Cảnh Xuân, người làng Thụy Miên, tỉnh Sơn Đông, làm nghề mãi võ. Có vợ là Lã thị chuyên nghề buôn gánh bán bưng, nên khổ cực đắng cay hai bên đều gánh đủ. Một hôm, nhân triều đình mở hội thi võ quan, Lã thị mới hăng hái mà nói với chồng rằng:
- Hoàng thiên bất phụ hữu tâm nhân. Cho dầu chàng làm nghề mãi võ, bán hoàn tán cao đơn, nhưng xét ra chưa làm điều chi trái đạo. Sao không nhân cơ hội này mà thăng tiến" Đặng bớt cực cái thân. Chớ chẳng lẽ cứ mê mê mần trò vui cho bá tánh"
Cảnh Xuân ngây người đáp:
- Chim trời. Cá nước, đều vì miếng ăn mà uổng tử. Ta xuôi ngược đã nhiều. Lẽ nào không hiểu đặng hay sao"
Rồi ì ra đó mà nhìn vợ. Lã thị, mắt thì nhìn chồng. Đầu lắc lịa lắc lia. Xua tay đáp:
- Con người phải theo vạn vật mà thay đổi. Chớ không thể dừng lại được. Chàng! Thân hình thì tráng kiện. Tâm thần thì minh mẫn, mà chỉ mơ ước qua ngày với… hoàn tán cao đơn, thì đại trượng phu chừng mô mà với được"
Đoạn, xụ mặt xuống, rồi nước mắt chảy tràn lên đôi má. Cảnh Xuân thấy vậy, mới vội vã nói rằng:
- Ta vì nàng mà khổ cực nhiều rồi. Lẽ nào lấy nước mắt mà trói buộc nữa hay sao" Vả lại, ta thường luôn tự nghĩ: Chỉ cần vui lòng nàng, thì có đặng đại trượng phu hay không, cũng chẳng nhằm chi hết ráo!
Lã thị nghe chồng nói vậy, liền kéo vạt áo lau khô dòng nước mắt, rồi nghèn nghẹn nói rằng:
- Kẻ trượng phu nên lập chí để lưu truyền danh tiếng về sau. Cho dầu không đạt được công hầu bá tước, nhưng hành động phi phàm sẽ lưu lại ngàn năm. Cho đời sau ghi dấu. Nay chàng đã không gắng công làm vậy, mà lại còn khư khư ham mê tình nhi nữ - đến độ không nghĩ đến cơ nghiệp to tát của mình - thì trước là uổng chí nam nhi. Sau tiện thiếp cũng thấy trong lòng kim đâm nhói!
Nói rồi, liền quay mình ra sau mà mần việc, để lại cho Cảnh Xuân một trời ray rứt, buốt tận tâm can, khiến đầu óc mơ mơ chẳng sao mà níu lại. Thời may có Ngụy Tử là bạn đồng trang lứa, lại ham chuộng thơ văn, nên đạo lý… khi xưa cũng có đôi phần thấu hiểu. Bất chợt đến chơi, chứng kiến Cảnh Xuân u sầu lên búi tó, mắt lộ đăm chiêu, bèn sửng sốt hỏi rằng:
- Huynh nổi tiếng là người lạc quan. Cho dẫu gặp nghịch cảnh vẫn xuôi chèo qua tuốt, mà nay lại héo úa kiểu này, là cớ làm sao"
Cảnh Xuân rầu rầu đáp:
- Đòi hỏi người ta cái mà người ta không có, thì mần răng mà được" Đã vậy lại không nghe lời phân giải. Cho thấu rõ nguồn cơn, lại cố ép người ta đi theo đường đã chọn, thì cho dẫu có lạc quan… bằng trời đi nữa, cũng nhất định phải bung. Chớ không thể ngồi cười trên… than nóng!
Ngụy Tử nghe vậy liền ngẫm nghĩ một chút, rồi chậm rãi nói rằng:
- Đầu đuôi câu chuyện thế nào" Cứ nói cho đệ nghe. Biết đâu có thể giúp tẩu, huynh dzớt thêm phần gắn bó.
