Kẻ thù của kẻ thù là bạn ta. Câu châm ngôn cổ điển đó thời nào cũng đúng. Nhưng trong trường hợp Iraq, vấn đề trở thành phức tạp hơn nhiều. Trước mắt Mỹ có ba kẻ thù: Iran thuộc hệ Shi-a, phe nổi loạn Sun-ni dư đảng của Saddam Hussein và phe khủng bố al-Qaida, hai phe này hiện liên kết với nhau. Shi-a và Sun-ni đang căm hận lẫn nhau trong cuộc chém giết hệ phái đẫm máu. Vậy Mỹ chọn phe nào là bạn" Một cuộc họp tay đôi cấp Đại sứ đã diễn ra giữa Mỹ và Iran vào ngày thứ hai tuần này tại Baghdad để bàn việc giải trừ nạn bạo động ở Iraq. Kết quả cho thấy cả hai bên đều có những nhận định giống nhau về tình hình bạo loạn ở Iraq, dù chưa có thỏa hiệp về việc làm thế nào để giảm bớt bạo động. Như vậy Mỹ đã nhận Iran là bạn chăng" Hãy khoan đi đến kết luận quá sớm.
Trước hết hãy nhìn đến một vài điểm có ý nghĩa ngay lúc này. Đây là cuộc hội đàm chính thức đầu tiên giữa hai nước kể từ 27 năm qua. Năm 1980 Mỹ đã đoạn giao với Iran và trừng phạt kinh tế nước này vì vụ chiếm Sứ quán Mỹ năm 1979 và bắt 52 con tin. Bây giờ trực tiếp nói chuyện lại là một sự thay đổi chiến lược đáng kể của Tổng Thống Bush về Iraq, vì năm 2002 ông Bush đã liệt Iran vào trục Tam Ác trên thế giới để nói sẽ diệt cho bằng được. Việc nối lại tiếp xúc với Iran tình cờ lại nhằm vào ngày Tưởng niệm Chiến sĩ Trận vong 28-5 ở Mỹ. Nhưng cuộc họp đầu tiên đã diễn ra trong bầu không khí khá lạnh lùng. Bởi vì trước đó cả hai đối thủ đã có những lời tố cáo lẫn nhau theo đúng thủ đoạn quen thuộc của nghề ngoại giao thời chiến: vặn tréo tay kẻ thù trước khi nói chuyện.
Mỹ tố cáo Iran đã trực tiếp yểm trợ cho những đám dân quân ở Iraq tấn công những lực lượng an ninh của chính quyền Iraq và quân đồng minh mà đa số là quân Mỹ. Đại sứ Mỹ ở Iraq, Ryan Crocker cho biết trong cuộc họp ông đã vạch ra cho thấy một số lớn chất nổ và đạn dược mà bọn bạo loạn sử dụng đã được đưa qua từ Iran và bảo Đại sứ Iran: "Các hành động đó phải chấm dứt để chúng tôi nhìn thấy kết quả". Ngược lại Iran tố cáo Mỹ tổ chức một mạng lưới tình báo ở nước này và nói đã bắt giữ 4 công dân Mỹ gốc Iran ở Teheran. Một ngày sau khi cuộc họp tay đôi diễn ra, hôm thứ ba tuần này Iran loan báo kết án 3 người vào tội gián điệp để đem ra tòa xử. Theo luật Hồi giáo sharia, tội này có thể bị xử tử hình. Nên nhớ 4 công dân Mỹ gốc Iran khi về Iran vẫn mang song tịch, nghĩa là có quốc tịch Mỹ nhưng vẫn còn giữ quốc tịch Iran. Còn một công dân Mỹ thứ 4 không bị bắt hay đem ra xử, nhưng vẫn bị cấm không đuợc rời khỏi Iran.
