Hỏi (Ông Trần Đức B): Vào năm 1998, công ty của tôi có ký kết hợp đồng với một công ty Đài Loan hoạt động tại Việt Nam để nhập cảng các loại hàng mỹ nghệ của họ vào Úc.
Theo hợp đồng chúng tôi phải trả trước 50% khi đặt hàng, phần còn lại chúng tôi sẽ trả khi ký nhận hàng hóa tại công ty của họ. Thủ tục này đã được thực hiện cho việc nhập cảng các loại hàng mỹ nghệ này trong hơn hai năm qua mà không có một trở ngại nào.
Mãi cho tới tháng 1 năm 2000, khi công ty chúng tôi đóng $15,000 cho lô hàng mỹ nghệ trị giá $30,000; số hàng này sẽ được hoàn tất trong thời hạn 45 ngày và chúng tôi sẽ phải trả nốt số tiền $15,000 như hợp đồng đã quy định.
Tuy nhiên khi đến hạn giao hàng, công ty đã báo cho chúng tôi biết là họ không thể hoàn tất đơn đặt hàng như thường lệ, và yêu cầu chúng tôi gia hạn cho 30 ngày nữa. Chúng tôi đã đồng ý với lời đề nghị này, tuy nhiên khi đáo hạn công ty này vẫn không thể giao số hàng cho chúng tôi như họ đã hứa. Chúng tôi đã liên lạc nhiều lần từ đó đến nay, nhưng công ty Đài Loan này hình như không thèm lưu ý đến những yêu cầu của chúng tôi.
Hiện chúng tôi đang nhận được nhiều thư từ của khách hàng khiếu nại về việc chúng tôi đã không giao hàng đúng hẹn. Thực ra chúng tôi không thể giao hàng cho khách hàng được vì công ty mà chúng tôi đặt hàng đã không thể hoàn tất số hàng mỹ nghệ mà chúng tôi đã đặt cho họ làm.
Xin luật sư cho biết là chúng tôi có thể khiếu nại công ty này để đòi bồi thường những thiệt hại mà chúng tôi đang gánh chịu không" Nếu được thì chúng tôi phải khởi kiện tại tòa án nào"
Trả lời: Hợp đồng mà ông đã ký kết với công ty Đài Loan tại Việt Nam là một hợp đồng mậu dịch quốc tế [vì đã vượt ra ngoài phạm vi ranh giới của một quốc gia], vì thế hợp đồng này sẽ bị chi phối bởi các nguyên tắc của "quốc tế tư pháp" (private international law).
Công ty của ông được thành lập tại Úc. Công ty của Đài Loan được thành lập và hoạt động tại Việt Nam, và hợp đồng được ký kết tại Việt Nam. Vấn đề được đặt ra ở đây là hệ thống luật pháp nào sẽ được áp dụng trong trường hợp một trong hai bên đương sự vi phạm hợp đồng này.
Trong vụ Liverpool and Great Western Steam Company kiện Phoenix Insurance Company (1889), nhiều kiện bông gòn và thịt bacon được chở từ New York đến Liverpool. Hợp đồng vận chuyển có một điều khoản miễn trách nhiệm cho nhân viên và thủy thủ đoàn về việc mất mát và thiệt hại do sự bất cẩn của họ khi đương đầu với sự hiểm nguy của biển khơi. Vì bất cẩn "tàu đã bị mắc cạn" (the vessel was stranded) và một số lượng lớn hàng hóa đã bị thiệt hại. Điều khoản miễn trách nhiệm cho nhân viên và thủy thủ đoàn không có hiệu lực pháp lý theo luật lệ của Nữu Ước, nhưng có hiệu lực pháp lý theo luật lệ của Anh Quốc. Tuy nhiên trong hợp đồng không ghi rõ là luật lệ nào sẽ được áp dụng khi có sự thiệt hại hoặc mất mát xảy ra. Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đã đưa ra phán quyết rằng luật lệ của Nữu Ước được áp dụng và điều khoản miễn trách nhiệm cho nhân viên và thủy thủ đoàn trở thành vô hiệu và chủ tàu hoàn toàn chịu trách nhiệm đối với sự thiệt hại đó. Luật lệ của Nữu Ước được áp dụng không phải vì đó là "luật lệ của địa phương nơi mà hợp đồng được ký kết" (lex loci contractus), mà vì đó là luật lệ mà hợp đồng đã có sự liên hệ thực sự và gần gủi nhất.