Cảnh Xuân liền đem câu chuyện đối đáp giữa hai người ra mà kể. Không bỏ sót chỗ nào. Lúc kể xong, mới đầy đau thương nói:
- Từ ngày khôn lớn đến nay, huynh cứ nhủ thầm trong dạ, là: Đã nhận người ta làm vợ, thì bổn phận phải chu toàn. Lo đủ chén cơm ăn, áo lành hai đứa mặc. Chớ chưa hề nghĩ đến… đại trượng phu. Cho thêm phần rắc rối!
Rồi nuốt ực một cái như nén nỗi đau vào lòng, lại rì rì nói tiếp:
- Vợ chồng mà không thuận thảo với nhau, thì chuyện nhỏ hóa to. Chuyện to to biến thành cơn động đất, thì cho dẫu có van vái Cậu Bà. Ăn tàu hủ quanh năm, cũng không cứu được chữ trăm năm bay vèo theo mây gió…
Ngụy Tử. Sau khi hiểu đầu đuôi câu chuyện. Phân rõ thiệt hơn, mới cầm tay của Cảnh Xuân mà nói rằng:
- Những thứ chẳng bền lâu như vẻ bên ngoài hay danh vọng, lại hay làm con người điêu mê say đắm. Tẩu tẩu. Sau bao ngày khổ cực. Chợt thấy sức khỏe mình sa sút, mà tiền của chẳng vô, nên bỗng thoáng âu lo rủi mai này vướng bệnh, nên thúc đẩy huynh ráng ào đi tới tới - đặng thành đại trượng phu - thì cái bệnh tâm can mới cơ hồ cứu được…
Rồi chợt đưa tay lên đầu đánh cái đét. Hớn hở nói rằng:
- Phải hiểu thì mới làm trúng được. Nay có thầy Mạnh Tử từ lân quốc tới chơi, đang tạm trú bên láng giềng của đệ. Vậy huynh mau tới để cầu xin ý kiến. Cho phân tỏ được thua, thì lúc bước dzô mới bình tâm chắc cú.
Cảnh Xuân mặt dịu lại. Nét hân hoan rạng ngời trên ánh mắt, nên quyết định phải dong, nhưng trước khi đi cũng nói này nói nọ:
- Nặng lễ mới dễ kêu. Mình qua nhờ cậy người ta, mà tay trắng kiểu này. E việc lớn chưa xong đã tan tành xí quách!
Ngụy Tử cười cười nói:
- Một lít nếp than loại tốt, cùng năm con khô mực, hai gói đậu rang, thì có hỏi sáng đêm cũng chẳng nhằm chi hết cả.
Cảnh Xuân nghe vậy liền ra chợ mà sắm. Lúc đến nơi, bèn mời Mạnh Tử ra ngồi nhậu. Được đâu vài tuần, Cảnh Xuân mới khép đôi bàn tay lại. Khúm núm thưa:
- Công Tôn Diễn và Chương Nghi, là hai nhà du thuyết giỏi đời Chiến quốc, đến độ các chư hầu đều mười phần kính nể, nên tránh được họa gươm đao, mang đặng sự an bình cho bá tánh. Hai người như vậy. Có phải là bậc đại trượng phu hay chăng"
Thầy Mạnh Tử một tay thì xé khô. Một tay nâng ly rượu. Khà cho một tiếng, rồi thủng thẳng đáp rằng:
- Hai người ấy gọi là đại trượng phu thế nào được" A dua. Xiểm nịnh. Lựa ý. Chiều lòng, để các vua chư hầu ban cho chút quyền, chút thế. Phương cách xử trí của hai người ấy như đàn bà lẻ mọn. Thừa thuận phục tòng. Chớ đại trượng phu lý đâu lại mần y như rứa"
Đoạn, kéo xị nếp than lại gần, ực cho một phát, rồi từ từ nói tiếp:
- Bậc đại trượng phu tâm địa chí công như ở cái nhà rất rộng trong thiên hạ. Cử động mực thước, thận trọng như đúng cái ngôi chính vị trong thiên hạ. Công việc làm quang minh chính đại như đi trên con đường cái trong thiên hạ. Thỏa cái ý muốn của mình, thì đem cái khôn ngoan học thức ra mà thi thố cho thiên hạ được nhờ, mà giả như không thỏa được cái mà mình mong muốn, thì một mình vui vẻ giữ vững cái hay của mình. Sự giàu có cao sang, chẳng làm lay chuyển được cái tâm. Sự nghèo khó bần cùng, chẳng làm biến đổi được cái tiết. Sự uy hiếp hay vũ lực, chẳng làm tỏa nhục được cái chí. Mần được như thế mới là đại trượng phu. Đáng để cho ngàn sau noi dấu. Chớ ỷ vào ba tấc lưỡi. Uốn lượn đủ trò, đặng mong người ta ban cho vài ơn mưa móc, rồi vỗ ngực xưng là đại trượng phu. Chừng mô mà có được!
