Tạp ghi: Mộng hay Thực – Huy Phương
Tôi không có khả năng để phân tích những hiện tượng tâm lý, đưa chúng ta vào việc khám phá ý nghĩa của các giấc mộng, nhưng một cách đơn giản người ta thường nghĩ mộng là hiện tượng ẩn ức của tâm lý, mộng thể hiện những dồn nén những ao ước của đời người. Tôi xin kể một chuyện có thật, đó là giấc mộng của một người vợ tù “cải tạo” năm xưa:
“Từ ngày chồng ra đi biền biệt, rất nhiều lần chị nằm mơ thấy anh về. Anh mở cửa bước vào, anh cầm lấy tay chị, anh cười nói bên những đứa con hay bước đi bên cạnh chị như những ngày nào. Nhưng tất cả đó đều là những giấc mộng chưa hề có thực, sau bao nhiêu năm tháng phiền muộn, vì chị đã thức giấc giữa những sự thật trống vắng, bẽ bàng.... Lần này thì anh về thực. Anh đứng đó. Chị hỏi anh: “Có phải anh đã về thực không" Hay đây chỉ là một giấc mộng như mọi lần"” Anh ôm lấy chị, cười và nói: “Không anh về thật đây mà!” Để phân biệt thực và mộng chị bấu vào tay. Chị không có cảm giác đau. Chị mở mắt, thì ra đây cũng chỉ là giấc mộng, và nước mắt chị trào ra!”
Trong chiến tranh, chia lìa, mất mát, đời người đã có bao nhiêu giấc mộng đau đớn như thế, vì khi giấc mộng tàn, chúng ta trở lại với những sự thật đắng cay, phũ phàng, cho nên nhiều người muốn sống mãi trong mơ, đi hoài trong những giấc mộng cho cuộc đời đỡ khổ. Khi chúng ta nghèo khổ, chúng ta có thể có những giấc mơ giàu sang, khi chúng ta chia ly, thường có những giấc mơ sum họp, khi chúng ta buồn phiền vẫn thường có những giấc mơ hạnh phúc. Chúng ta mơ đến những điều chúng ta không có, những điều chúng ta đã mất mát hay từ bỏ. Những năm đầu phải bỏ học để ra đời sớm, chúng ta thường có những giấc mơ ngồi lại trên ghế nhà trường, bên bạn bè và thầy cô giáo cũ, hay tuổi trẻ vẫn nằm mơ thấy ai đó của một “đêm qua mơ dáng em đang ôm đàn dìu muôn tiếng tơ”.
Nhưng bên cạnh những giấc mơ đẹp còn phải kể đến những giấc mơ phàm tục về sự đói khát và sắc dục. Bạn có biết rằng trong trại tập trung của Cộng Sản, nhiều đêm tôi đã nằm mơ đang được ăn một bát phở, tỉnh giấc rồi, mà miệng vẫn đang còn tiếp tục nhai nhóp nhép, hay những giấc mơ Liêu Trai của những chàng thư sinh ngủ với hồ ly trong chuyện của Bồ Tùng Linh.
Nhiều người cho rằng thực không bằng mộng, cho nên thi sĩ Tản Đà năm mới 23 tuổi, khi thất tình với người đẹp, công danh lận đận (hỏng thi), sống nghèo khổ, ông đã tìm đến với những "Giấc Mộng Con”, "Giấc Mộng Lớn", mơ lên hầu trời, gặp các danh nhân, đàn hát với các mỹ nhân, đi du lịch đây đó.
Thói thường thì mơ bao giờ cũng đẹp hơn sự thật cho nên Phạm Duy đã viết: “Tôi đang mơ giấc mộng dài. Đừng lay tôi nhé, cuộc đời chung quanh”.
Nhưng đôi khi chúng ta cũng cần cuộc đời lay tỉnh dậy, nếu không chúng ta sẽ chìm vào những cơn ác mộng kinh hoàng. Chiến tranh, biệt ly vẫn còn đeo đuổi chúng ta suốt đời cho đến khi chúng ta nhắm mắt lìa đời. Đã hai mươi bảy năm nay, từ khi ra khỏi nhà tù, tôi vẫn có những giấc mơ đang tuyệt vọng ở trong nhà tù. Đó phải chăng là những giấc mơ xót xa, nhiều khi chúng ta tưởng nó đã lặn chìm trong tiềm thức và lãng quên, nhưng lại hiện về qua những giấc mơ. Nhiều người đã thức giấc nửa đêm với những tiếng kêu la, khóc gào vì những cơn ác mộng với ma quỷ, nước lũ bao vây hay tuyệt vọng khốn cùng.
