Những diễn biến ở Nam Dương là một cuộc thí nghiệm đáng chú ý và nếu thành công, sẽ là một tấm gương sáng cho nhiều nước Á châu. Chúng tôi nghĩ nó sẽ thành công khi chương trình hành động của Tổng Thống tân cử Abdurrahman Wahid được tiến hành để tạo ra một nước Nam Dương mới, Indonesia Baru.
Wahid là người như thế nào" Khi ông được Hội đồng Tham vấn Nhân dân bầu làm Tổng Thống thế giới bên ngoài có vẻ ngạc nhiên, vì mọi sự dự đoán trước đều sai, trong khi ít người biết đến ông như một chính khách. Báo chí Tây phương đều nói Wahid là một chức sắc Hồi giáo, tỏ ý nghi ngại ông là một người không có kinh nghiệm chính trường, chưa biết cai trị một nước. Chúng tôi nghĩ những sự phân tích đó hơi sớm. Wahid không phải là một “chức sắc” theo nghĩa một đạo trưởng hay tu sĩ như người ta thường nói về Hồi giáo ở Trung Đông. Ông chỉ là lãnh tụ một tổ chức Hồi giáo trong số nhiều tổ chức tương tự ở Nam Dương. Tổ chức của Wahid tên là Nahdlatul Ulama có 40 triệu thành viên, và đó cũng là tổ chức lớn nhất trong số các tổ chức Hồi giáo ở Nam Dương, một nước có 210 triệu dân, 87% theo đạo Hồi. Còn các tổ chức Hồi giáo khác cũng cũng có sức mạnh để lập thành chính đảng và các lãnh tụ đã ra tranh cử, chẳng hạn như đảng Quốc dân Ủy nhiệm của ông Amiens Rais, đảng Nhân dân Hồi giáo của ông Deliar Noer, và đảng Thống nhất Phát triển của ông Hamzah Haz, người đã bị bà Megawati đánh bại trong cuộc tranh cử Phó Tổng Thống.
Chúng tôi nhắc sơ qua những chi tiết đó để nhấn mạnh: Nam Dương là một nước đông dân Hồi giáo nhất thế giới, nhưng đạo Hồi ở đây tự nó đã là đa nguyên đa dạng. Đây là một yếu tố rất quan trọng cho tương lai đất nước này. Nam Dương có một bối cảnh lịch sử-địa lý rất phức tạp, toàn bộ lãnh thổ gồm 17,000 hòn đảo rải rác, dân chúng có đến 583 ngôn ngữ và thổ ngữ khác nhau và không có truyền thống dân tộc thống nhất lâu đời. Hồi thế kỷ 13, ảnh hưởng Hồi giáo tràn đến đây và đến thế kỷ thứ 15, phần lớn cư dân các đảo đều theo đạo Hồi. Đến cuối thế kỷ 16, khi thực dân Hòa Lan chiếm vùng này, tất cả các đảo mới thu về một mối gọi là Nam Dương quần đảo. Tinh thần độc lập thống nhất các sắc và dân tộc chỉ có sau khi dân Nam Dương chiến đấu dành độc lập trong tay người Hòa Lan vào năm 1945.
Nam Dương cần xây dựng dân chủ, phát triển kinh tế, nâng cao mức sống của dân, điều đó ai cũng nói được. Nhưng vì bối cảnh lịch sử và địa lý phức tạp của nước này, chúng tôi nghĩ sự thống nhất lãnh thổ cần hơn hết. Vì không có thống nhất sẽ không thể phát triển kinh tế. Trước mắt Nam Dương đang có hiểm họa ly khai, nhiều vùng nhiều đảo có những sắc dân khác nhau đang có khuynh hướng đòi ly khai sau khi Đông Timor được độc lập. Phong trào đòi tách rời này không do ngoại bang xúi dục và cũng không do một thế lực phá hoại nào nhen nhúm, nó đã bắt nguồn từ chính chế độ cai trị độc tôn độc quyền của Suharto trong 30 năm qua, tạo ra tham nhũng và bất công xã hội, nhất là đối với những vùng đảo hẻo lánh. Đó là một bài học.
