- Nhân dịp xuân về mở sách đọc chuyện cổ chơi, thấy có đề cập chuyện Tương Tư này cũng lạ, nên chép ra để bà con xem cho vui.
Ca dao có câu :
Nắng mưa là chuyện của trời
Tương tư là chuyện của người yêu nhau.
Tương tư trong truyện Phan Trần, trong Bích Câu Kỳ Ngộ cũng là chuyện có những tình tiết hay hấp dẫn nhưng tương tư trong truyện Song Tinh Bất Dạ mới được xem như điễn hình trong văn học cổ điển nước ta.
Song Tinh là tên của một người học trò quê ở Thục Xuyên, có hiệu Bất Dạ, con nuôi của quan Ngự Sử Giám Hồ hiệu là Giang Chương. Từ lâu Song Tinh ở với mẹ ruột, đến khi khôn lớn xin mẹ, trước là đi chu du thăm thú nhân tiện học hỏi thêm. Mẹ chàng gửi thư sinh về nhà cha nuôi ở đất Chiết Tây. Chàng được cha nuôi giúp đỡ ăn học.
Nơi đây Song Tinh cảm tài và yêu Nhụy Châu, con gái của quan Ngự Sử. Hai bên bộc lộ tình ý nhưng không dám nói ra vì ngại trái với đạo lý. Tình tình yêu quá nặng, Song Tinh mang bịnh tương tư, Giang Giám Hồ phải hứa gả Nhụy Châu cho, từ đó chàng mới thuyên giảm bịnh tình.
Sau khi lành bệnh Song Tinh lên đường ứng thí, đậu trạng nguyên. Quan Phò Mã Đỗ Công đề nghị gả con gái của ông cho, nhưng Song Tinh từ chối viện cớ mình đã có nơi đính ước. Đỗ phò mã giận lắm. Nhân có giặc ở biên cương hắn tâu vua cho Song Tinh đi dẹp giặc Phiên. Nơi đây chàng trổ tài ứng phó đem nhân nghĩa, lễ vua tôi quân thần ra bàn giải nên được Phiên vương kính tài, thần phục.
Ở nhà, Hách Nhược Sinh, công tử con của Hách Nguyên Nhung nghe đồn sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành của Nhụy Châu nhờ người mai mối cầu thân nhưng bị quan Ngự Sử cự tuyệt việc cầu hôn. Hách Nhược Sinh để tâm thù oán. Nhân có lệnh vua tuyển cung phi vào đầu tiết xuân thiên, Nhược Sinh giới thiệu với Giám quan phủ Thiệu Hưng là Diêu Doãn tuyển Nhuỵ Châu tiến cung.
Trước khi lên đường về kinh đô, Nhuỵ Châu căn dặn mọi điều với cha mẹ và tha thiết thưa với ông bà Ngự Sử nhận một a hoàn tên là Thể Vân làm con nuôi và Thể Vân sẽ thay Nhụy Châu phụng dưỡng cha mẹ già, và làm vợ cho chồng chưa cưới của mình. Trên đường đi Nhụy châu gieo mình xuống sông tự vẫn nhưng được hai gia nhân của Song Tinh cứu thoát và đưa về nhà ở với Song bà.
Dẹp giặc xong trở về, Song Tinh mới biết Nhuỵ Châu đã chết nên buồn bã. Khi trở về quê nhà, chàng trải qua biết bao nhiêu thăng trầm trắc trở cuối cùng chàng gặp Nhuỵ Châu và Thể Vân ở đây, vợ chồng lại đoàn tụ vui vầy trên dưới đề huề
Nguyễn Hữu Hào tác giả truyện Song Tinh thuộc gia đình võ tướng, cha ông là Chiêu Vũ Hầu Nguyễn Hữu Dật (1604-1681), anh, Lê Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh, người khai sinh đất Saigòn hiện nay. Nguyễn Hữu Hào lúc nhỏ từng theo cha trong quân ngũ, lập được nhiều công. Năm Kỷ Tỵ (1689) dưới triều Chúa Nguyễn Phúc Trăn, ông được bổ Cai Cơ. Năm Canh Ngọ (1690) vì bị gièm pha làm lỡ việc quân. Khi ông được cử đánh Chân Lạp, ông muốn thu phục họ bằng cảm tình nên không tiến công mà rút quân về. Chúa cho ông không làm tròn nhiệm vụ nên ông bị truất.
