Sinh viên tại thủ đô Iran tuần trước liên tục biểu tình chống chế độ giáo quyền, và có một số thành phố xa cũng bắt đầu khởi động phong trào đòi đổi mới dân chủ kiểu thế tục. Tổng Thống Bush lức đó lên đài TV ca ngợi sinh viên Iran, và nói rằng lý tưởng dân chủ sẽ thắng thế. Lập tức, chính phủ Iran chính thức tuyên chiến với các băng tần truyền hình vệ tinh phóng đi từ Hoa Kỳ, và gọi đó là tiếng nói CIA và các nhóm lưu vong đang kích động biểu tình lật đổ chế độ. Câu hỏi bây giờ sẽ là: Mỹ có tính đưa quân vào đánh, hay chỉ muốn thò tay ngàn dặm để giúp dân Iran nổi dậy lật đổ chế độ" Chắc chắn là Mỹ có nhiều lá bài trong tay để xài lần này.
Ai cũng thấy là Hoa Kỳ đang thăm dò những cách để lật đổ chế độ giaó quyền Iran. Theo bản tin của AFI Research, tình báo Mỹ CIA đã liên hệ với các sĩ quan cao cấp Iran từ nhiều năm và được tin tưởng là đã mở ra nhiều chiến dịch làm suy yếu quốc phòng Iran. Tuy nhiên, một cách chủ yếu CIA đã thất bại khi móc nối với Vệ Binh Cộng Hòa Hồi Giáo (Islamic Republican Guards), lực lượng còn có tên là Pasdaran. Phản ứng trước tình hình CIA bơm tiền vào khuấy động, cũng theo AFI, chính phủ Iran đã lặng lẽ suy tính thanh trừng hàng loạt các sĩ quan Iran bị nghi ngờ có ý định trở cờ -- điều này sẽ làm nguy hiểm cho việc thiết lập kế hoạch tấn công quân sự Iran.
Một trong những âm mưu khác đang cân nhắc sẽ là kích động vùng phía Bắc Iran.
Theo báo Washington Times, các viên chức Pentagon đã bí mật tìm gặp Mahmud Ali Chehregani, người lãnh đạo tổ chức Southern Azerbaijan National Awakeness Movement (thường viết tắt bằng 2 cách, SANAM hay GAMOH). Tổ chức SANAM hoạt động bên trong Iran, trong tỉnh Azerbaijan của Iran - cần ghi nhận, tỉnh này trùng tên với quốc gia Azerbaijan, một nước cựu Cộng Hòa Xô Viết nằm ngay biên giới phía Bắc Iran. Các viên chức quốc phòng Mỹ nhấn mạnh với báo Washington Times rằng các buổi họp đó không nhằm khuyến khích thay đổi chế độ ở Iran. Hình như không mấy ai tin như thế.
Nhưng ông Bush bây giờ đã nói thẳng nói thiệt là muốn có tự do dân chủ ở Iran. Một cuộc chiến quân sự đánh vào Iran là điều Mỹ hiện giờ chưa muốn nghĩ tới, bởi vì nếu điều động lại các hạm đội và quân giới qua vùng vịnh nữa thì khi sửa soạn xong, đã tới ngay sát mùa bầu cử rồi. Thêm nữa, Iran không phải là Iraq, mà Thủ Tướng Anh Quốc Tony Blair đã nói công khai là sẽ không có chuyện khởi lên cuộc chiến Iran. Trong tình hình naỳ, thì Chehregani có lẽ là một giải pháp lý tưởng.
Chehregani là một học giả về ngữ học, và là một khuôn mặt thu hút quần chúng. Oâng là một dân biểu của tỉnh Azerbaijan, được bầu lên với 600,000 phiếu. Từng bị tống giam hồi 3 năm trước, vì chống kịch liệt chế độ Hồi Giáo, và sau đó được trả tự do nhờ vận động của Hội Aân Xá Quốc Tế và nhờ một lá thư của Tổng Thư Ký LHQ Kofi Annan. Quan trọng còn là, ông đòi hỏi một nhà nước dân chủ và thế tục cho Iran.
Cũng chính cái tỉnh Azerbaijan của Iran còn là môi trường lý tưởng: vùng này trong truyền thống vẫn lỏng lẻo liên hệ với thủ đô Tehran. Mặc dù nền văn hóa là thuần Iran, nhưng đa số dân vùng này nói tiếng Azeri - một ngôn ngữ Turkic. Các cộng đồng sắc dân Armenian, Assyrian và Kurdish là những khối dân thiểu số quan trọng trong vùng.
