Báo Quân đội Nhân dân Hà Nội viết các thế hệ lãnh đạo kế tiếp của nước Nga nên học bài học của thời kỳ Boris Yeltsin cầm quyền. Tôi xin góp ý thêm, đó là bài học cho tất cả những ai đang hay sẽ cầm quyền ở các nước khác, chớ không riêng gì nước Nga.
Bài học đầu tiên là bài học lệ phí dân chủ hóa, người làm công tác đòi giá quá mắc. Sau khi lên làm Tổng Thống đầu tiên của Liên bang Nga không Cộng sản năm 1991, nhiệm vụ ưu tiên của Yeltsin là xây dựng một nước Nga tự do dân chủ. Ông ta đã làm và đòi công tác phí khá cao, để rồi chẳng đi đến đâu hết. Và vào ngày cuối của thiên niên kỷ, ông lên truyền hình xin lỗi dân Nga, lấy tay gạt nước mắt và tuyên bố từ chức. Màn kịch có vẻ khôi hài nhưng nó thấm thía làm sao.
Thấm thía nhất là cho các nguồn tiền như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và xóm nhà giầu G7 đã góp hàng chục tỷ đô la cho nước Nga để Yeltsin đổi mới kinh tế, xây dựng dân chủ. Công tác phí cao như vậy làm sao Yeltsin phải chùi nước mắt thú nhận thất bại" Câu trả lời chỉ có một: Đó là vì chế độ Yeltsin đã bị ngập đến cổ trong bãi sa lầy tham nhũng. Người ta gọi đó là chế độ “ăn cắp trị”. Nhưng các vị xuất thân từ chủ nghĩa cộng sản không thích từ ngữ tục tĩu đó đó. Họ không nói đến tham nhũng, họ chọn cụm từ văn hoa là “quản lý sai lầm và thiếu sót”.
Không phải chỉ có nước Nga hậu cộng sản, tất cả những nước đã từng nằm dưới chế độ xã hội chủ nghĩa đều chịu chung một định luật. Càng cộng sản lâu bao nhiêu, ăn cắp trị càng ngấm bấy nhiêu. Đây là điều cần được thông cảm. Người ta đói đã lâu rồi, nay đô la và của cải vật chất tuôn vào như suối chảy, làm sao không tham" Nhất là sự háu ăn đó lại được khuyến khích bởi quyền lực hầu như tự tung tự tác trong tay. Ở những nước luật pháp chồng chéo, chằng chịt như rừng rậm, lại có người hay một nhóm người cầm quyền nhất thống, tự ý suy diễn luật pháp và áp dụng luật pháp tùy nghi sở thích, đó là miếng mồi béo bở cho con sâu tham nhũng đục khoét. Và khi tham nhũng lan ra khắp chế độ, từ trên xuống dưới, xin nói thật đó là hết thuốc chữa. Ở những nơi đó dù đã hết hay vẫn còn chế độ cộng sản, khi đổi mới kinh tế theo thị trường tự do của tư bản, những nhóm quyền lực họp nhau lại thành những “gia đình”, không phải chỉ gồm có cha mẹ anh em ruột thịt như nghĩa thường hiểu mà phải gồm cả một tập đoàn thuộc hạ và những liên kết đã từng ăn chia những món lời bỏ túi riêng.
Boris Yeltsin đã thất bại trong tiến trình xây dựng dân chủ, sức khỏe ông ta lại yếu kém từ lâu, nhiều lần tưởng chết, đứng đọc diễn văn cũng muốn té nhào, đây là những điều kiện đủ để treo ấn từ quan. Vậy tại sao không làm từ trước" Đó là vì vẫn còn thiếu một điều kiện cần. Cần cái gì vậy" Cần một con đường rút lui an toan cho cả “gia đình” và bảo đảm cho tương lai không bị luật pháp khui ra những chuyện bê bối khi cầm quyền. Người ta không ngạc nhiên khi Yeltsin từ chức trước ngày bầu cử Tổng Thống Nga vào tháng 6 năm 2000, chỉ không rõ trái bom sẽ được cho nổ vào lúc nào thôi. Đầu năm 1999, khi Thủ tướng Nga lúc đó là Yevgeni Primakov ra lệnh mở một cuộc điều tra rộng lớn về nạn tham nhũng trên cấp cao của điện Kremlin, “gia đình” Yeltsin đã thấy rõ cái “điều cần và đủ” là gì. Cần phải có bao che cho quá khứ, an toàn cho hiện tại và bảo đảm cho tương lai. Tháng 5-1999, Yeltsin cất chức Primakov và đưa một kinh tế gia trẻ là Sergei Stepashin lên làm Thủ tướng.
Thế nhưng vấn đề trở nên nghiêm trọng khi Primakov tuyên bố sẽ ra tranh cử Tổng Thống. Bởi vậy Stepashin chưa ngồi nóng chỗ đã bị cất chức và Vladimir Putin được cử làm Thủ tướng vào tháng 8 năm 1999. Gia đình Yeltsin đã tìm được “điều kiện cần và đủ” rồi vậy. Putin có thể là cựu nhân viên mật vụ KGB dưới thời cộng sản và mới có 47 tuổi đã giữ chức Giám đốc Sở An ninh Liên bang (hậu thân của KGB), nhưng dưới thời cộng sản cũng như thời hậu cộng sản, sự gắn bó với ý thức hệ còn thua xa sự gắn bó với bạn bè. Trung thành với giáo điều có khi chết uổng mạng trong tay đảng, chỉ có trung thành với lãnh tụ mới sống còn. Truyền thống đó là chân lý muôn đời không thay đổi.
Yeltsin đã tìm được người trung thành có thể tin tưởng. Ông không tin ở tổ chức. Ông tin ở người. Ngay sau khi được cử làm quyền Tổng Thống, Putin đã ký một sắc lệnh có tựa đề “Về những bảo đảm cho Tổng Thống Liên bang Nga và Gia đình của Ngài”, trong đó có các khoản như nhà nước cung cấp vệ sĩ, tiền lương hưu và sự miễn trừ truy tố. Đối lại, trước ngày tuyên bố từ chức, những sắc lệnh chót Yeltsin ký đã bảo đảm cho Putin có đủ tư thế chắc chắn để thắng cử Tổng Thống vào tháng 3 năm 2000. Putin đã lên làm quyền Tổng thống giữa lúc sự được lòng dân của ông đã cao đến 65%. Con đường rút của “gia đình” đã có bảo đảm an toàn rồi vậy.
Báo Quân đội Nhân dân Hà Nội viết cần phải học bài học Yeltsin, lời khuyên đó thật có nhiều hàm ý. Nhưng ở Việt Nam dễ hơn ở Nga nhiều. Nga không còn Hiến pháp Cộng sản, dân được bầu người cầm quyền cao nhất nước là ông Tổng Thống. Còn ở Việt Nam, quốc pháp vẫn phải nằm dưới đảng cương, người có quyền cao nhất nước là ông Tổng bí thư đảng do đảng bầu chớ không phải do dân bầu. Hơn nữa con đường rút của các lãnh tụ đã có bảo đảm từ lâu rồi, bằng cớ là các cụ Cố vấn Muời, Anh, Kiệt vẫn còn ngồi đó phây phây. Vậy tại sao cứ phải nhắc" Chẳng lẽ Quân đội Nhân dân bỗng nhiên thấy cần phải có “những điều kiện cần và đủ bao che cho quá khứ, an toàn cho hiện tại và bảo đảm cho tương lai” hay sao"
Gửi ý kiến của bạn