Cảnh Xuân nghe tới đâu bàng hoàng theo tới đó. Mãi một lúc sau, nhằm lúc thầy Mạnh Tử có khách đến thăm, bèn lẹ miệng cáo từ, mà trong lòng như kèn trống ngược xuôi. Ngổn ngang trăm mối, đến độ không biết đi về đâu. Dừng ở chốn nào. Ngụy Tử thấy vậy, mới động tính tò mò. Thắc mắc nói:
- Thầy Mạnh Tử được người người nể trọng. Võng lọng đón đưa, khiến nhiều kẻ ước ao được thầy luôn chỉ dạy. Nay huynh chỉ mất vài con khô mực, bốn xị nếp than, mà sở hữu thêm những điều hiểu biết. Lẽ ra phải mừng vui mới đặng. Đằng này lại ủ dột mày ê, khiến đệ dẫu được tính không lo cũng khó mòi yên trí!
Cảnh Xuân lúc thì nhìn trời. Khi thì nhìn đất, rồi mắt dõi lên cao. Thảng thốt hỏi rằng:
- Của dầu có ít mà xài không đúng chỗ, cũng là uổng phí. Đúng vậy hay chăng"
Ngụy Tử gật gù đáp:
- Đúng!
Cảnh Xuân lại hỏi:
- Làm người! Chỉ cần không thẹn với lòng. Hổ với đất, là xem như vuông tròn bổn phận. Đúng vậy hay chăng"
Ngụy Tử gật gật hai ba cái. Lẹ miệng đáp:
- Đúng!
Cảnh Xuân liền bước thêm ba bước, thở ra hai cái, rồi cẩn trọng nói rằng:
- Dạy cho người ít học, thì hãy dùng những từ dễ hiểu, tạm gọi là bình dân, thì cái dạy kia mới nên điều hữu dụng. Chớ ỷ vào bằng cấp dắt túi, rôài hý lộng thần oai, thì cái dạy kia chẳng nhằm chi hết ráo!
Ngụy Tử! Đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, bèn kéo Cảnh Xuân ngồi nghỉ dưới tàng cây bên vệ đường. Ngơ ngác nói:
- Từ lúc gặp được thầy. Huynh bỗng ra chiều tư lự, là cớ làm sao"
Cảnh Xuân buồn bã đáp:
- Để thành bậc đại trượng phu, mà phải làm đúng như lời thầy dạy, thì chẳng thà… mãi võ mà vui. Hà cớ chi phải mua phiền thêm rối"
Ngụy Tử bỗng nghệch mặt ra. Hốt hoảng nói rằng:
- Huynh nói vậy nghĩa là làm sao"
Cảnh Xuân từ tốn đáp:
- Thầy nói: Bậc đại trượng phu tâm địa chí công như ở cái nhà rất rộng trong thiên hạ. Huynh thấy có gì không đúng. Đã là chí công vô tư, thanh liêm hết mực, thì… nhà rất rộng đâu mà ở" Còn cử động mực thước, thận trong như đúng cái ngôi chính vị trong thiên hạ thì lại càng ly kỳ hơn. Đệ thử nghĩ xem: Đã là người thì ai cũng phải biết làm lánh lánh dữ, học tính khiêm cung, để sửa chữa những sai sót của mình. Chớ có đâu lại tự phong mình ở cái ngôi cao vút" Còn việc làm phải quang minh chính đại, như đi trên đường cái, thì việc này một người bình thường còn nhận biết. Hà phải đợi nhắc nhở mới biết đặng hay sao"
Rồi tiện tay bứt một nắm cỏ liệng ra xa. Quyết liệt nói rằng:
- Đắc chí thì đem cái cái khôn ngoan học thức ra thi thố cho thiên hạ được nhờ, còn bất đắc chí thì một mình giữ vững cái hay. Tuyệt không chia sớt cho bàn dân bá tánh. Cái này nói lên điều ích kỷ. Lo vun quén bản thân, mà quên đi sống là sống với nhân quần xã hội. Thiệt là hết biết!