Dưới triều Chúa Nguyễn Phúc Chu (1691-1724), ông được phục chức Cơ Cai rồi lần lên chức Chưởng Cơ.
Năm Giáp Thân (1704) ông được bổ Trấn Thủ Quảng Bình. Ông sáng tác truyện "Song Tinh Bất Dạ" bằng chữ Nôm trong thời gian này .
Năm Quý Tỵ (1713) ông mất, được tặng Đôn Hậu công thần, Thụy Nhu Tử.
Có thể nói "Song Tinh Bất Dạ" là truyện diễn ca bác học đầu tiên của nước ta được xếp vào loại tác phẩm độc đáo về truyện thơ gồm có 2306 câu thơ lục bát.
Song Tinh Bất Dạ ra đời cách đây 300 năm , nó có trước Truyện Kiều 100 năm và Lục Vân Tiên 150 năm. Các tác phẩm sau này đều bị ảnh hưởng ít nhiều về bố cục cũng như cách hành văn của Song Tinh Bất Da.
Những tình tiết trong các truyên thơ cổ điễn nước ta na ná giống nhau: gặp gỡ, yêu đương, nhớ nhung, xa cách rồi tái hợp, cái thiện luôn luôn thắng cái ác...các giáo điều của Nho giáo và Phật giáo là nền tảng của xã hội.
Có 3 % nhân vật chính trong 100 truyện thuộc loại văn học cổ điển nước ta bị bệnh tương tư thuộc loại trầm kha khó chữa trị, nếu không gặp được người yêu e là vong mạng như Tú Uyên trong Bích Câu Kỳ Ngộ, Phan Sinh trong truyện Phan Trần và điển hình nhất là Bất Dạ trong truyện này.
Một cú sốc trước sắc đẹp của Nhụy Châu, Bất Dạ đã ngây ngất chới với khi người đẹp lên tiếng chào:
Tới gần tác tiếp nghiêng mình
Chào rằng "Muôn phước mừng anh bội mừng"
Cái sắc đẹp và tài nữ công gia chánh của Nhụy Châu được Nguyễn Hữu Hào mô tả bằng một loạt điển tích:
Dày dày da ngọc tuyết ken
Mày nga khói đượm, tóc tiên mây lồng
Gót sen đua nở bạch hồng
Sáng ngời mắt phượng tình bông má đào
Rõ ràng ánh nguyệt chói sao
Mỉa đường Tần nữ, kém nào Hạ Cơ.
Phương phi từ tuổi trâm cài
Trổi nghề thêu dệt, trổi tài phú thơ
Y phục và trang sức của nàng như trong một cuộc thi hoa hậu thế kỷ 21:
Nàng đi bước ngọc đầu lê
Áo hừng màu thắm quần lè thức xanh
Xạ hương duồng gió đưa thanh
Rung tay hoàn bội, rỡ mình trân châu
Và cuộc hội ngộ đã để lại một ấn tượng khó quên giữa hai người:
Nỗi riêng hai dạ bỗng in một lòng
Hoặc:
Tương tư từ kết hai lòng
Kẻ chờ cá dảy, người trông chim truyền
Hay:
Nhện xây sa trướng, loan sầu lánh gương
Bất Dạ ngày mong đêm nhớ, học hành trở nên biếng nhác, thân xác ngày càng bạc nhược, tâm tư ủ đột, chàng bắt đầu rơi vào tình trạng của một người mắc bệnh tương tư:
Tưởng thôi nỗi trận tương tư
Giấc mai phảng phất , hồn trưa mơ màng
Bên màn ngọc ỷ ghế nương
Mỉa dường nửa tỉnh, mỉa dường nửa say
Rồi đến một lúc Bất Dạ rơi vào tình trạng hôn mê:
A hoàn vào chốn Hoa đình
Thấy Sinh bất tỉnh như hình thượng phong
Mẹ của Nhụy Châu thấy bệnh tình của Bất Dạ càng ngày càng trở nên trầm trọng, bà càng thêm lo lắng, thuốc thang nhưng..