Trong thế kỷ vừa qua, nhiều phong trào chống chính phủ đã xuất phát từ đây, khởi đầu là cuộc cách mạng hiến pháp của Iran năm 1905. Dân vùng Azerbaijan cũng tự nhận công là đã khởi xuất ra Cuộc cách Mạng Hồi Giáo năm 1978-79. Họ còn có máu ưa ly khai nữa: Ngay sau Thế Chiến 2, dân vùng Azerbaijan tuyên bố lập quốc Cộng Hòa Nhân Dân Azerbaijan trong năm 1945. Trong 1 thời gian ngắn, họ thành công, Rồi thì Liên Xô tới mời gọi họ trở thành quốc gia cộng sản. Mỹ liền can thei65p ngay, và rồi Iran kiện lên Tòa Thế Giới ở The Hague để buộc Liên Xô rút lui.
Từ đó tới giờ, thủ đô Tehran lúc nào cũng dòm chừng Azerbaijan. Dưới chế độ Quốc Vương Shah, sách báo bằng tiếng Azeri và các ngôn ngữ thiểu số bị ép bức. Rồi tới chế độ Cộng hòa Hồi Giáo, sức chống đối chính đối với thể chế chính phủ do Giáo Trưởng Khomeini là xuất phát từ Giáo Trưởng Shariatmadari. Khi Khomeini cho trưng cầu dân ý về thể chế nhà nước, thì chỉ cho cử tri 1 lựa chọn duy nhất: nền cộng hòa Hồi Giáo với giaó trưởng giữ chức cao nhất nước. Thế là Shariatmadari bèn vận động cho nhiều lưạ chọn hơn, và các tín đồ của ông đã xuống đường đập phá, và chiếm trạm phát thanh Tabriz. Cuối cùng, Shariatmadari bị bắt và bị lột hết mọi chức vụ trong tôn giáo. Từ đó, dân Azerbaijan vẫn nuôi lòng cay đắng với chế độ.
Chuyện ly khai để tuyên bố độc lập vẫn có thể xảy ra cho vùng này. Chehregani nói là ông được tiếp đón nồng nhiệt mới đây ở bên kia biên giới Iran, trên đất nước Cộng Hòa Azerbaijan. Dân nước này vẫn tỏ lòng mong muốn tỉnh Azerbaijan ly khai khỏi Iran và về thống nhất với Cộng Hòa Azerbajan. Chehregani bày tỏ rằng chế độ cầm quyền ở Iran nên là chế độ liên bang, kiểu như Mỹ hay Đức, nơi các tỉnh có nhiều phần tự trị.
Ghi nhận, trước khi Mỹ đi đêm với Chehregani, Mỹ cũng thăm dò nhiều chiến lược khác. Thí dụ như có thể tính sử dụng Mujaheđin-e Khalq, một tổ chức kháng chiến chống Iran, tuy bị liệt là khủng bố, có căn cứ ở Iraq, mới đây đã bị Mỹ giải giới. Hay là giải pháp phục hồi chế độ hoàng gia" Hay là sử dụng sinh viên biểu tình làm dậy phong trào để lật đổ giá quyền" Cũng còn phải chờ xem các đơn vị tình báo đang thăm dò các giải pháp khác nhau, lúc đó mới biết thực sự Mỹ nên thò tay vào kiểu nào...
Ai cũng thấy là Hoa Kỳ đang thăm dò những cách để lật đổ chế độ giaó quyền Iran. Theo bản tin của AFI Research, tình báo Mỹ CIA đã liên hệ với các sĩ quan cao cấp Iran từ nhiều năm và được tin tưởng là đã mở ra nhiều chiến dịch làm suy yếu quốc phòng Iran. Tuy nhiên, một cách chủ yếu CIA đã thất bại khi móc nối với Vệ Binh Cộng Hòa Hồi Giáo (Islamic Republican Guards), lực lượng còn có tên là Pasdaran. Phản ứng trước tình hình CIA bơm tiền vào khuấy động, cũng theo AFI, chính phủ Iran đã lặng lẽ suy tính thanh trừng hàng loạt các sĩ quan Iran bị nghi ngờ có ý định trở cờ -- điều này sẽ làm nguy hiểm cho việc thiết lập kế hoạch tấn công quân sự Iran.
Một trong những âm mưu khác đang cân nhắc sẽ là kích động vùng phía Bắc Iran.
Theo báo Washington Times, các viên chức Pentagon đã bí mật tìm gặp Mahmud Ali Chehregani, người lãnh đạo tổ chức Southern Azerbaijan National Awakeness Movement (thường viết tắt bằng 2 cách, SANAM hay GAMOH). Tổ chức SANAM hoạt động bên trong Iran, trong tỉnh Azerbaijan của Iran - cần ghi nhận, tỉnh này trùng tên với quốc gia Azerbaijan, một nước cựu Cộng Hòa Xô Viết nằm ngay biên giới phía Bắc Iran. Các viên chức quốc phòng Mỹ nhấn mạnh với báo Washington Times rằng các buổi họp đó không nhằm khuyến khích thay đổi chế độ ở Iran. Hình như không mấy ai tin như thế.
