Diễn đàn An ninh Á châu (ARF) đã họp bên cạnh ASEAN theo lệ hàng năm, tôi nói đùa “đến hẹn lại lên” vì tôi thấy nó tào lao quá, chẳng làm được nên trò trống gì cả. 10 ông Ngoại trưởng ASEAN cùng với các ông Ngoại trưởng của 11 nước hay tập thể nước, trong đó đặc biệt có mấy cường quốc lớn mạnh nhất thế giới họp nhau lại thành cái diễn đàn để làm gì vậy" Chẳng lẽ chỉ là dịp để các ông Ngoại trưởng đó có cớ gập nhau bên lề kín đáo bàn chuyện tay đôi trong khi họ không muốn gập nhau chính thức"
Cố nhiên Diễn đàn có mục đích của nó như theo tên gọi là thảo luận về vấn đề an ninh trong khu vực. Cái sáng kiến “diễn đàn an ninh” này chỉ mới có từ khoảng giữa thập niên 90, 30 năm sau khi ASEAN được thành lập, vào lúc Nam Hải đã bắt đầu có “điểm nóng Trường Sa” với bóng dáng của anh khổng lồ Trung Quốc hờm sẵn nên các ông ASEAN lo sợ cho sự an toàn của mình. Thế nhưng ngay từ khi mới thành lập Diễn đàn vào năm 1995, các nước ASEAN lại không muốn “định chế hóa”, mà chỉ muốn diễn đàn là một tổ chức lỏng lẻo như một cuộc gập “bạn đối thoại”. Chủ trương không định chế, nghĩa là không ràng buộc gì hết, có mặt lợi nhưng cũng có mặt hại.
Mặt lợi là vì không ràng buộc nên mới dễ “mời các ông đối thoại” bên ngoài. Không định chế diễn đàn có nghĩa là không có chuyện lập hội hè hay liên minh gì hết, các ông vào đối thoại được hoàn toàn tự do nói ra theo kiểu trao đổi thông tin, tạo “thông cảm” chớ không phải lời cam kết tự trói buộc. Chính các ông ASEAN cũng không thích bị ràng buộc, sợ bên ngoài xía vào “việc nội bộ”, một chủ trương ASEAN thủ kỹ hơn ai hết.
Mặt hại là khi đã “không định chế” như vậy, đối thoại tự nhiên trở thành độc thoại, nói chẳng cần ai nghe, diễn đàn hết nghiêm chỉnh và mục tiêu tạo an ninh khu vực cũng trở thành chuyện tầm phào. Xem như vấn đề an ninh tại Nam Hải với điểm nóng Trường Sa, rút cuộc chỉ có Trung Quốc là có lợi. Khi một số các nước ASEAN dụng tâm kéo Trung Quốc vào cuộc đối thoại chung về Trường Sa, Trung Quốc nhắc lại nguyên tắc chỉ nói chuyện song phương chớ không đa phương, khiến đề nghị thảo luận về “luật hành xử” trên biển do Phi Luật Tân đề nghị bị gạt ra ngoài.
Vì sự thất bại cay đắng này, sau cuộc họp diễn đàn một số nước đưa ra đề nghị cần phải tăng cường vai trò lãnh đạo của ASEAN, để nó trở thành một thế lực thúc đẩy diễn tiến của Diễn đàn An ninh. Đề nghị này nghe thật hay nhưng nó mang hơi nhiều ảo tưởng. Trước hết hãy nhìn xem ASEAN thực chất của nó là cái gì. Kể từ ngày có mộng bành trướng và thâu nhận cả những nước có chế độ quân phiệt đàn áp nhân quyền như Miến Điện, ASEAN đã hết là một thực thể được quốc tế coi trọng. Đến khi gập cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính các nước ASEAN cũng mất luôn thế hợp tác kinh tế, mạnh anh nào anh ấy đi, có khi còn đá vào nhau. Đó là vì ASEAN tự nó đã là một khối lỏng lẻo, không có ràng buộc chặt chẽ với nhau bằng những luật lệ. Chỉ có một định ước thành hình là lập ra một Khu Thương Mại Tự do. Đây chỉ là một mưu toan bỏ hàng rào quan thuế trong khu vực nhằm cạnh tranh thương mại với các khối thương mại Bắc Mỹ và Liên Âu, nhưng khi đã vơ cả những nước có nền kinh tế chấm tiến và lạc hậu như Việt Nam, Lào, Cam Bốt, Miến Điện, cái gọi là Khu Thương mại Tự do đó chỉ là một giấc mơ khó thành sự thật.