Phu nhân từ thấy bệnh tình
Ngày hằng thêm nặng, tâm tình chẳng an
Đứng ngồi luống những bàng hoàng
Kim tiền đã xủ, linh dan lại cầu
Những dè quỉ mị làm âu
Nào hay là nỗi, con sầu vì con
Mấy tài quốc thủ danh đồn
Vượt bờ tìm hỏi bôn chôn rước ngừa
Và thật sự bệnh Tương Tư chỉ điều trị được khi giải tỏa ức chế của bệnh nhân mà thôi nghĩa là khi mà bệnh nhân được gặp mặt người yêu như Mị Nương gặp Trương Chi, như Tú Uyên gặp Giáng Kiều như Phan Sinh gặp Diệu Thường.
Cuối cùng Giám Hồ Ngự Sử phải bằng lòng cho Nhụy Châu gặp Song Tinh. Mơ màng trong hôn mê, vẵng bên tai tiếng nói dịu dàng của người yêu như từ một cõi xa vọng lại đã dánh thức, đã làm hồi sinh mạch sống Song Tinh. Chàng đã tỉnh dậy, thoát cơn mê nhờ vào chiếc đũa thần kỳ diệu của tình yêu:
Mạch sầu phủi hết nỗi sầu lâng lâng
Thanh vân nhẹ gót vui mừng
Lặng xem khí sắc lại hừng hơn xưa
Còn trong truyện Phan Trần thì tác giả đưa ra một câu hỏi để tìm ra câu trả lời mà trong câu kết không thấy dáng dấp của y học mà mà cũng chỉ là một câu hỏi vu vơ
Bệnh Tương tư là bệnh gì" cái bệnh mà:
Hơi men chưa nhắp đã say
Như xông mùi nhớ như gây giọng tình
Để rồi:
Vui xuân chung cả một trời
Sầu xuân riêng nặng một người tương tư.
Mal d'amour hay love sick không diễn tả hết cái bệnh tương tư trong văn hóa Việt Nam và Đông phương. Tương tư được hiểu như là một stress ở vào giai đoạn thứ ba, đó là một sự tưởng nhớ quay quắt, ray rứt bồn chồn, một tâm trạng lo lắng không yên, một loại tình yêu đơn phương, một nỗi đam mê kéo dài vô vọng bồng bềnh trong tâm tưởng tất cả đẩy dần người bệnh vào một tình trạng suy nhược thể chất, rối loạn các chức năng tâm sinh lý làm cho thân thể xác xơ gầy còm, mòn mõi, tiều tụy.
Về phương diện khoa học thì đó một sự xáo trộn mãnh liệt các kích thích tố, làm hệ thống miễn dịch suy giảm, làm mất cân bằng hệ thống thần kinh giao cảm và đối giao cảm
Nó không phải là một bệnh có nguyên nhân tâm thần kinh di truyền. Nó cũng không phải là một bệnh thực thể mà nguyên nhân vốn chỉ vì một sự trắc trở xa vắng, một nhớ nhung vời vợi, một nỗi ray rứt khổ đau luôn luôn hiện diện ngày cũng như đêm trong đời sống của bệnh nhân.
Thuốc men, điều dưỡng hay tâm lý liệu pháp đều là vô ích không thể điều trị khỏi được chỉ trừ khi bệnh nhân được nhìn thấy bóng dáng, được gặp mặt người yêu và nhất là được nghe những lời an ủi chính từ miệng người ấy nói ra mà thôi.
Tương tư là một bệnh của một sự lãng mạn mà hình như chĩ xảy ra trong nền văn hóa phương đông, trong những tình sử có một không hai, cho những người mà bản chất của là nghệ sĩ mới dễ mắc bệnh tương tư.
Tương tư là bệnh gì nhỉ có làm băn khoăn, ray rứt vì một kỷ niệm mơ hồ nào đó cho những ngày đầu xuân.
BS HỒ ĐẮC DUY
(Viết tặng anh Nguyễn Ý Đức, ngày 15 tháng 11 năm 2005)
Gửi ý kiến của bạn
