Hà Nội và Washington không phải hai người xa lạ, bang giao chỉ là một hình thức. Không có bang giao người ta vẫn tiếp xúc được với nhau như thường. Giữa thời chiến tranh Việt Nam, Mỹ và chế độ Hà Nội vẫn mở được hội đàm Paris và Kissinger vẫn đến Hà Nội trước khi ký hiệp định đình chiến. Bởi vậy lịch sử quan hệ giữa hai bên phải gồm cả thời kỳ tiền và hậu bang giao. Cái tiền soi sáng cái hậu.
Trong cuộc hòa đàm Paris, Mỹ đã gập những tay thương thuyết của Hà Nội rất cứng rắn, kiên trì cố thủ trong lập trường không chịu xê xích nửa bước, rút cuộc Mỹ kém vế đành phải ký hiệp định đình chiến. Vào thời điểm đó thời gian không làm việc cho Mỹ, thời gian làm việc cho Việt Cộng. Thời gian càng kéo dài, Mỹ càng bị áp lực phản chiến trong nước, chưa kể đến những áp lực khác của nhu cầu chiến lược toàn cầu và dư luận thế giới. Phía Hà Nội cũng chịu áp lực của bom B-52, kể cả những tấm thảm bom quanh Hà Nội. Nhưng những nguời cầm đầu chế độ đâu có dại ngồi ở Hà Nội để ngửa cổ chịu bom, họ rút vào những hang núi của miền Bắc, chỉ có dân và vài đội dân quân hứng chịu bom rơi.
Sau khi có bang giao chính thức, vai trò đã đổi khác. Bây giờ thời gian làm việc cho Mỹ chớ không làm việc cho Việt Nam. Hình ảnh này đã nổi bật trong cuộc thương thuyết bản thương ước gọi là quan hệ thương mại bình thường. Thương thuyết kéo dài trong 4 năm, tương xứng với độ cò cưa của hòa đàm Paris, rút cuộc Hà Nội vẫn phải ký bản thương ước theo những điều kiện của Mỹ. Lần này Hà Nội bị áp lực kinh tế, còn Mỹ không có áp lực đó, có chăng chỉ là những nhu cầu của một nhóm nhỏ giới kinh doanh và đầu tư Mỹ khi thấy cái gọi là thị trường béo bở Việt Nam trông bóng loáng năm 1995. Lạ lùng thay, thời gian càng kéo dài áp lực càng đè nặng lên Hà Nội, trong khi cái mồi thị trường kia ngày lại càng ốm teo. Thế nhưng đáng kể nhất vẫn là những áp lực sau khi hai bên đã ký thương ước.
Ký rồi thì sao" Ký rồi là phải có phê chuẩn mới được thi hành. Bây giờ phải chờ đến tháng 5 sang năm Quốc hội Mỹ mới phê chuẩn cho thì thật đau khổ cho Hà Nội. Ký rồi là không rút ra được nữa, bút sa gà chết, nhưng lại không được ăn ngay mà phải chờ dài cổ trong khi kinh tế Việt Nam đang bốc mùi sình thối. Lỗi tại ai, Mỹ giục ký cho bằng được rồi bắt ngồi chờ đó, Mỹ chơi xỏ chăng" Sự thật Mỹ đã chứng tỏ rất đàng hoàng tử tế, hối thúc Hà Nội ký thương ước từ tháng 9 năm 1999. Mỹ rất thực thà cảnh giác rằng nếu chậm ký, coi chừng sẽ bị kẹt vào thế tranh cử Mỹ năm 2000 và có nguy cơ kéo dài đến 2001. Hà Nội vẫn cứng đầu không chịu ký, có thể vì trong nội bộ còn tranh cãi, nhưng cũng có thể lần khân để mong tạo tư thế mặc cả cò kè bớt một thêm hai vào giờ chót. Rồi đến chí kỳ, rút cuộc vẫn phải ký mà không thay đổi được gì đáng kể trong thương ước. Dân gian Việt Nam có câu tục ngữ “Ăn hơn hờn thiệt, đánh tiệt cất đi”. Đó là lời bà mẹ mắng đứa con hư, thức ăn bà đã dọn ra rồi còn hờn dỗi không chịu ăn. Rút cuộc cậu quý tử đành ăn vậy. Rõ là thân con lừa, nhẹ không ưa chỉ ưa nặng.