Về thực chất đây chỉ là một kế hoạch trong nội bộ, anh giầu định bóc lột anh nghèo, nên cái nghĩa hợp tác chỉ là tiếng nói ngoài đầu luỡi. Tình trạng này lan sang cả vấn đề an ninh khu vực. Khi Mã Lai Á bí mật đi ngầm với Trung Quốc để phá dự tính thảo luận về an ninh Nam Hải, ASEAN đã hết là một khối đoàn kết và hợp tác. Nó chỉ còn là một ngôi nhà ọp ẹp, các rui kèo trồng lên nhau mà không có đinh đóng gắn vào cột, lại thiếu cả cái mái có ràng buộc vững chắc.
Một tổ chức như vậy mà đòi tăng cường vai trò của nó thì thật chuyện khôi hài. Trước khi nghĩ đến đóng một vai trò gì, ASEAN nên tạo ra những sợi dây ràng buộc có tính cách pháp lý vững chắc để nó thực sự trở thành một ngôi nhà. Nhất là sau một thời gian khủng hoảng trầm trọng, khi đã bắt đầu phục hồi với sự trợ giúp từ bên ngoài, các nền kinh tế ASEAN cần phải hội nhập với nhau chặt chẽ hơn nữa. Khi hội nhập trong xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, những vấn đề phức tạp phát sinh, vuợt qua cả biên giới quốc gia về mọi mặt như chính trị, xã hội, văn hóa, cần phải có những ràng buộc pháp lý trong khi quan hệ với nhau để giải quyết, chớ không phải chỉ có những “thông cảm”, những lời nói mồm không chính thức mà làm được.
Sở dĩ cho đến nay các nước ASEAN không chịu gắn bó chặt chẽ với nhau là vì họ sợ “người ngoài xen vào chuyện nội bộ” của họ. Nguyên tắc không nước nào được xen vào việc nội bộ của nước khác là đúng theo công pháp quốc tế, nhưng khi một nước lợi dụng nguyên tắc đó để không cho bên ngoài nhìn vào chính sách kinh tế tài chính của mình, khi muợn cái chiêu bài “không can thiệp chuyện nội bộ” làm cái bùa hộ mạng để trong nước thi hành những luật lệ độc đoán phản nhân quyền phi dân chủ, che chở những tập đoàn kinh tế thống trị lũng loạn kinh tế quốc dân, nước đó trước sau cũng đi đến khủng hoảng kinh tế và cả chính trị như trường hợp đã xẩy ra ở Indonesia.
Diễn đàn An ninh thất bại chứng tỏ lá bùa “chuyện nội bộ” đã hết linh.
Cố nhiên Diễn đàn có mục đích của nó như theo tên gọi là thảo luận về vấn đề an ninh trong khu vực. Cái sáng kiến “diễn đàn an ninh” này chỉ mới có từ khoảng giữa thập niên 90, 30 năm sau khi ASEAN được thành lập, vào lúc Nam Hải đã bắt đầu có “điểm nóng Trường Sa” với bóng dáng của anh khổng lồ Trung Quốc hờm sẵn nên các ông ASEAN lo sợ cho sự an toàn của mình. Thế nhưng ngay từ khi mới thành lập Diễn đàn vào năm 1995, các nước ASEAN lại không muốn “định chế hóa”, mà chỉ muốn diễn đàn là một tổ chức lỏng lẻo như một cuộc gập “bạn đối thoại”. Chủ trương không định chế, nghĩa là không ràng buộc gì hết, có mặt lợi nhưng cũng có mặt hại.
Mặt lợi là vì không ràng buộc nên mới dễ “mời các ông đối thoại” bên ngoài. Không định chế diễn đàn có nghĩa là không có chuyện lập hội hè hay liên minh gì hết, các ông vào đối thoại được hoàn toàn tự do nói ra theo kiểu trao đổi thông tin, tạo “thông cảm” chớ không phải lời cam kết tự trói buộc. Chính các ông ASEAN cũng không thích bị ràng buộc, sợ bên ngoài xía vào “việc nội bộ”, một chủ trương ASEAN thủ kỹ hơn ai hết.
Mặt hại là khi đã “không định chế” như vậy, đối thoại tự nhiên trở thành độc thoại, nói chẳng cần ai nghe, diễn đàn hết nghiêm chỉnh và mục tiêu tạo an ninh khu vực cũng trở thành chuyện tầm phào. Xem như vấn đề an ninh tại Nam Hải với điểm nóng Trường Sa, rút cuộc chỉ có Trung Quốc là có lợi. Khi một số các nước ASEAN dụng tâm kéo Trung Quốc vào cuộc đối thoại chung về Trường Sa, Trung Quốc nhắc lại nguyên tắc chỉ nói chuyện song phương chớ không đa phương, khiến đề nghị thảo luận về “luật hành xử” trên biển do Phi Luật Tân đề nghị bị gạt ra ngoài.