Ngụy Tử nghe tới đâu tảng thần theo tới đó, đến độ chẳng biết nói năng gì nữa cả. Cảnh Xuân thấy vậy, mới nhỏ nhẹ nói rằng:
- Dụng tửu quân giải phá thành sầu. Dzô một phát hồn lâng lâng khoan khoái!
Rồi dắt díu nhau ra đầu làng ngồi nhậu. Được đâu một chặp, lại lôi chuyện đại trượng phu ra mà nói. Lúc ấy, có một lão ông tuổi già tóc bạc, ngồi gần bên mà tủm tỉm cười hoài, khiến Cảnh Xuân không nén được tim gan. Mau mắn nói:
- Tụi cháu đang bàn luận: Sao có thể trở thành bậc đại trượng phu" Mà vẫn chưa đến hồi kết cuộc. Nếu cụ có điều chi cao kiến. Có thể vì tình người mà khai mở được chăng"
Lão ông nhìn Cảnh Xuân với ánh mắt bao dung, rồi thong thả nói rằng:
- Có làm được bậc đại trượng phu, mà mất lòng… vợ, thì cũng như chim trời bay mất… cánh. Ngươi đã hiểu chưa"
- Hoàng thiên bất phụ hữu tâm nhân. Cho dầu chàng làm nghề mãi võ, bán hoàn tán cao đơn, nhưng xét ra chưa làm điều chi trái đạo. Sao không nhân cơ hội này mà thăng tiến" Đặng bớt cực cái thân. Chớ chẳng lẽ cứ mê mê mần trò vui cho bá tánh"
Cảnh Xuân ngây người đáp:
- Chim trời. Cá nước, đều vì miếng ăn mà uổng tử. Ta xuôi ngược đã nhiều. Lẽ nào không hiểu đặng hay sao"
Rồi ì ra đó mà nhìn vợ. Lã thị, mắt thì nhìn chồng. Đầu lắc lịa lắc lia. Xua tay đáp:
- Con người phải theo vạn vật mà thay đổi. Chớ không thể dừng lại được. Chàng! Thân hình thì tráng kiện. Tâm thần thì minh mẫn, mà chỉ mơ ước qua ngày với… hoàn tán cao đơn, thì đại trượng phu chừng mô mà với được"
Đoạn, xụ mặt xuống, rồi nước mắt chảy tràn lên đôi má. Cảnh Xuân thấy vậy, mới vội vã nói rằng:
- Ta vì nàng mà khổ cực nhiều rồi. Lẽ nào lấy nước mắt mà trói buộc nữa hay sao" Vả lại, ta thường luôn tự nghĩ: Chỉ cần vui lòng nàng, thì có đặng đại trượng phu hay không, cũng chẳng nhằm chi hết ráo!
