinh tế thị trường và đòi hỏi gia tăng quyền hạn cho nhà nước và chủ trương là nhà nước phải tích cực tham gia lẫn điều hướng sinh hoạt kinh tế cho tốt đẹp hơn. Đối diện, đảng Cộng hoà quy tụ nhiều thành phần bảo thủ thì cho rằng phải thu hẹp vai trò của nhà nước đến mức tối thiểu, kể cả hạ thuế để tiết giảm khả năng can thiệp của chính quyền trong khi phải chấn hưng đạo đức trong xã hội và ngăn chặn nếp văn hoá buông thả của cánh tả.
Một vài phân biệt rất sơ đẳng trên đây có thể giúp chúng ta tạm phân định được lập truờng của hai phía trong thời gian tranh cử sắp tới.
Nguyễn Xuân Nghĩa
Gửi ý kiến của bạn