Bây giờ làm thế nào thống nhất và ai làm được chuyện đó" Vũ lực và đàn áp chỉ rót dầu vào lửa, chỉ có dân chủ và nhân quyền, phát triển kinh tế và công bằng xã hội mới tạo được thống nhất các dân tộc sống trên quần đảo Nam Dương. Người tạo ra sự thống nhất không phải chỉ một người mà phải là toàn bộ những chính khách những lãnh tụ các chính đảng hiện nay ở Nam Dương. Ở đây điều kiện tối thiết là sự đoàn kết giữa các khuynh hướng chính trị khác nhau, thay vì đả phá lẫn nhau vì danh lợi hay vì ghen ăn tức uống mà quên đi nhu cầu sống còn của đất nước. Ông Wahid được bầu làm Tổng Thống với số phiếu 373-313 và 5 người không bỏ phiếu. Số phiếu này chỉ là đa số tương đối bình thường, không có tính cách áp đảo và như vậy Wahid không đủ mạnh chăng" Chúng tôi không nghĩ như vậy, trái lại số phiếu này rất tốt, nó đã nói lên tinh thần thực sự dân chủ trong một cuộc bỏ thăm tự do chưa từng có ở nước này từ 30 năm nay. Nó không bầu một ông Tổng Thống với 98 hay 99% số phiếu như hình thức cũ của nó trước đây. Và đặc biệt, lãnh tụ đối lập mạnh nhất là bà Megawati Sukarnoputri đã nhìn nhận thất bại và công nhận sự thắng cử của Wahid.
Ngày hôm sau bầu Phó Tổng Thống, hai khuôn mặt có thế lực mạnh nhất đã rút lui ra khỏi vòng tranh cử, khiến bà Megawati được bầu một cách dễ dàng. Hai nhân vật rút lui là tướng Wiranto, cầm đầu quân đội, người được coi như nắm thế lực của phe có súng và ông Akbar Tandjung, Chủ tịch đảng Golkar là đảng đã liên tục cầm quyền trong 30 năm dưới chế độ Suharto. Bà Megawati đã được bầu với số thăm 396-284. Đảng của bà, đảng Dân chủ-Tranh đấu đã chiếm đa số lớn nhất tại Quốc hội trong cuộc bầu cử tháng 6 vừa qua. Như vậy hai thế lực mạnh nhất hiện nay về chính trị và về tôn giáo đã hợp tác, trong khi các chính đảng khác rút về vị trí đối lập chân chính trong một chế độ đa nguyên đa đảng thực sự. Chế độ Wahid đã có sự khởi đầu tốt đẹp đánh dấu bằng tinh thần đoàn kết.
Những lời tuyên bố và hành động đầu tiên của Tổng Thống Wahid đã cho thấy ông là một nhà chính trị rất giỏi, lịch lãm về giao tế. Quyết định đi thăm ngay các nước ASEAN và cả Trung Quốc lẫn Nhật Bản cho thấy ông đã có một chiến lược từng bước đưa Nam Dương trở lại vị trí được nể vì trên thế giới. Người ta chê Wahid mắt gần mù và bệnh hoạn chăng" Xin lỗi, những người gốc Việt như chúng tôi nghĩ lãnh tụ mắt mù dở còn hơn mắt sáng như đèn mà trí tuệ tối om, ốm yếu còn hơn vai u thịt bắp mà dũng chẳng có, lược cũng không.
Wahid là người như thế nào" Khi ông được Hội đồng Tham vấn Nhân dân bầu làm Tổng Thống thế giới bên ngoài có vẻ ngạc nhiên, vì mọi sự dự đoán trước đều sai, trong khi ít người biết đến ông như một chính khách. Báo chí Tây phương đều nói Wahid là một chức sắc Hồi giáo, tỏ ý nghi ngại ông là một người không có kinh nghiệm chính trường, chưa biết cai trị một nước. Chúng tôi nghĩ những sự phân tích đó hơi sớm. Wahid không phải là một “chức sắc” theo nghĩa một đạo trưởng hay tu sĩ như người ta thường nói về Hồi giáo ở Trung Đông. Ông chỉ là lãnh tụ một tổ chức Hồi giáo trong số nhiều tổ chức tương tự ở Nam Dương. Tổ chức của Wahid tên là Nahdlatul Ulama có 40 triệu thành viên, và đó cũng là tổ chức lớn nhất trong số các tổ chức Hồi giáo ở Nam Dương, một nước có 210 triệu dân, 87% theo đạo Hồi. Còn các tổ chức Hồi giáo khác cũng cũng có sức mạnh để lập thành chính đảng và các lãnh tụ đã ra tranh cử, chẳng hạn như đảng Quốc dân Ủy nhiệm của ông Amiens Rais, đảng Nhân dân Hồi giáo của ông Deliar Noer, và đảng Thống nhất Phát triển của ông Hamzah Haz, người đã bị bà Megawati đánh bại trong cuộc tranh cử Phó Tổng Thống.
Chúng tôi nhắc sơ qua những chi tiết đó để nhấn mạnh: Nam Dương là một nước đông dân Hồi giáo nhất thế giới, nhưng đạo Hồi ở đây tự nó đã là đa nguyên đa dạng. Đây là một yếu tố rất quan trọng cho tương lai đất nước này. Nam Dương có một bối cảnh lịch sử-địa lý rất phức tạp, toàn bộ lãnh thổ gồm 17,000 hòn đảo rải rác, dân chúng có đến 583 ngôn ngữ và thổ ngữ khác nhau và không có truyền thống dân tộc thống nhất lâu đời. Hồi thế kỷ 13, ảnh hưởng Hồi giáo tràn đến đây và đến thế kỷ thứ 15, phần lớn cư dân các đảo đều theo đạo Hồi. Đến cuối thế kỷ 16, khi thực dân Hòa Lan chiếm vùng này, tất cả các đảo mới thu về một mối gọi là Nam Dương quần đảo. Tinh thần độc lập thống nhất các sắc và dân tộc chỉ có sau khi dân Nam Dương chiến đấu dành độc lập trong tay người Hòa Lan vào năm 1945.