Lã thị nghe chồng nói vậy, liền kéo vạt áo lau khô dòng nước mắt, rồi nghèn nghẹn nói rằng:
- Kẻ trượng phu nên lập chí để lưu truyền danh tiếng về sau. Cho dầu không đạt được công hầu bá tước, nhưng hành động phi phàm sẽ lưu lại ngàn năm. Cho đời sau ghi dấu. Nay chàng đã không gắng công làm vậy, mà lại còn khư khư ham mê tình nhi nữ - đến độ không nghĩ đến cơ nghiệp to tát của mình - thì trước là uổng chí nam nhi. Sau tiện thiếp cũng thấy trong lòng kim đâm nhói!
Nói rồi, liền quay mình ra sau mà mần việc, để lại cho Cảnh Xuân một trời ray rứt, buốt tận tâm can, khiến đầu óc mơ mơ chẳng sao mà níu lại. Thời may có Ngụy Tử là bạn đồng trang lứa, lại ham chuộng thơ văn, nên đạo lý… khi xưa cũng có đôi phần thấu hiểu. Bất chợt đến chơi, chứng kiến Cảnh Xuân u sầu lên búi tó, mắt lộ đăm chiêu, bèn sửng sốt hỏi rằng:
- Huynh nổi tiếng là người lạc quan. Cho dẫu gặp nghịch cảnh vẫn xuôi chèo qua tuốt, mà nay lại héo úa kiểu này, là cớ làm sao"
Cảnh Xuân rầu rầu đáp:
- Đòi hỏi người ta cái mà người ta không có, thì mần răng mà được" Đã vậy lại không nghe lời phân giải. Cho thấu rõ nguồn cơn, lại cố ép người ta đi theo đường đã chọn, thì cho dẫu có lạc quan… bằng trời đi nữa, cũng nhất định phải bung. Chớ không thể ngồi cười trên… than nóng!
Ngụy Tử nghe vậy liền ngẫm nghĩ một chút, rồi chậm rãi nói rằng:
- Đầu đuôi câu chuyện thế nào" Cứ nói cho đệ nghe. Biết đâu có thể giúp tẩu, huynh dzớt thêm phần gắn bó.
Cảnh Xuân liền đem câu chuyện đối đáp giữa hai người ra mà kể. Không bỏ sót chỗ nào. Lúc kể xong, mới đầy đau thương nói:
- Từ ngày khôn lớn đến nay, huynh cứ nhủ thầm trong dạ, là: Đã nhận người ta làm vợ, thì bổn phận phải chu toàn. Lo đủ chén cơm ăn, áo lành hai đứa mặc. Chớ chưa hề nghĩ đến… đại trượng phu. Cho thêm phần rắc rối!
Rồi nuốt ực một cái như nén nỗi đau vào lòng, lại rì rì nói tiếp:
- Vợ chồng mà không thuận thảo với nhau, thì chuyện nhỏ hóa to. Chuyện to to biến thành cơn động đất, thì cho dẫu có van vái Cậu Bà. Ăn tàu hủ quanh năm, cũng không cứu được chữ trăm năm bay vèo theo mây gió…
Ngụy Tử. Sau khi hiểu đầu đuôi câu chuyện. Phân rõ thiệt hơn, mới cầm tay của Cảnh Xuân mà nói rằng:
- Những thứ chẳng bền lâu như vẻ bên ngoài hay danh vọng, lại hay làm con người điêu mê say đắm. Tẩu tẩu. Sau bao ngày khổ cực. Chợt thấy sức khỏe mình sa sút, mà tiền của chẳng vô, nên bỗng thoáng âu lo rủi mai này vướng bệnh, nên thúc đẩy huynh ráng ào đi tới tới - đặng thành đại trượng phu - thì cái bệnh tâm can mới cơ hồ cứu được…
Rồi chợt đưa tay lên đầu đánh cái đét. Hớn hở nói rằng:
- Phải hiểu thì mới làm trúng được. Nay có thầy Mạnh Tử từ lân quốc tới chơi, đang tạm trú bên láng giềng của đệ. Vậy huynh mau tới để cầu xin ý kiến. Cho phân tỏ được thua, thì lúc bước dzô mới bình tâm chắc cú.
