-Vụ các bức hí họa vẽ hình ảnh Tiên tri Mahommed đã làm nẩy ra những cuộc biểu tình phản đối của người Hồi giáo trong mấy tuần qua trên khắp thế giới, nhất là ở những nước có đông dân đạo Hồi từ Phi châu qua Trung Đông, Nam Á, Đông Á và lẻ tẻ vài nơi ở Mỹ. Biến cố này sẽ đào sâu thêm hố ngăn cách văn hóa giữa Đông và Tây không cách nào hàn gắn chăng" Tình hình thật nguy hiểm, nhưng trên thực tế giữa các nền văn hóa đã có sự ngăn cách từ lâu và cũng khá sâu, nên nói tìm cách hàn gắn lại chỉ là ảo tưởng, ít ra cũng trong thời đại ngày nay.
Tôn giáo gắn liền với các nền văn hóa khác nhau của các dân tộc. Vụ hí họa đã khởi sự từ hồi tháng 9 năm ngoái khi một tờ báo ở Đan Mạch đăng những hí họa mà người Hồi giáo coi như xúc phạm đến đấng thiêng liêng của họ. Tháng 10, nhiều người Hồi đã biểu tình tại thủ đô Đan Mạch đòi tờ báo phải xin lỗi và các đại sứ Hồi yêu cầu được gặp Thủ tướng Đan Mạch về vụ này nhưng bị từ chối. Cuối năm 2005 một phái đoàn người Hồi ở Đan Mạnh đã lần lượt đi thăm Ai Cập, Syria và Lebanon để trình bầy hồ sơ về vụ hí họa gồm tất cả 20 tấm do báo Đan Mạch phổ biến. Vào đầu năm 2006, một tờ báo Na Uy in lại những bức hình này để tỏ sự đoàn kết với báo Đan Mạch. Tình hình trở nên căng thẳng, đến đầu tháng này, nhiều báo ở khắp Âu châu đã phổ biến các bức hí họa, để bênh vực quyền tự do ngôn luận của báo chí ở những nước dân chủ. Đến đây ngọn lửa phẫn nộ của người Hồi trước chỉ là một tia lửa nhỏ nhen nhúm ở một địa phương đã lan rộng nhanh như chớp và châm ngòi cho một sự bùng nổ biểu tình bạo động ở nhiều nơi.
Có thể sự bùng nổ là do báo chí ở Âu châu muốn xác định lập trường của họ về tự do ngôn luận, nhưng cũng có thể vấn đề xẩy ra vào đúng lúc tình Trung Đông rất phức tạp cộng thêm với cuộc chiến chống khủng bố do Mỹ lãnh đạo ở Afghanistan và Iraq, trong khi phe khủng bố đang tìm cách thổi phồng phong trào bài Mỹ ở thế giới Hồi giáo. Có lẽ lý do sau đúng hơn vì đây là cách đổ dầu vào lửa. Những người quan sát từ xa chỉ nhìn thấy một sự kiện nổi bật. Các vụ biểu tình phản đối càng lúc càng gây bạo động đẫm máu. Vào cuối tuần qua đã có 11 người biểu tình bị bắn chết ở Libya vì Cảnh sát dẹp loạn. Đặc biệt ở Nigeria, một nước đông dân cư nhất ở Phi Châu hôm chủ nhật đã có 15 người bị giết chết. Đám người Hồi biểu tình ở đây đã nổi loạn đi lùng kiếm những người theo Thiên chúa giáo và chém giết họ không chút nương tay. Biểu tình chống hí họa đã biến thành xung đột đẫm máu qua đường ranh tôn giáo.