Trong vụ Wyatt kiện Fularth (1965), cặp vợ chồng người Tây Ban Nha đã ký hợp đồng với ngân hàng Nữu Ước để mở một trương mục hầu ký thác tiền bạc. Vợ chồng này chưa bao giờ đến Nữu Ước trước đây nhưng đã đồng ý chọn luật lệ của Nữu Ước để ký kết hợp đồng. Sau khi người chồng qua đời, người vợ mới biết được rằng theo luật lệ của Tây Ban Nha, bà ta chỉ được hưởng một nửa số tiền đã ký thác trong ngân hàng và nửa số tiền kia sẽ được chia lại cho các người thừa kế. Tuy nhiên, theo luật lệ của Nữu Ước, bà ta sẽ được nhận toàn bộ số tiền. Tòa án tại Nữu Ước đã đưa ra phán quyết rằng người vợ sẽ được nhận trọn số tiền vì đó là ý định của họ khi chọn luật lệ của Nữu Ước để ký thác tiền bạc.
Tuy nhiên, nếu sự lựa chọn hệ thống pháp luật để giải quyết khi có sự tranh chấp về hợp đồng đã không được diễn đạt rõ ràng trong hợp đồng, hoặc quá tối nghĩa, thì sự lựa chọn về việc áp dụng luật pháp khi có sự tranh chấp đó có thể sẽ không được áp dụng như tòa đã đưa ra phán quyết trong vụ Compagnie D'Armement Maritime SA kiện Compagnie Tunisienne de Navigation SA (1971). Công ty Tunisian và chủ tàu người Pháp đã thương lượng để thuê mướn một chuyến tàu chở dầu qua trung gian tại Paris để chuyên chở một lượng "dầu thô" (crude oil) từ cảng Tunisian đến một cảng khác. Hệ thống luật pháp được hai bên đồng ý để giải quyết các tranh chấp là "luật pháp thuộc màu cờ của tàu chuyên chở hàng hóa" (the laws of the flag of the vessel carrying the goods). Họ cũng đồng ý thêm rằng tất cả các tranh chấp sẽ được giải quyết bởi trọng tài tại Luân Đôn. Dầu thô sau đó đã được chuyên chở bởi một đoàn tàu chở dầu mang nhiều loại cờ khác nhau. Gồm có cờ của Na Uy, Thy Sĩ, Pháp, và Bun ga ri. Tranh chấp đã xảy ra, và vấn đề trước tiên được đặt ra là hệ thống luật pháp của quốc gia nào sẽ được áp dụng để giải quyết tranh chấp đó. Mỗi chiếc tàu dầu thuộc đoàn tàu chở dầu thô đã mang một loại cờ khác nhau đã làm cho điều khoản quy định trong hợp đồng trở thành tối nghĩa.
Ngoài ra, sự lựa chọn nhiều hệ thống pháp luật để giải quyết vấn đề khi có sự tranh chấp xảy ra cũng không được luật pháp thừa nhận như là một sự lựa chọn thích đáng. Trong vụ The Iran Vojdan (1984), các bên ký kết hợp đồng đã chấp nhận 3 hệ thống luật pháp để giải quyết các tranh chấp khi cần đến - Anh, Đức và Iran - Các bên đương sự còn đồng ý thêm rằng nếu 3 hệ thống pháp luật này không được chấp nhận bởi tòa án tại quốc gia xảy ra tranh chấp thì các "Quy Lệ Hague" (Hague Rules) sẽ được áp dụng. Sự khiếu kiện đã xảy ra trước tòa án Anh Quốc, nhưng tòa đã đưa ra phán quyết rằng sự lựa chọn luật pháp có tính cách "thả nổi" (floating) để giải quyết tranh chấp là không thể chấp nhận được và vì thế không thể áp dụng ... vì các bên đương sự của hợp đồng có toàn quyền lựa chọn bất cứ hệ thống luật pháp nào được quy định trong hợp đồng để giải quyết tranh chấp của họ.
Như đã trình bày ở trên, tôi có thể cho ông biết rằng việc ông sẽ khởi kiện tại tòa án nào, và hệ thống luật pháp của quốc gia nào sẽ được áp dụng để giải quyết sự vi phạm hợp đồng mà ông đã nêu ra, tùy thuộc vào nội dung và các điều khoản trong hợp đồng mà ông đã ký kết trước đây với công ty Đài Loan.
Tôi đề nghị ông mang tất cả giấy tờ liên hệ đến cho luật sư của ông để được cố vấn tường tận hơn. Chúc ông may mắn.