Cảnh Xuân mặt dịu lại. Nét hân hoan rạng ngời trên ánh mắt, nên quyết định phải dong, nhưng trước khi đi cũng nói này nói nọ:
- Nặng lễ mới dễ kêu. Mình qua nhờ cậy người ta, mà tay trắng kiểu này. E việc lớn chưa xong đã tan tành xí quách!
Ngụy Tử cười cười nói:
- Một lít nếp than loại tốt, cùng năm con khô mực, hai gói đậu rang, thì có hỏi sáng đêm cũng chẳng nhằm chi hết cả.
Cảnh Xuân nghe vậy liền ra chợ mà sắm. Lúc đến nơi, bèn mời Mạnh Tử ra ngồi nhậu. Được đâu vài tuần, Cảnh Xuân mới khép đôi bàn tay lại. Khúm núm thưa:
- Công Tôn Diễn và Chương Nghi, là hai nhà du thuyết giỏi đời Chiến quốc, đến độ các chư hầu đều mười phần kính nể, nên tránh được họa gươm đao, mang đặng sự an bình cho bá tánh. Hai người như vậy. Có phải là bậc đại trượng phu hay chăng"
Thầy Mạnh Tử một tay thì xé khô. Một tay nâng ly rượu. Khà cho một tiếng, rồi thủng thẳng đáp rằng:
- Hai người ấy gọi là đại trượng phu thế nào được" A dua. Xiểm nịnh. Lựa ý. Chiều lòng, để các vua chư hầu ban cho chút quyền, chút thế. Phương cách xử trí của hai người ấy như đàn bà lẻ mọn. Thừa thuận phục tòng. Chớ đại trượng phu lý đâu lại mần y như rứa"
Đoạn, kéo xị nếp than lại gần, ực cho một phát, rồi từ từ nói tiếp:
- Bậc đại trượng phu tâm địa chí công như ở cái nhà rất rộng trong thiên hạ. Cử động mực thước, thận trọng như đúng cái ngôi chính vị trong thiên hạ. Công việc làm quang minh chính đại như đi trên con đường cái trong thiên hạ. Thỏa cái ý muốn của mình, thì đem cái khôn ngoan học thức ra mà thi thố cho thiên hạ được nhờ, mà giả như không thỏa được cái mà mình mong muốn, thì một mình vui vẻ giữ vững cái hay của mình. Sự giàu có cao sang, chẳng làm lay chuyển được cái tâm. Sự nghèo khó bần cùng, chẳng làm biến đổi được cái tiết. Sự uy hiếp hay vũ lực, chẳng làm tỏa nhục được cái chí. Mần được như thế mới là đại trượng phu. Đáng để cho ngàn sau noi dấu. Chớ ỷ vào ba tấc lưỡi. Uốn lượn đủ trò, đặng mong người ta ban cho vài ơn mưa móc, rồi vỗ ngực xưng là đại trượng phu. Chừng mô mà có được!
Cảnh Xuân nghe tới đâu bàng hoàng theo tới đó. Mãi một lúc sau, nhằm lúc thầy Mạnh Tử có khách đến thăm, bèn lẹ miệng cáo từ, mà trong lòng như kèn trống ngược xuôi. Ngổn ngang trăm mối, đến độ không biết đi về đâu. Dừng ở chốn nào. Ngụy Tử thấy vậy, mới động tính tò mò. Thắc mắc nói:
- Thầy Mạnh Tử được người người nể trọng. Võng lọng đón đưa, khiến nhiều kẻ ước ao được thầy luôn chỉ dạy. Nay huynh chỉ mất vài con khô mực, bốn xị nếp than, mà sở hữu thêm những điều hiểu biết. Lẽ ra phải mừng vui mới đặng. Đằng này lại ủ dột mày ê, khiến đệ dẫu được tính không lo cũng khó mòi yên trí!
Cảnh Xuân lúc thì nhìn trời. Khi thì nhìn đất, rồi mắt dõi lên cao. Thảng thốt hỏi rằng:
- Của dầu có ít mà xài không đúng chỗ, cũng là uổng phí. Đúng vậy hay chăng"
Ngụy Tử gật gù đáp:
- Đúng!