Sự kiện này cũng không phải là điều đáng ngạc nhiên vì từ năm 2000 đến nay, tại Nigeria đã xẩy ra nhiều vụ xung đột tôn giáo, tính có dến hàng ngàn nguời chết. Cuối tuần qua tính chung số người chết vì biểu tình trong thế giới Hồi giáo đã lên đến 45 người. Tại Pakistan và Afghanistan cũng có những cuộc biểu tình hỗn loạn chết người. Tình thế này còn có thể kéo dài. Vào đầu tuần, Ngoại trưởng Iran khi đến thủ đô Bỉ đã đưa ra lời kêu gọi làm dịu tình hình và nói Iran không ủng hộ bạo động. Nước Hồi giáo Iran cực đoan đưa ra lời tuyên bố này cũng hơi lạ, có lẽ vì Iran đang ở trong thế tranh chấp gay go với Mỹ và Tây Âu về vụ chế tạo bom nguyên tử nên đã lùi một bước chiến thuật để tránh một thế kẹt không lối thoát.
Dù sao chúng tôi vẫn muốn nhìn về những lập trường có tính cách dung hòa trong thế giới Hồi giáo. Phần lớn các đạo trưởng Hồi giáo ở nhiều nơi đều lên án vụ phổ biến những bức hí họa có tính cách miệt thị, bôi bác Tiên tri Mohammed. Họ ủng hộ những cuộc biểu tình phản đối trong ôn hòa, nhưng nói không nên có những hành động bạo lực gây đổ máu. Đây là những lập trường rất xác đáng vì không có tôn giáo nào chủ trương giết người bừa bãi. Nếu nhân danh tranh đấu cho tôn giáo mà đi giết người, tức là đã phản lại lời dậy của các vị giáo chủ.
Còn thế giới Tây phương thì sao" Cho đến nay, báo chí Mỹ có vẻ thận trọng và tự chế để tránh gây đổ vỡ tạo thêm bạo loạn. Còn báo chí Âu châu lại khác, họ không chịu nhìn nhận việc phổ biến những bức hí họa là sai lầm và nói đó là quyền tự do ngôn luận, nguyên tắc hàng đầu của tự do dân chủ. Khi có tờ báo Đan Mạnh đăng các hí họa gây ra tranh cãi thì đó là tin tức, nhiệm vụ ưu tiên của truyền thông là loan tin, và để tin tức được rõ rệt hơn, các báo Âu châu phải đăng lại những tấm hí họa đã gây xung đột. Ngoài ra báo chí còn có sứ mạng nêu ra những ý kiến trong tình thần tự do ngôn luận. Nếu bây giờ nói nhà báo phải tự chế, tự kiểm duyệt thì còn gì là nguyên tắc tự do ngôn luận"
Tôi là một người dân gốc Á, không phải một tín đồ của tôn giáo nào xuất phát từ Trung Đông, vẫn coi tự do dân chủ là những giá trị cao quý nhất của con người khi đã biết sống với nhau theo những quy ước chung của xã hội. Với tư cách một ký giả, tôi lại càng muốn đề cao chủ trương tự do ngôn luận. Nhưng tôi thiết nghĩ tự do nào cũng có giới hạn đương nhiên của nó. Sử dụng quyền tự do của mình không thể xâm phạm vào quyền tự do của người khác. Nguyên tắc tự chế không đi ngược lại tự do ngôn luận. Nhưng dưới một chế độ dân chủ, không có luật nào hạn chế quyền tự do ngôn luận, vậy lấy cái gì làm căn bản để tự chế" Tôi nghĩ có. Đó là tinh thần trách nhiệm. Mọi người bình thường có chút liêm sỉ đều phải có tinh thần trách nhiệm. Người làm nghề truyền thông lại càng cần có tinh thần trách nhiệm nhiều hơn người bình thường vì báo chí là một lợi khí dễ bị lạm dụng. Lợi dụng tự do ngôn luận để làm nhục người khác hay bôi bác những giá trị văn hóa và tín ngưỡng của các dân tộc khác là điều không nên làm.
Chỉ có những chế độ dân chủ mới dành cho người ký giả quyền tự chế, tự kiểm duyệt. Còn dưới những chế độ độc tài, ký giả không cần tự chế, vì đã có ông nhà nước chế ngự giùm, luôn luôn theo dõi bám sát để khi các ký giả lỡ nói hay viết điều gì phạm đến bóng vía các ông, họ bèn được quyền vào tù.
