Quá đủ đối với lời mời đồng đội hội ngộ sau 30 năm tan hàng, của một vị Tướng từ lâu ẩn dật, tu hành, tịnh khẩu. Nhưng hơi thiếu đối với Ban Tổ Chức khi quan niệm làm ra Dự án Bảo Tàng Viện Thuyền Nhân và Việt Nam Cộng Hòa.
Một, người viết bài này đến Mỹ tám năm mới thấy một lá thơ của Cựu Trung Tương Đồng văn Khuyên đăng trên báo. It thấy như khi thấy Tướng Khuyên lo về tiếp vận vật chất cho Quân Đội lại thường ăn sáng vồi vội chén cơm nguội chế nước sôi và mấy con tép rang nhỏ xíu để đi làm. Và dù hồi nhỏ có đọc qua chuyện một danh tướng Nhật nhặt đất của nhiều chiến trường để sau này đấp thành Tượng Phật để làm công quả, người viết bài này cũng rất ngạc nhiên thấy Phật Tử Đồng văn Khuyên, pháp danh Chúc Thành, "từ bốn năm nay sau khi về hưu tôi [Tướng Khuyên] đã dành tối đa thì giờ làm công quả tại một ngồi chùa nhỏ là Đông Hưng ở gần nhà. Ngày dọn dẹp nhặt rác, tỉa cây, tối về đọc sách Phật".
Và theo Ông Giao Chỉ viết trên báo, vị "cựu trung tướng ba sao của QLVNCH gần bát tuần hàng ngày gọi vị sư trụ trì chùa Đông Hưng còn trẻ tuổi là Thầy, và xưng con." Thế mà sau 30 năm ẩn dật và tu hành, Cựu Trung Tướng Đồng văn Khuyên lại xuất thế, "hết sức hoan hỷ nhận làm đại diện ban tổ chức để nài nỉ các bạn bớt chút thì giờ về gặp nhau...tìm đến bắt tay nhau... thế là đủ thành công viên mãn" trong cuộc hội ngộ sau 30 năm của "quí anh em thuộc Trại Trần Hưng Đạo, trong gia đình Bộ Tổng Tham Mưu và Quí thân hữu". Quá đủ cho phần hội ngộ với lời mời nhẹ và gọn, nhưng nặng nghĩa thâm tình của một người Tướng từng điều binh khiến tướng và lo luôn từ bộ đồ trận đến viên đạn cho người chiến sĩ Quân Lực VNCH, và từng là nhân vật số 2 trong Bộ Tổng Tham Mưu sau Đại Tướng Tổng Tham Mưu Trưởng Cao văn Viên, trước ngày Saigon sụp đổ.
Hai, nhưng hơi thiếu trong quan niệm dự án Dự án Bảo tàng Viện Thuyền Nhân và VNCH sẽ trưng bày trong cuộc hội ngộ ấy. Ban Tổ Chức, theo lời Ông Giao Chỉ viết, "nhơn dịp này chúng tôi sẽ trình bày cùng quí vị dự án Bảo tàng Viện Thuyền Nhân và VNCH... dành cho con cháu chúng ta trăm năm sau sẽ thưởng ngoạn." Bảo Tàng Viện sẽ trả lời cho thế hệ tương lai các câu hỏi: "Người Việt là ai" Họ từ đâu đến" Đến từ lúc nào" Tại sao".. Khởi từ một di vật lịch sử sẽ đước nói đến đầu tiên là một quân phục của anh lính kèn của Tiều đoàn BVN... Người lính vô danh được mặc quân phục và cầm cây kèn quốc gia năm 1950 là năm đồng thời với Trung Úy Cao văn Viên, Trung Úy Nguyễn văn Thiệu và Đại Úy Trần Thiện Khiêm gặp nhau ở Secteur Hưng Yên, chiến trường Miền Bắc... Rồi đến hình ảnh hành quân tảo thanh của lính nhảy dù của Pháp lẫn Việt ở vùng Chợ Bện, phía Nam Hà Nội, trước khi đơn vị rút vào Nam năm 1954. Hình ảnh cuộc di cư, cánh bưu thiếp...v.v."
Đồng ý, Thượng Đế cũng không thay đổi được dĩ vãng và lịch sử. Thực thà mà nói Quân Đội VNCH, một số cấp chỉ huy cao cấp xuất thân từ những người "đi lính" Pháp là đúng. Nhưng trả lời những câu hỏi Người Việt là ai, họ từ đâu đến, đến từ lúc nào, tại sao - có tính sử học -- bằng "khởi đi từ một di vật lịch sử sẽ được nói đến đầu tiên [trong dự án] là một quân phục của anh lính kèn của tiểu đoàn BVN"; cách này dễ gây hiểu lầm lắm. Nếu nói đó là quân sử VNCH thì đúng, nhưng dùng hình ảnh đượm màu quân sự để trả lời 4 câu hỏi có tính lịch sử VN - nếu đúng như lời của ô. Giao Chỉ mô tả, e khó tránh hiểu lầm. Bị hiểu lầm như khi Đại tướng Nguyễn Khánh sau khi khi chỉnh lý lên làm quốc trưởng, ra Vũng Tàu tạo một xì -can -đan chánh trị cười ra nước mắt nhưng nhớ đời. Ông Khánh quan niệm Quân Đội như một đảng chánh trị cầm quyền, nói Quân Đội là "đảng kaki", khiến sinh viên đả đảo Ông, và quính quáng quá Ông cũng hô to luôn "đả đảo Nguyễn Khánh".
Muốn hay không muốn, lịch sử VN là một dòng liên tục. Quốc gia VN, Đệ nhứt, Đệ Nhị VNCH là một một chuỗi lịch sử tiếp nối dòng lịch sử thăng trầm của dân tộc Việt. Củûa các thời kỳ độc lập Ngô, Đinh, Lê, Lý, Trần, Nguyễn, và của 3 lần Bắc thuộc 1.000 năm chống giăïcTàu, 100 năm chống giặc Tây và hai ngàn năm Nam tiến. Của cả dân tộc Việt, trong đó có quân, dân, mà dân là chánh. Không người Việt Quốc gia nào không nhớ ơn Quân Lực VNCH vì dân VN mà chiến đấu vì nước VN mà hy sinh. Không người Mỹ nào không biết hầu hết các gia đình trong xã hội Miền Nam đều có con em "đi lính" VNCH. Và cả ba thế hệ trai trẻ, nam nữ đã để một bên những ngày hoa mộng đi vào Quân Đội VNCH để bảo vệ đất nước. Do vậy trả lời 4 câu hỏi có tánh lịch sử VN bằng những hình ảnh có tính quân sự như vậy, là thiếu.
Rất may, theo như bài viết của Ô. Giao Chỉ, đó mới là dự án. Dự án thì sửa dễ dàng. Cái đáng sửa nhứt là phần quan niệm vì tư tưởng quyết định hành động. Ý kiến của quần chúng, quân, dân, cán, chính VNCH, những nhân chứng sống của giai đoạn lịch sử VN ấy dù bây giờ như Tướng Khuyên nói "đã trên dưới 70 và 80" nhưng vẫn còn nhiều ở Hải Ngoại. Lịch sử VN hay bất cứ lịch sử dân tộc nào cũng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, chớ không phải của quân đội. Quân đội chỉ là một bộ phận của quốc gia dân tộc, chớ không phải quốc gia dân tộc. Quân đội thì đã có quân sử, một bộ phận nhỏ của lịch sử quốc gia dân tộc mà thôi.