Cũng có thể ở phía Hà Nội người ta bất chấp, phê chuẩn sớm hay muộn cũng chẳng sao. Sớm là phải thi hành sớm, vậy muộn càng tốt. Bởi vì nguời ta muốn kéo dài cho mấy ổ quốc doanh dẹp tiệm từ từ mà tận hưởng, trong khi lại có thời giờ “hóng gió dựa hơi” thương ước cho đã. Thế nhưng đón gió thì gió còn ở chân trời, mà dựa hơi thì mùi chưa tới vị đã tan. Hãy nhìn trình tự của vụ này. Một tuần sau khi ký thương ước, thị trường chứng khoán Saigon khai trương, và một tuần sau nữa mới thực sự mua bán. Người ta cần một tuần để sắp đặt mâm cỗ. Nhưng quái ác thay, mộng vẫn không thành, vì một ngày trước đó người ta bị kê tủ đứng vào họng. Thứ năm mở chợ thì thứ tư có tin thương ước phải chờ đến tháng 5 năm 2001 mới có phê chuẩn của Quốc Hội Mỹ.
Tin này xuất phát từ một ông luật sư Mỹ ở Hà Nội kèm theo phụ đề rùng rợn “có thể thương thuyết lại”, khiến tòa đại sứ Mỹ phải lên tiếng vuốt. Một giới chức sứ quán nói ông ta “tin tưởng” rằng bất cứ ai được bầu lên ở Mỹ cũng sẽ nhìn nhận thỏa ước đã ký kết giữa hai chính phủ, nhưng ông ta không phủ nhận đến sang năm mới phê chuẩn. Thế tại sao không nạp thương ước lên Quốc hội ngay bây giờ để may ra nội trong tháng 8 có phê chuẩn" Bạch Cung đã nhã nhặn nói không phải lỗi tại ai mà vì xét ngày giờ làm việc của Quốc hội còn quá ít, chuyển qua Quốc hội lúc này là điều không thực tiễn. Lời tuyên bố này đã đóng đinh vào sự xác nhận sang năm mới có phê chuẩn. Người ta đã thấy ngày đầu của việc mua bán chứng khoán Việt Nam tiêu điều như thế nào.
Dân ngoài phố Hà Nội chắc hẳn phải có lời bàn hóm hỉnh “ta đã đi vào xiếc của Mỹ rồi”. Vào xiếc có nghĩa là khi anh đã chui vào rọ là nó “xiết bù-loong” không cách nào cựa quậy cho được. Càng quậy nó càng xiết. Bây giờ còn xiết gì nữa" Người ta bắn tin nếu chính phủ Mỹ chuyển thương ước qua Quốc hội vào tháng 1 sang năm, rất có thể được phê chuẩn vào cuối tháng 2. Nhưng nếu Quốc hội Việt Nam chờ Quốc hội Mỹ làm trước rồi mới làm sau, điều đó có nghĩa là phải chờ đến tháng 5. Tại sao có kỳ hạn tháng 5" Đó là vì người ta muốn chờ qua tháng 3 năm 2001 xem đại hội đảng CSVN ăn nói như thế nào về thương ước. Để chắc ăn, nguời ta thúc Quốc hội Việt Nam làm trước để đại hội đảng khỏi giở giọng.
Nghệ thuật xiết là như vậy đó. Người ta làm từ từ để con mồi khỏi chết, vì còn lợi dụng nó đúng theo kiểu cho lên màn hát xiệc. Vỏ quýt dày có móng tay nhọn, hay bợm già mắc bẫy cò ke cũng vậy.
Gửi ý kiến của bạn