Nhưng ông Bush bây giờ đã nói thẳng nói thiệt là muốn có tự do dân chủ ở Iran. Một cuộc chiến quân sự đánh vào Iran là điều Mỹ hiện giờ chưa muốn nghĩ tới, bởi vì nếu điều động lại các hạm đội và quân giới qua vùng vịnh nữa thì khi sửa soạn xong, đã tới ngay sát mùa bầu cử rồi. Thêm nữa, Iran không phải là Iraq, mà Thủ Tướng Anh Quốc Tony Blair đã nói công khai là sẽ không có chuyện khởi lên cuộc chiến Iran. Trong tình hình naỳ, thì Chehregani có lẽ là một giải pháp lý tưởng.
Chehregani là một học giả về ngữ học, và là một khuôn mặt thu hút quần chúng. Oâng là một dân biểu của tỉnh Azerbaijan, được bầu lên với 600,000 phiếu. Từng bị tống giam hồi 3 năm trước, vì chống kịch liệt chế độ Hồi Giáo, và sau đó được trả tự do nhờ vận động của Hội Aân Xá Quốc Tế và nhờ một lá thư của Tổng Thư Ký LHQ Kofi Annan. Quan trọng còn là, ông đòi hỏi một nhà nước dân chủ và thế tục cho Iran.
Cũng chính cái tỉnh Azerbaijan của Iran còn là môi trường lý tưởng: vùng này trong truyền thống vẫn lỏng lẻo liên hệ với thủ đô Tehran. Mặc dù nền văn hóa là thuần Iran, nhưng đa số dân vùng này nói tiếng Azeri - một ngôn ngữ Turkic. Các cộng đồng sắc dân Armenian, Assyrian và Kurdish là những khối dân thiểu số quan trọng trong vùng.
Trong thế kỷ vừa qua, nhiều phong trào chống chính phủ đã xuất phát từ đây, khởi đầu là cuộc cách mạng hiến pháp của Iran năm 1905. Dân vùng Azerbaijan cũng tự nhận công là đã khởi xuất ra Cuộc cách Mạng Hồi Giáo năm 1978-79. Họ còn có máu ưa ly khai nữa: Ngay sau Thế Chiến 2, dân vùng Azerbaijan tuyên bố lập quốc Cộng Hòa Nhân Dân Azerbaijan trong năm 1945. Trong 1 thời gian ngắn, họ thành công, Rồi thì Liên Xô tới mời gọi họ trở thành quốc gia cộng sản. Mỹ liền can thei65p ngay, và rồi Iran kiện lên Tòa Thế Giới ở The Hague để buộc Liên Xô rút lui.
Từ đó tới giờ, thủ đô Tehran lúc nào cũng dòm chừng Azerbaijan. Dưới chế độ Quốc Vương Shah, sách báo bằng tiếng Azeri và các ngôn ngữ thiểu số bị ép bức. Rồi tới chế độ Cộng hòa Hồi Giáo, sức chống đối chính đối với thể chế chính phủ do Giáo Trưởng Khomeini là xuất phát từ Giáo Trưởng Shariatmadari. Khi Khomeini cho trưng cầu dân ý về thể chế nhà nước, thì chỉ cho cử tri 1 lựa chọn duy nhất: nền cộng hòa Hồi Giáo với giaó trưởng giữ chức cao nhất nước. Thế là Shariatmadari bèn vận động cho nhiều lưạ chọn hơn, và các tín đồ của ông đã xuống đường đập phá, và chiếm trạm phát thanh Tabriz. Cuối cùng, Shariatmadari bị bắt và bị lột hết mọi chức vụ trong tôn giáo. Từ đó, dân Azerbaijan vẫn nuôi lòng cay đắng với chế độ.
Chuyện ly khai để tuyên bố độc lập vẫn có thể xảy ra cho vùng này. Chehregani nói là ông được tiếp đón nồng nhiệt mới đây ở bên kia biên giới Iran, trên đất nước Cộng Hòa Azerbaijan. Dân nước này vẫn tỏ lòng mong muốn tỉnh Azerbaijan ly khai khỏi Iran và về thống nhất với Cộng Hòa Azerbajan. Chehregani bày tỏ rằng chế độ cầm quyền ở Iran nên là chế độ liên bang, kiểu như Mỹ hay Đức, nơi các tỉnh có nhiều phần tự trị.
Ghi nhận, trước khi Mỹ đi đêm với Chehregani, Mỹ cũng thăm dò nhiều chiến lược khác. Thí dụ như có thể tính sử dụng Mujaheđin-e Khalq, một tổ chức kháng chiến chống Iran, tuy bị liệt là khủng bố, có căn cứ ở Iraq, mới đây đã bị Mỹ giải giới. Hay là giải pháp phục hồi chế độ hoàng gia" Hay là sử dụng sinh viên biểu tình làm dậy phong trào để lật đổ giá quyền" Cũng còn phải chờ xem các đơn vị tình báo đang thăm dò các giải pháp khác nhau, lúc đó mới biết thực sự Mỹ nên thò tay vào kiểu nào...
Gửi ý kiến của bạn