Vì sự thất bại cay đắng này, sau cuộc họp diễn đàn một số nước đưa ra đề nghị cần phải tăng cường vai trò lãnh đạo của ASEAN, để nó trở thành một thế lực thúc đẩy diễn tiến của Diễn đàn An ninh. Đề nghị này nghe thật hay nhưng nó mang hơi nhiều ảo tưởng. Trước hết hãy nhìn xem ASEAN thực chất của nó là cái gì. Kể từ ngày có mộng bành trướng và thâu nhận cả những nước có chế độ quân phiệt đàn áp nhân quyền như Miến Điện, ASEAN đã hết là một thực thể được quốc tế coi trọng. Đến khi gập cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính các nước ASEAN cũng mất luôn thế hợp tác kinh tế, mạnh anh nào anh ấy đi, có khi còn đá vào nhau. Đó là vì ASEAN tự nó đã là một khối lỏng lẻo, không có ràng buộc chặt chẽ với nhau bằng những luật lệ. Chỉ có một định ước thành hình là lập ra một Khu Thương Mại Tự do. Đây chỉ là một mưu toan bỏ hàng rào quan thuế trong khu vực nhằm cạnh tranh thương mại với các khối thương mại Bắc Mỹ và Liên Âu, nhưng khi đã vơ cả những nước có nền kinh tế chấm tiến và lạc hậu như Việt Nam, Lào, Cam Bốt, Miến Điện, cái gọi là Khu Thương mại Tự do đó chỉ là một giấc mơ khó thành sự thật.
Về thực chất đây chỉ là một kế hoạch trong nội bộ, anh giầu định bóc lột anh nghèo, nên cái nghĩa hợp tác chỉ là tiếng nói ngoài đầu luỡi. Tình trạng này lan sang cả vấn đề an ninh khu vực. Khi Mã Lai Á bí mật đi ngầm với Trung Quốc để phá dự tính thảo luận về an ninh Nam Hải, ASEAN đã hết là một khối đoàn kết và hợp tác. Nó chỉ còn là một ngôi nhà ọp ẹp, các rui kèo trồng lên nhau mà không có đinh đóng gắn vào cột, lại thiếu cả cái mái có ràng buộc vững chắc.
Một tổ chức như vậy mà đòi tăng cường vai trò của nó thì thật chuyện khôi hài. Trước khi nghĩ đến đóng một vai trò gì, ASEAN nên tạo ra những sợi dây ràng buộc có tính cách pháp lý vững chắc để nó thực sự trở thành một ngôi nhà. Nhất là sau một thời gian khủng hoảng trầm trọng, khi đã bắt đầu phục hồi với sự trợ giúp từ bên ngoài, các nền kinh tế ASEAN cần phải hội nhập với nhau chặt chẽ hơn nữa. Khi hội nhập trong xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, những vấn đề phức tạp phát sinh, vuợt qua cả biên giới quốc gia về mọi mặt như chính trị, xã hội, văn hóa, cần phải có những ràng buộc pháp lý trong khi quan hệ với nhau để giải quyết, chớ không phải chỉ có những “thông cảm”, những lời nói mồm không chính thức mà làm được.
Sở dĩ cho đến nay các nước ASEAN không chịu gắn bó chặt chẽ với nhau là vì họ sợ “người ngoài xen vào chuyện nội bộ” của họ. Nguyên tắc không nước nào được xen vào việc nội bộ của nước khác là đúng theo công pháp quốc tế, nhưng khi một nước lợi dụng nguyên tắc đó để không cho bên ngoài nhìn vào chính sách kinh tế tài chính của mình, khi muợn cái chiêu bài “không can thiệp chuyện nội bộ” làm cái bùa hộ mạng để trong nước thi hành những luật lệ độc đoán phản nhân quyền phi dân chủ, che chở những tập đoàn kinh tế thống trị lũng loạn kinh tế quốc dân, nước đó trước sau cũng đi đến khủng hoảng kinh tế và cả chính trị như trường hợp đã xẩy ra ở Indonesia.
Diễn đàn An ninh thất bại chứng tỏ lá bùa “chuyện nội bộ” đã hết linh.
Gửi ý kiến của bạn