Nam Dương cần xây dựng dân chủ, phát triển kinh tế, nâng cao mức sống của dân, điều đó ai cũng nói được. Nhưng vì bối cảnh lịch sử và địa lý phức tạp của nước này, chúng tôi nghĩ sự thống nhất lãnh thổ cần hơn hết. Vì không có thống nhất sẽ không thể phát triển kinh tế. Trước mắt Nam Dương đang có hiểm họa ly khai, nhiều vùng nhiều đảo có những sắc dân khác nhau đang có khuynh hướng đòi ly khai sau khi Đông Timor được độc lập. Phong trào đòi tách rời này không do ngoại bang xúi dục và cũng không do một thế lực phá hoại nào nhen nhúm, nó đã bắt nguồn từ chính chế độ cai trị độc tôn độc quyền của Suharto trong 30 năm qua, tạo ra tham nhũng và bất công xã hội, nhất là đối với những vùng đảo hẻo lánh. Đó là một bài học.
Bây giờ làm thế nào thống nhất và ai làm được chuyện đó" Vũ lực và đàn áp chỉ rót dầu vào lửa, chỉ có dân chủ và nhân quyền, phát triển kinh tế và công bằng xã hội mới tạo được thống nhất các dân tộc sống trên quần đảo Nam Dương. Người tạo ra sự thống nhất không phải chỉ một người mà phải là toàn bộ những chính khách những lãnh tụ các chính đảng hiện nay ở Nam Dương. Ở đây điều kiện tối thiết là sự đoàn kết giữa các khuynh hướng chính trị khác nhau, thay vì đả phá lẫn nhau vì danh lợi hay vì ghen ăn tức uống mà quên đi nhu cầu sống còn của đất nước. Ông Wahid được bầu làm Tổng Thống với số phiếu 373-313 và 5 người không bỏ phiếu. Số phiếu này chỉ là đa số tương đối bình thường, không có tính cách áp đảo và như vậy Wahid không đủ mạnh chăng" Chúng tôi không nghĩ như vậy, trái lại số phiếu này rất tốt, nó đã nói lên tinh thần thực sự dân chủ trong một cuộc bỏ thăm tự do chưa từng có ở nước này từ 30 năm nay. Nó không bầu một ông Tổng Thống với 98 hay 99% số phiếu như hình thức cũ của nó trước đây. Và đặc biệt, lãnh tụ đối lập mạnh nhất là bà Megawati Sukarnoputri đã nhìn nhận thất bại và công nhận sự thắng cử của Wahid.
Ngày hôm sau bầu Phó Tổng Thống, hai khuôn mặt có thế lực mạnh nhất đã rút lui ra khỏi vòng tranh cử, khiến bà Megawati được bầu một cách dễ dàng. Hai nhân vật rút lui là tướng Wiranto, cầm đầu quân đội, người được coi như nắm thế lực của phe có súng và ông Akbar Tandjung, Chủ tịch đảng Golkar là đảng đã liên tục cầm quyền trong 30 năm dưới chế độ Suharto. Bà Megawati đã được bầu với số thăm 396-284. Đảng của bà, đảng Dân chủ-Tranh đấu đã chiếm đa số lớn nhất tại Quốc hội trong cuộc bầu cử tháng 6 vừa qua. Như vậy hai thế lực mạnh nhất hiện nay về chính trị và về tôn giáo đã hợp tác, trong khi các chính đảng khác rút về vị trí đối lập chân chính trong một chế độ đa nguyên đa đảng thực sự. Chế độ Wahid đã có sự khởi đầu tốt đẹp đánh dấu bằng tinh thần đoàn kết.
Những lời tuyên bố và hành động đầu tiên của Tổng Thống Wahid đã cho thấy ông là một nhà chính trị rất giỏi, lịch lãm về giao tế. Quyết định đi thăm ngay các nước ASEAN và cả Trung Quốc lẫn Nhật Bản cho thấy ông đã có một chiến lược từng bước đưa Nam Dương trở lại vị trí được nể vì trên thế giới. Người ta chê Wahid mắt gần mù và bệnh hoạn chăng" Xin lỗi, những người gốc Việt như chúng tôi nghĩ lãnh tụ mắt mù dở còn hơn mắt sáng như đèn mà trí tuệ tối om, ốm yếu còn hơn vai u thịt bắp mà dũng chẳng có, lược cũng không.