Năm 1970, gia đình tôi dọn nhà về gần Chợ Cá Trần Quốc Toản, người dân ở đây vẫn thường phơi cá khô giữa trời nắng, thỉnh thoảng theo cơn gió mùi cá phơi bên chợ vẫn thoảng đến. Lẫn mộng và thực, có đêm tôi đã có những giấc mơ trở lại những ngày cùng với những toán người đi đào những hầm chôn tập thể sau Tết Mậu Thân ở Huế với mùi tử khí của xác người thối rữa.
Tuổi trẻ thường có những giấc mộng thần tiên, hoa bướm, ngọt ngào. Tuổi già hay gặp những ác mộng vì những khổ đau nén sâu trong tiềm thức.
Nhiều nhà hiền triết cho cuộc đời là một giấc mộng. Không là giấc mộng sao được, khi mới ngày nào đó, mà đã qua năm bảy mươi năm hay một đời người. Hai mươi năm chinh chiến phải chăng là một giấc mộng, năm bảy năm tù tội phải chăng là một giấc mộng, hai ba mươi năm lưu lạc nơi xứ người rồi cũng qua mau như một giấc mộng. Theo giáo lý nhà Phật thì cuộc đời là huyễn mộng, đương nhiên những thứ trên đời này như danh vọng chức vị, tiền tài, luyến ái của cải đều huyễn cả.
Đời người ví như giấc mộng Hoàng lương. Lữ sinh đời Đường đến quán trọ, nằm đợi chủ nhà nấu nồi cháo kê (hoàng lương), ngủ thiếp, mộng lấy vợ, sinh con đẻ cháu, giàu sang phú quí, lúc tỉnh dậy thấy đó chỉ là mộng, trong khi nồi kê của người chủ quán chưa chín. Cái mà chúng ta cho là thực đã là huyễn, thì mộng chính nó càng huyễn hơn. Hạnh phúc nếu có là ở trên đời này chứ không phải là trong mộng, như bài thơ Lô Sơn sau đây của Đỗ Phủ:
“Lô sơn yên tỏa Triết Giang triều
Vị đáo bình sinh hận bất tiêu
Đáo đắc hoàn lai vô biệt vị
Lô sơn yên tỏa Triết giang triều”
Thích Mật Thể dịch:
“Mù tỏa Lô Sơn sóng Triết Giang
Khi chưa đến đó hận muôn vàn
Đến rồi về lại không gì lạ
Mù tỏa Lô Sơn sóng Triết Giang.”
Điều gì qua mau chúng ta thường ví với những giấc mộng mơ: “mấy tháng hè trôi qua như một giấc mộng” hay “cuộc đời như một giấc mơ”. Con người vốn đau khổ, muốn tìm đến hạnh phúc, chúng ta bỏ thực tại để mơ ước và vẽ ra những giấc mộng, nhưng đó cũng chỉ là giấc mộng, không bao giờ trở thành sự thật, để rồi “lúc tỉnh rượu, lúc tàn canh, giật mình mình lại thương mình xót xa”.
Trái lại, có những điều chúng ta mong muốn nó chỉ là một giấc mộng, nhưng phũ phàng thay, nó lại là sự thật. Ba mươi bốn năm rồi, nhiều khi chúng ta vẫn ao ước nghĩ rằng biến cố ba mươi tháng tư chẳng qua như một cơn ác mộng trong đêm, để khi thức giấc nó không là hiện thực, nhưng tiếc thay nó vẫn hiển nhiên là một sự thật.
“Con ơi, từ ngày con ra đi, tan biến trong sóng biển nghìn trùng, cha vẫn mong đó chỉ là giấc mộng, nhưng xót xa thay, đó chính là sự thật. Những giấc mộng gặp lại con, chỉ làm xót xa thêm khi tỉnh giấc trở về hiện tại. Đang sống với sự thật phải hít thở, va chạm mỗi ngày, làm sao cha có thể cho tất cả đều là huyễn mộng để quên đi tất cả, mặc dầu vẫn biết cuộc đời là vô thường"”