Bây giờ nói cuộc họp đầu tiên đã có kết quả tốt đẹp là không đúng. Hai bên chỉ thỏa thuận sẽ họp lại trong vòng một tháng. Mọi việc còn đó, bởi vậy chưa thể nói Mỹ họp lại với Iran là đã chọn kẻ thù của kẻ thù làm bạn. Còn hai phe kẻ thù, phe nổi loạn Sun-ni và phe khủng bố, ở mặt này Mỹ chắc chắn không thể chọn al-Qaida làm bạn, vì như vậy sẽ là hết chuyện chống khủng bố và cuộc chiến Iraq không còn ý nghĩa gì nữa. Hơn nữa trong 3 loại kẻ thù nói trên có một điểm rất quan trọng: Bọn al-Qaida của Osama bin Laden không làm chủ một quốc gia nào hết, trong khi phe Shi-a làm chủ nước Iran còn phe Sun-ni làm chủ nhiều quốc gia Á rập ở Trung Đông, đáng kể nhất là Á rập Saudi và Syria ở ngay sát bên Iraq. Al-Qaida không làm chủ một quốc gia nào, nhưng chúng lại có mặt ở nhiều quốc gia khác, ở Trung Đông cũng như ở ngoài, nhất là tại các nước Âu Mỹ, bởi vì đó là những đạo quân vô hình rất nguy hiểm như ma quỷ đang núp trong bóng tối để chờ thời cơ đánh những đòn ác liệt đẫm máu.
Bởi vậy nếu không chọn kẻ thù Iran làm bạn, Mỹ không còn cách nào khác hơn là phải chia rẽ, tách rời hẳn bọn khủng bố ra khỏi Sun-ni, sau đó mới có thể chọn Sun-ni làm bạn. Tôi thiết nghĩ việc Mỹ mở lại hội đàm với Iran vẫn có mục tiêu tối hậu là cô lập al-Qaida trong thế giới Hồi giáo. Iran Hồi giáo Shi-a vẫn e ngại al-Qaida của bin Laden thuộc Hồi giáo Sun-ni. Các nước Á rập độc tài phong kiến và Syria độc tài Baath Sun-ni cũng sợ khủng bố al-Qaida. Chiến lược của Mỹ ưu tiên là phải cô lập al- Qaida nếu muốn giải quyết vấn đề Iraq. Thế nhưng cũng không nên quên chính quyền Maliki ở Iraq hiện nay là chính quyền của người Shi-a Iraq.
Người có thế lực nhất hiện nay ở Iraq là Giáo sĩ Shi-a Muqtada al-Sadr, người chủ trương chống Mỹ quyết liệt. Tuần trước đột nhiên al-Sadr từ Iran trở về cứ địa của ông ta ở Najaf, thành phố Thánh địa Shi-a gần Baghdad. Mỹ có cả hàng chục ngàn quân đang tảo thanh ở khu vực này, tại sao không bắt sống al-Sadr" Nên nhớ khi al-Sadr có can đảm trở về là lúc cuộc họp tay đôi Mỹ-Iran đã thành hình. Làm sao Mỹ có thể hạ hay bắt Sadr để làm hỏng cuộc nói chuyện đầu tiên với Iran" al-Sadr đã chọn đúng thời cơ trở về Iraq do sự mách nước của Shi-a ở Iran. Và hôm thứ ba tuần này, một ngày sau cuộc họp Mỹ-Iran, al-Sadr đưa ra lời tuyên bố ngạo nghễ, chỉ trích cuộc họp đó là "can thiệp vào việc nội bộ của Iraq" và cảnh cáo chính quyền Iraq của Maliki không được tham dự cuộc đàm phán này. al-Sadr cầm đầu phe Shi-a chủ trương tiêu diệt người Sun-ni ở Iraq.
Ngày thứ hai 28-5, 36 người dân bị giết trong các đợt tấn công ở Baghdad. Ngoài ra Cảnh sát tìm thấy 33 tử thi bị bắn nát thây. Hôm thứ ba 29-5, 8 lính Mỹ bị chết trong các vụ bom nổ trên đường lộ và một trực thăng bị bắn rớt. Tháng 5 sắp hết, số tử vong của quân đội Mỹ đã lên đến 112, khiến đây là tháng đẫm máu nhất của Mỹ từ đầu năm nay ở Iraq. Nếu chính phủ Bush chọn Iran làm bạn để diệt khủng bố ở Iraq, đó là mở cửa cho Shi-a Iran tiến vào Trung Đông. Các nước Á rập Sun-ni sẽ chống lại tham vọng của Iran tại Iraq. Lúc đó việc cô lập hóa al-Qaida sẽ thành ảo tưởng. Nếu vừa chống Iran vừa chống khủng bố và nổi loạn Sun-ni, đó sẽ là trở lại nguyên trạng cũ như hiện nay, với thời gian kéo dài hầu như vô tận. Cuộc họp Mỹ-Iran mới chỉ là một điểm sáng rất nhỏ, chưa phải ánh sáng hy vọng chứa chan ở cuối một con đường hầm dài dằn vặt.
Gửi ý kiến của bạn