Cảnh Xuân lại hỏi:
- Làm người! Chỉ cần không thẹn với lòng. Hổ với đất, là xem như vuông tròn bổn phận. Đúng vậy hay chăng"
Ngụy Tử gật gật hai ba cái. Lẹ miệng đáp:
- Đúng!
Cảnh Xuân liền bước thêm ba bước, thở ra hai cái, rồi cẩn trọng nói rằng:
- Dạy cho người ít học, thì hãy dùng những từ dễ hiểu, tạm gọi là bình dân, thì cái dạy kia mới nên điều hữu dụng. Chớ ỷ vào bằng cấp dắt túi, rôài hý lộng thần oai, thì cái dạy kia chẳng nhằm chi hết ráo!
Ngụy Tử! Đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, bèn kéo Cảnh Xuân ngồi nghỉ dưới tàng cây bên vệ đường. Ngơ ngác nói:
- Từ lúc gặp được thầy. Huynh bỗng ra chiều tư lự, là cớ làm sao"
Cảnh Xuân buồn bã đáp:
- Để thành bậc đại trượng phu, mà phải làm đúng như lời thầy dạy, thì chẳng thà… mãi võ mà vui. Hà cớ chi phải mua phiền thêm rối"
Ngụy Tử bỗng nghệch mặt ra. Hốt hoảng nói rằng:
- Huynh nói vậy nghĩa là làm sao"
Cảnh Xuân từ tốn đáp:
- Thầy nói: Bậc đại trượng phu tâm địa chí công như ở cái nhà rất rộng trong thiên hạ. Huynh thấy có gì không đúng. Đã là chí công vô tư, thanh liêm hết mực, thì… nhà rất rộng đâu mà ở" Còn cử động mực thước, thận trong như đúng cái ngôi chính vị trong thiên hạ thì lại càng ly kỳ hơn. Đệ thử nghĩ xem: Đã là người thì ai cũng phải biết làm lánh lánh dữ, học tính khiêm cung, để sửa chữa những sai sót của mình. Chớ có đâu lại tự phong mình ở cái ngôi cao vút" Còn việc làm phải quang minh chính đại, như đi trên đường cái, thì việc này một người bình thường còn nhận biết. Hà phải đợi nhắc nhở mới biết đặng hay sao"
Rồi tiện tay bứt một nắm cỏ liệng ra xa. Quyết liệt nói rằng:
- Đắc chí thì đem cái cái khôn ngoan học thức ra thi thố cho thiên hạ được nhờ, còn bất đắc chí thì một mình giữ vững cái hay. Tuyệt không chia sớt cho bàn dân bá tánh. Cái này nói lên điều ích kỷ. Lo vun quén bản thân, mà quên đi sống là sống với nhân quần xã hội. Thiệt là hết biết!
Ngụy Tử nghe tới đâu tảng thần theo tới đó, đến độ chẳng biết nói năng gì nữa cả. Cảnh Xuân thấy vậy, mới nhỏ nhẹ nói rằng:
- Dụng tửu quân giải phá thành sầu. Dzô một phát hồn lâng lâng khoan khoái!
Rồi dắt díu nhau ra đầu làng ngồi nhậu. Được đâu một chặp, lại lôi chuyện đại trượng phu ra mà nói. Lúc ấy, có một lão ông tuổi già tóc bạc, ngồi gần bên mà tủm tỉm cười hoài, khiến Cảnh Xuân không nén được tim gan. Mau mắn nói:
- Tụi cháu đang bàn luận: Sao có thể trở thành bậc đại trượng phu" Mà vẫn chưa đến hồi kết cuộc. Nếu cụ có điều chi cao kiến. Có thể vì tình người mà khai mở được chăng"
Lão ông nhìn Cảnh Xuân với ánh mắt bao dung, rồi thong thả nói rằng:
- Có làm được bậc đại trượng phu, mà mất lòng… vợ, thì cũng như chim trời bay mất… cánh. Ngươi đã hiểu chưa"
Gửi ý kiến của bạn
